27 Aprel işğalının baş təşkilatçılarından biri: Əliheydər Qarayevin tarixi portreti
Maraqlı 20 Avqust 2026, 17:38
3786
Xatirəsi Bakıda adına olan küçə ilə də yaşadılan, ancaq heç şübhəsiz, xalqına düşmən kəsilən, siyasi, milli satqın olan tarixi simalardan biri də Əliheydər Qarayevdir.
Azərbaycan SSR dövlət xadimi, jurnalist, Gürcüstan Demokratik Respublikası və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti parlamentlərinin deputatı olan Əliheydər Qarayev, rus işğalçıları Azərbaycana tamah salanda, Cümhuriyyətimizin məhvi istiqamətində addımlar atılanda, o məhz azadlığımıza, müstəqilliyimizə, cümhuriyyətimizə xəyanət edən, bir xalqın qan bahasına qurduğu hakimiyyəti heç neçəyə düşmənə satan, əli azərbaycanlıların, günahsız insanların qanına batan insan olub.
O, o adam idi ki, 11-ci Qırmızı Ordunun Azərbaycana müdaxilə etməsində və Cümhuriyyətin süqutunda birbaşa əli var idi.
Bəli, Əliheydər Qarayev də digər xəyanətkar silahdaşları kimi cümhuriyyətçilərə xəyanət edib və bolşeviklərin tərəfinə keçib.
Məhz bu dönüklüyündən sonra da Rusiya Qarayevin xidmətlərini qiymətləndirib.
Belə ki, Qarayev Bakı Müvəqqəti İnqilab Komitəsinin sədri, Azərbaycan SSR xalq ədliyyə və əmək komissarı, Bakı Soveti İcraiyyə Komitəsinin sədri, Azərbaycan SSR xalq hərbi dəniz işləri komissarı və s. kimi yüksək məqamlara qədər xəyanətləri hesabına qalxa bilib.
Onun necə bir xislətli insan olduğunu bilmək üçün təkcə Məhəmməd Əmin Rəsulzadə ilə olan bu dialoqunu bilmək kifayət edir.
1920-ci il aprelin 27-də Azərbaycan Demokratik Cümhuriyyətini təslim etmək barədə bolşevik deputat Həmid Sultanovun ultimatumu parlamentdə müzakirə olunanda qalmaqal düşür.
Digər bolşevik deputat Əliheydər Qarayev Cümhuriyyətin rəhbəri Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin üstünə qışqırır:
- Razılaşmasan, gözlərini çıxartdıraram!
M.Rəsulzadə təəssüflə cavab verir:
- Sən bütün millətin gözlərini çıxartdın!
Ə.Qarayev salona üz tutur:
- Səsini çıxardanı gülləbaran edəcəyəm!
M.Rəsulzadə:
- Sən bir güllə atmadan milləti məhv etdin, Əliheydər, «tovarişlər» səni güllələyəndə məni xatırlayarsan!" (Mənbə: Tarixçi-alim Firdovsiyyə Əhmədova)
Bəli, bu, o Əliheydər Qarayevdir ki, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətini devirmək üçün silahlı üsyan təşkil etmək məqsədilə "operativ qərargah”ı yaratmışdı.
O Əliheydər Qarayev ki, Azərbaycanın bütün şəhər və rayonlarında sovet hakimiyyəti əleyhinə baş verən silahlı üsyanların yatırılması əməliyyatına birbaşa rəhbərlik edirdi.
Həmçinin oxuyun
O Əliheydər Qarayev ki, yazıçıları panislamist türkçü adlandıran, onları həbsə, sürgünə, ölümə göndərirdi.
O Əliheydər Qarayev ki, Mikoyan, Mirzoyan, Serobrovski, Kirovla ən yaxın dost, silahdaş idi.
Əlbəttə, Əliheydər Qarayev də Ayna Sultanova kimi təkbaşına xəyanət etmirdi. Bu işdə ona ailəsi, yəni arvadı Xavər Qarayeva köməklik edirdi.
Xavər Qarayeva ixtisası diş həkimi olsa da, mahiyyətcə və fiziki olaraq da qadınlar arasında təbliğat maşını idi.
Belə ki, 1919-cu ildə onu Sovet İttifaqi Kommunist partiyasına üzv seçirlər və azərbaycanlı qadınlar arasında təbliğat aparmağı tapşırırlar.
Bu tapşırıqları can-başla həyata keçirən Xavər Qarayeva, düz on ildən çox Azərbaycan Kommunist Partiyasının Bakı Komitəsində qadınlar şöbəsində təlimatçı, Azərbaycan Kommunist Partiyasının Bakı Komitəsinin və Mərkəzi Komitəsinin təlimatçısı kimi məsul vəzifələrdə işləyir və çirkin əməllərə davam edir.
Ancaq nə xoş ki, tarix onun da əməllərini cavabsız qoymadı.
Etdiyi xidmətlərə baxmayaraq, 1937-ci il iyunun 1-də Azərbaycan SSR Xalq Daxili İşlər Komissarlığının ayrıca tələbi ilə Əliheydər Qarayev və onun həyat yoldaşı, həkim Xavər Qarayeva Moskvada "xalq düşmənləri" kimi həbs edilərək Bakıya göndərildilər.
Həbsxana gözətçilərindən birinin uzun illər sonra danışdığına görə, ilk olaraq Əliheydərin əl-qolunu bağlayaraq gözləri qarşısında Xavər Qarayeva dəhşətli işgəncələr verir, təhqiramiz hərəkətlər edirlər.
Sonra da Xavər Qarayevanın gözləri önündə eyni hərəkətləri Əliheydərə qarşı edirlər.
Bunu edənlər isə Əliheydərin bir zamanlar ən yaxın dostları olan S.M.Kirovun, Mikoyanın, Mirzoyanın soydaşları idi.
Hər gün səhər, axşam davam edən bu işgəncələr 1938-ci ilin əvvəllərinə kimi təkrarlanır.
İşgəncələrə dözməyən Əliheydər Qarayev tamamilə ağlını itirir, qeyri-adi hərəkətlər etməyə başlayır.
Sonda Xavər Qarayeva sürgünə, Əliheydər Qarayev isə Moskvaya güllələnməyə göndərilir.
Moskvada da daha dəhşətli işgəncələrə məruz qalan Əliheydəri, 1938-ci ilin 24 aprelində güllələyirlər.
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Təbiətin nəhəng primatları: Qorillər haqqında maraqlı faktlar
Güclü bədən quruluşu, inkişaf etmiş sosial davranışları və insanlarla genetik yaxınlığı ilə seçilən qorillər heyvanlar aləminin ən maraqlı canlılarından hesab olunur. Dünyanın ən iri primatları arasında yer alan bu heyvanlar zahirən qorxuducu görünsələr də, əsasən ailə qrupları şəklində yaşayır və sosial münasibətlərə böyük əhəmiyyət verirlər. Onların insanlarla genetik oxşarlığı, qeyri-adi fiziki gücü və balalarına göstərdikləri qayğı alimlərin diqqətini uzun illərdir cəlb edir.Citypost.az xəbər verir ki, qorillər insanlarla ən yaxın qohumluğu olan primatlar sırasındadır. Elmi məlumatlara əsasən, insanlarla qorillərin DNT-si təxminən 98 faizdən çox oxşarlıq göstərir. Bu göstərici müqayisənin hansı üsulla aparılmasından asılı olaraq dəyişə bilər. Genetik yaxınlıq onların təkamül tarixində...
26 Oktyabr 2026, 11:00
Quşları belə ovlaya bilən Qoliaf tarantulası nə qədər təhlükəlidir?
Təbiətdə ölçüsü və görünüşü ilə insanlarda həm maraq, həm də qorxu yaradan canlılar az deyil. Onların arasında Qoliaf tarantulası xüsusi yer tutur. Nəhəng bədən quruluşu, güclü ayaqları və qeyri-adi müdafiə davranışı ilə seçilən bu hörümçək dünyanın ən böyük hörümçək növlərindən biri hesab olunur. Onun bəzi fərdlərinin ayaqları arasındakı məsafə 30 santimetrə çata bilir. Əsasən həşəratlarla qidalansa da, ov imkanları bununla məhdudlaşmır.Citypost.az xəbər verir ki, Qoliaf tarantulası (Theraphosa cinsinə aid növlər) Cənubi Amerikanın tropik meşələrində yaşayan iri hörümçəklərdəndir. Xüsusilə Qoliaf quşyeyən tarantulası kimi tanınan növ nəhəng ölçüləri ilə diqqət çəkir. Bu hörümçəklər əsasən rütubətli tropik meşələrdə, torpaqda qazdıqları yuvalarda və ya...
26 Oktyabr 2026, 10:00
Dünyanın uça bilməyən ən ağır tutuquşusu: Kakaponun qeyri-adi xüsusiyyətləri
Təbiətdəki ən maraqlı quş növlərindən biri olan kakapo öz qeyri-adi xüsusiyyətləri ilə diqqət çəkir. Digər tutuquşulardan fərqli olaraq uça bilməyən bu quş dünyanın ən ağır tutuquşusu hesab olunur. Gecə həyat tərzi sürməsi, təhlükə zamanı bəzən hərəkətsiz qalması və özünəməxsus qoxusu ilə seçilən kakapo bu gün nəsli kəsilmək təhlükəsi ilə üzləşən nadir quş növləri sırasındadır.Citypost.az xəbər verir ki, Yeni Zelandiyaya məxsus kakapo (*Strigops habroptilus*) dünyada uça bilməyən yeganə tutuquşu növü kimi tanınır. Bu quşun ən diqqətçəkən xüsusiyyətlərindən biri bədən çəkisinin digər tutuquşularla müqayisədə xeyli ağır olmasıdır. Yetkin kakapoların çəkisi təxminən 2-4 kiloqrama çata bilər. Bu göstərici onların uçuş qabiliyyətinin olmaması ilə...
26 Oktyabr 2026, 09:00
Bəzi qoxular bizi illər əvvələ necə qaytarır?
Bəzən təzə bişmiş peçenyenin qoxusu insanı qəfil uşaqlıq illərinə aparır. Bir anlıq özümüzü nənəmizin mətbəxində hiss edir, illər əvvəl yaşadığımız hadisələri, həmin dövrün insanlarını və duyğularını sanki yenidən yaşayırıq. Maraqlıdır ki, adi bir görüntü və ya səs bizə keçmişi xatırlatsa da, bəzi qoxular daha güclü emosional təsir yarada bilir. Elmdə qoxuların keçmiş xatirələri və onlarla əlaqəli hissləri oyatması Prust effekti adlandırılır.Citypost.az xəbər verir ki, bu hadisənin adı fransız yazıçısı Marsel Prustun əsəri ilə əlaqələndirilir. Yazıçının “İtirilmiş zamanın axtarışında” romanında çaya batırılmış madlen peçenyesinin dadı və qoxusu qəhrəmanda uşaqlıq xatirələrini canlandırır. Bu epizod sonradan müəyyən qoxuların insanı gözlənilmədən keçmişə qaytarmasını ifadə...
23 Oktyabr 2026, 11:40
Yuxularımızı niyə oyanan kimi unuduruq? – Beynimizdə baş verən maraqlı proses
Dünən gecə hansı yuxunu gördüyünüzü xatırlayırsınızmı? Bəlkə yuxuda uçurdunuz, bəlkə də rəhbəriniz pişiyə çevrilmişdi. Yuxu zamanı baş verən hadisələr bəzən son dərəcə real və canlı görünür. Ancaq səhər gözümüzü açan kimi həmin görüntülərin böyük hissəsi yaddaşımızdan silinir. Bəs hər gecə saatlarla yuxu gördüyümüz halda, onları niyə xatırlamaq bu qədər çətindir?Citypost.az-ın məlumatına görə, əslində, yuxular yuxu prosesinin mühüm hissələrindən biridir. İnsan yatarkən beyin fəaliyyətini tam dayandırmır. Əksinə, yuxunun müxtəlif mərhələlərində beyin aktiv şəkildə işləyir, xatirələri emal edir, emosiyaları tənzimləyir və bəzən reallıqla əlaqəsi olmayan, qəribə hadisələrdən ibarət süjetlər yaradır. Bu hadisələr yuxu zamanı inandırıcı görünə bilər, lakin oyandıqdan sonra onların ardıcıllığını...
23 Oktyabr 2026, 10:40
Yupiter Yer kürəsini asteroidlərdən necə qoruyur?
Kosmik fəza ilk baxışdan sakit və sabit görünsə də, əslində orada saysız-hesabsız qaya parçası, asteroid və kometa hərəkət edir. Bəs belə olduqda Yer kürəsinə niyə tez-tez iri göy cisimləri düşmür? Məlumata görə, bunun əsas səbəblərindən biri Günəş sisteminin ən böyük planeti olan Yupiterlə bağlıdır. Alimlərin izahına görə, bu nəhəng planet Yer üçün bir növ təbii qalxan rolunu oynayır.Citypost.az xəbər verir ki, əvvəlcə onu qeyd etmək lazımdır ki, Yer kürəsinə göy cisimlərinin düşməsi nadir hadisə deyil. Məlumata görə, hər il planetimizə minlərlə kiçik göktaşı düşür. Bunların əksəriyyəti ölçüsünə görə kiçik olduğundan atmosferdə yanır, yaxud yerə çatsa da ciddi ziyan vurmur. Lakin...
22 Oktyabr 2026, 10:30
