Pulcuqları zireh kimidir – Amazonun qeyri-adi balığı
Maraqlı 03 Sentyabr 2026, 11:43
4414
Dünyanın ən möhkəm təbii qoruyucu sistemlərindən birinin adi bir şirin su balığının üzərində yerləşdiyini təsəvvür etmək ilk baxışdan inanılmaz görünə bilər. Lakin Amazon hövzəsində yaşayan bəzi qədim balıq növləri, xüsusilə arapaima kimi nəhəng şirin su balıqları, elm adamlarının uzun illərdir diqqət mərkəzindədir. Səbəb isə onların sadəcə böyük və güclü olması deyil. Bu canlıların bədənini örtən pulcuqlar təbiətin yaratdığı ən maraqlı bioloji müdafiə sistemlərindən biri hesab olunur.
Citypost.az xəbər verir ki, Amazon çayının təhlükəli sularında yaşamaq asan deyil. Burada müxtəlif yırtıcılar, piranyalar və digər təhlükələr mövcuddur. Belə bir mühitdə milyonlarla il ərzində davam edən təkamül bəzi canlılara qeyri-adi müdafiə mexanizmləri qazandırıb. Arapaima və oxşar növlərin ən diqqətçəkən xüsusiyyətlərindən biri də məhz onların pulcuqlarının quruluşudur.İlk baxışda sadəcə balıq pulcuğu kimi görünən bu təbii örtük əslində son dərəcə mürəkkəb struktura malikdir. Onun əsas üstünlüyü yalnız möhkəm olması deyil. Ən maraqlı xüsusiyyət möhkəmliklə elastikliyin eyni sistemdə birləşməsidir. Adətən çox sərt materiallar güclü zərbəyə davam gətirsə də, müəyyən həddə çatdıqda çatlayır və qırılır. Çox elastik materiallar isə əyilir, lakin kifayət qədər möhkəm olmaya bilər.Təbiətin bu canlıya verdiyi “zireh” isə fərqli prinsip əsasında işləyir. Pulcuqların xarici təbəqəsi zərbəyə qarşı yüksək müqavimət göstərir, daxili qatlar isə enerjinin yayılmasına və materialın müəyyən qədər elastik davranmasına imkan yaradır. Başqa sözlə, zərbə bir nöqtəyə dəydikdə onun yaratdığı enerji təkcə həmin nöqtədə toplanmır, xüsusi struktur vasitəsilə paylanmağa başlayır.
Məhz bu xüsusiyyət elm adamlarını xüsusilə maraqlandırır.
Təbiətdə milyonlarla il davam edən təkamül prosesi nəticəsində yaranmış sistemlər müasir mühəndislik üçün əsl ilham mənbəyidir. Araşdırmaçılar bu balıqların pulcuqlarının mikrostrukturunu öyrənərək gələcəkdə daha yüngül, daha elastik və zərbəyə qarşı daha davamlı qoruyucu materialların hazırlanması imkanlarını araşdırırlar.Bu sahə elmdə biomimetika və ya biomimetik mühəndislik kimi tanınır. Yəni insan təbiətdə mövcud olan sistemləri müşahidə edir, onların işləmə prinsipini öyrənir və həmin prinsipləri texnologiyaya tətbiq etməyə çalışır.Arapaima balığının pulcuqları da məhz bu baxımdan böyük maraq doğurur. Tədqiqatçılar bu quruluşun xüsusiyyətlərindən istifadə etməklə gələcəkdə gülləkeçirməz jiletlərin, hərbi qoruyucu vasitələrin, xüsusi geyimlərin və zərbəyə davamlı sənaye materiallarının hazırlanmasında yeni texnologiyalar yarada bilərlər.Burada əsas məqsəd sadəcə daha sərt material hazırlamaq deyil. Çünki müasir müdafiə sistemlərində materialın çəkisi də son dərəcə vacibdir. İnsan bədənini qoruyan vasitə nə qədər möhkəm olsa da, əgər həddindən artıq ağırdırsa, onun istifadəsi çətinləşir. Buna görə də elm adamları həm yüngül, həm elastik, həm də yüksək səviyyədə qoruma təmin edən materiallar axtarırlar.
Amazonun bu qədim sakini isə təbiətin belə bir sistemi milyonlarla il əvvəl yaratdığını göstərir.
Bu balığın zirehi bir növ mühəndislik dərsliyi kimi qəbul edilir. Təbiət burada bir-birinə zidd görünən iki xüsusiyyəti – sərtliyi və elastikliyi – eyni quruluşda birləşdirib. Xarici təbəqə təhlükəni qarşılayır, daxili hissələr isə zərbənin təsirini azaltmağa kömək edir. Nəticədə canlı həm hərəkət etmək qabiliyyətini itirmir, həm də ciddi təhlükələrə qarşı yüksək səviyyədə qorunur.Ən maraqlısı isə odur ki, bu sistem laboratoriyada sıfırdan yaradılmayıb. O, milyonlarla illik təbii seçmə prosesinin nəticəsidir.
Bu gün insanlar ən müasir laboratoriyalarda yeni nəsil müdafiə materialları hazırlamaq üçün mürəkkəb texnologiyalardan istifadə edirlər. Amma bəzən ən güclü ideya insanın yaratdığı maşınlarda və ya fabriklərdə deyil, Amazon çayının dərinliklərində yaşayan bir balığın bədənində gizlənir.
Təbiət bəzən insanın illərlə həll etməyə çalışdığı problemlərin cavabını artıq çoxdan tapıb.Bir şirin su balığının üzərində yerləşən pulcuqların gələcəyin qoruyucu texnologiyalarına ilham verməsi də bunun ən maraqlı nümunələrindən biridir. Bu, sadəcə heyvanlar aləminin qeyri-adi xüsusiyyəti deyil, həm də insan elmi üçün mühüm mesajdır: təbiət hələ də öyrənəcəyimiz saysız-hesabsız mühəndislik möcüzələrini özündə gizlədir.
Amazonun “canlı tankı” bizə bir daha göstərir ki, bəzən gələcəyin ən müasir texnologiyasının izi dünyanın ən qədim və vəhşi ekosistemlərindən birində yaşayır. Təbiət milyonlarla il ərzində yaratdığı bu mükəmməl dizaynlarla insanı hələ çox dəfə təəccübləndirəcək.
Əli
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Təbiətin nəhəng primatları: Qorillər haqqında maraqlı faktlar
Güclü bədən quruluşu, inkişaf etmiş sosial davranışları və insanlarla genetik yaxınlığı ilə seçilən qorillər heyvanlar aləminin ən maraqlı canlılarından hesab olunur. Dünyanın ən iri primatları arasında yer alan bu heyvanlar zahirən qorxuducu görünsələr də, əsasən ailə qrupları şəklində yaşayır və sosial münasibətlərə böyük əhəmiyyət verirlər. Onların insanlarla genetik oxşarlığı, qeyri-adi fiziki gücü və balalarına göstərdikləri qayğı alimlərin diqqətini uzun illərdir cəlb edir.Citypost.az xəbər verir ki, qorillər insanlarla ən yaxın qohumluğu olan primatlar sırasındadır. Elmi məlumatlara əsasən, insanlarla qorillərin DNT-si təxminən 98 faizdən çox oxşarlıq göstərir. Bu göstərici müqayisənin hansı üsulla aparılmasından asılı olaraq dəyişə bilər. Genetik yaxınlıq onların təkamül tarixində...
26 Oktyabr 2026, 11:00
Quşları belə ovlaya bilən Qoliaf tarantulası nə qədər təhlükəlidir?
Təbiətdə ölçüsü və görünüşü ilə insanlarda həm maraq, həm də qorxu yaradan canlılar az deyil. Onların arasında Qoliaf tarantulası xüsusi yer tutur. Nəhəng bədən quruluşu, güclü ayaqları və qeyri-adi müdafiə davranışı ilə seçilən bu hörümçək dünyanın ən böyük hörümçək növlərindən biri hesab olunur. Onun bəzi fərdlərinin ayaqları arasındakı məsafə 30 santimetrə çata bilir. Əsasən həşəratlarla qidalansa da, ov imkanları bununla məhdudlaşmır.Citypost.az xəbər verir ki, Qoliaf tarantulası (Theraphosa cinsinə aid növlər) Cənubi Amerikanın tropik meşələrində yaşayan iri hörümçəklərdəndir. Xüsusilə Qoliaf quşyeyən tarantulası kimi tanınan növ nəhəng ölçüləri ilə diqqət çəkir. Bu hörümçəklər əsasən rütubətli tropik meşələrdə, torpaqda qazdıqları yuvalarda və ya...
26 Oktyabr 2026, 10:00
Dünyanın uça bilməyən ən ağır tutuquşusu: Kakaponun qeyri-adi xüsusiyyətləri
Təbiətdəki ən maraqlı quş növlərindən biri olan kakapo öz qeyri-adi xüsusiyyətləri ilə diqqət çəkir. Digər tutuquşulardan fərqli olaraq uça bilməyən bu quş dünyanın ən ağır tutuquşusu hesab olunur. Gecə həyat tərzi sürməsi, təhlükə zamanı bəzən hərəkətsiz qalması və özünəməxsus qoxusu ilə seçilən kakapo bu gün nəsli kəsilmək təhlükəsi ilə üzləşən nadir quş növləri sırasındadır.Citypost.az xəbər verir ki, Yeni Zelandiyaya məxsus kakapo (*Strigops habroptilus*) dünyada uça bilməyən yeganə tutuquşu növü kimi tanınır. Bu quşun ən diqqətçəkən xüsusiyyətlərindən biri bədən çəkisinin digər tutuquşularla müqayisədə xeyli ağır olmasıdır. Yetkin kakapoların çəkisi təxminən 2-4 kiloqrama çata bilər. Bu göstərici onların uçuş qabiliyyətinin olmaması ilə...
26 Oktyabr 2026, 09:00
Bəzi qoxular bizi illər əvvələ necə qaytarır?
Bəzən təzə bişmiş peçenyenin qoxusu insanı qəfil uşaqlıq illərinə aparır. Bir anlıq özümüzü nənəmizin mətbəxində hiss edir, illər əvvəl yaşadığımız hadisələri, həmin dövrün insanlarını və duyğularını sanki yenidən yaşayırıq. Maraqlıdır ki, adi bir görüntü və ya səs bizə keçmişi xatırlatsa da, bəzi qoxular daha güclü emosional təsir yarada bilir. Elmdə qoxuların keçmiş xatirələri və onlarla əlaqəli hissləri oyatması Prust effekti adlandırılır.Citypost.az xəbər verir ki, bu hadisənin adı fransız yazıçısı Marsel Prustun əsəri ilə əlaqələndirilir. Yazıçının “İtirilmiş zamanın axtarışında” romanında çaya batırılmış madlen peçenyesinin dadı və qoxusu qəhrəmanda uşaqlıq xatirələrini canlandırır. Bu epizod sonradan müəyyən qoxuların insanı gözlənilmədən keçmişə qaytarmasını ifadə...
23 Oktyabr 2026, 11:40
Yuxularımızı niyə oyanan kimi unuduruq? – Beynimizdə baş verən maraqlı proses
Dünən gecə hansı yuxunu gördüyünüzü xatırlayırsınızmı? Bəlkə yuxuda uçurdunuz, bəlkə də rəhbəriniz pişiyə çevrilmişdi. Yuxu zamanı baş verən hadisələr bəzən son dərəcə real və canlı görünür. Ancaq səhər gözümüzü açan kimi həmin görüntülərin böyük hissəsi yaddaşımızdan silinir. Bəs hər gecə saatlarla yuxu gördüyümüz halda, onları niyə xatırlamaq bu qədər çətindir?Citypost.az-ın məlumatına görə, əslində, yuxular yuxu prosesinin mühüm hissələrindən biridir. İnsan yatarkən beyin fəaliyyətini tam dayandırmır. Əksinə, yuxunun müxtəlif mərhələlərində beyin aktiv şəkildə işləyir, xatirələri emal edir, emosiyaları tənzimləyir və bəzən reallıqla əlaqəsi olmayan, qəribə hadisələrdən ibarət süjetlər yaradır. Bu hadisələr yuxu zamanı inandırıcı görünə bilər, lakin oyandıqdan sonra onların ardıcıllığını...
23 Oktyabr 2026, 10:40
Yupiter Yer kürəsini asteroidlərdən necə qoruyur?
Kosmik fəza ilk baxışdan sakit və sabit görünsə də, əslində orada saysız-hesabsız qaya parçası, asteroid və kometa hərəkət edir. Bəs belə olduqda Yer kürəsinə niyə tez-tez iri göy cisimləri düşmür? Məlumata görə, bunun əsas səbəblərindən biri Günəş sisteminin ən böyük planeti olan Yupiterlə bağlıdır. Alimlərin izahına görə, bu nəhəng planet Yer üçün bir növ təbii qalxan rolunu oynayır.Citypost.az xəbər verir ki, əvvəlcə onu qeyd etmək lazımdır ki, Yer kürəsinə göy cisimlərinin düşməsi nadir hadisə deyil. Məlumata görə, hər il planetimizə minlərlə kiçik göktaşı düşür. Bunların əksəriyyəti ölçüsünə görə kiçik olduğundan atmosferdə yanır, yaxud yerə çatsa da ciddi ziyan vurmur. Lakin...
22 Oktyabr 2026, 10:30
