Gözlərinizi yumanda niyə rəngli işıqlar görürsünüz?
Maraqlı 09 Sentyabr 2026, 09:00
3359
Gözlərinizi möhkəm yumanda və ya ovuşduranda qaranlığın içində rəngli işıqlar, parıltılar, nöqtələr və hətta müxtəlif həndəsi fiqurlar gördüyünüz heç olub? Əgər bunu yaşamısınızsa, narahat olmayın — bu, bir çox insanın qarşılaşdığı maraqlı görmə hadisəsidir.
Citypost.az-ın məlumatına görə, bu hadisənin elmi adı fosfenlərdir. Fosfen — gözlər bağlı olduğu halda qarşıda real işıq mənbəyi olmadan işıq və ya rəng görüntülərinin yaranmasıdır. İnsanlar bu görüntüləri bəzən ulduzlar, parlaq nöqtələr, rəngli xətlər, dairələr və ya həndəsi fiqurlar şəklində təsvir edirlər.
Bəs qaranlıqda işıq olmadığı halda beyin bunu necə “görür”?
Əslində, görmə prosesində təkcə xaricdən gözə daxil olan işıq rol oynamır. Gözün arxa hissəsində yerləşən torlu qişa (retina) işığa həssas hüceyrələrdən ibarətdir və aldığı siqnalları sinir impulslarına çevirərək beyinə göndərir. Beyin isə həmin siqnalları görüntü kimi qəbul edir.Gözləri ovuşdurduqda və ya göz almasına təzyiq etdikdə torlu qişadakı işığa həssas hüceyrələr mexaniki şəkildə stimullaşa bilər. Nəticədə beyinə sanki işıq siqnalı gəlirmiş kimi impuls ötürülür. Beyin də bunu real işıq mənbəyi olmasa belə, parıltı və ya rəngli görüntü kimi qəbul edə bilir.
Məhz buna görə qaranlıq otaqda gözlərinizi yumub yüngülcə gözlərinizə təzyiq etdikdə sanki gözünüzün qarşısında kiçik bir “işıq şousu” yaranır.Lakin burada vacib bir məqam var: gözləri qəsdən və güclü şəkildə ovuşdurmaq məsləhət görülmür. Gözlərin davamlı və güclü şəkildə ovuşdurulması buynuz qişanın zəifləməsi, astiqmatizm və bəzi hallarda keratokonus kimi problemlərlə əlaqələndirilir. Nadir hallarda güclü travma və ya təzyiq torlu qişa ilə bağlı ciddi problemlərin yaranmasına da səbəb ola bilər.
Həmçinin oxuyun
Fosfenlər yalnız gözlərin ovuşdurulması zamanı yaranmır. Öskürək və digər fiziki gərginliklər zamanı da belə işıq parıltıları meydana çıxa bilər. Baş nahiyəsinə zərbə aldıqdan sonra “ulduzlar görmək” də oxşar mexanizmlə bağlı ola bilər.Adətən gözlərinizi yumduqda və ya ovuşdurduqda qısa müddət ərzində yaranan bu görüntülər təhlükəli deyil. Amma heç bir səbəb olmadan tez-tez işıq çaxmaları görmək, xüsusilə də bununla birlikdə göz önündə çoxlu yeni “uçuşan nöqtələr”, bulanıq görmə və ya görmə sahəsində pərdə kimi kölgə yaranması artıq diqqətdən kənarda qalmamalıdır.
Belə hallarda torlu qişa ilə bağlı problemləri istisna etmək üçün oftalmoloqa müraciət etmək lazımdır.Yəni gözlərinizi yumduğunuz zaman gördüyünüz rəngli “havai fişənglər” əslində gözünüzün və beyninizin necə mürəkkəb şəkildə işlədiyini göstərən maraqlı bir hadisədir.
Əli
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Təbiətin nəhəng primatları: Qorillər haqqında maraqlı faktlar
Güclü bədən quruluşu, inkişaf etmiş sosial davranışları və insanlarla genetik yaxınlığı ilə seçilən qorillər heyvanlar aləminin ən maraqlı canlılarından hesab olunur. Dünyanın ən iri primatları arasında yer alan bu heyvanlar zahirən qorxuducu görünsələr də, əsasən ailə qrupları şəklində yaşayır və sosial münasibətlərə böyük əhəmiyyət verirlər. Onların insanlarla genetik oxşarlığı, qeyri-adi fiziki gücü və balalarına göstərdikləri qayğı alimlərin diqqətini uzun illərdir cəlb edir.Citypost.az xəbər verir ki, qorillər insanlarla ən yaxın qohumluğu olan primatlar sırasındadır. Elmi məlumatlara əsasən, insanlarla qorillərin DNT-si təxminən 98 faizdən çox oxşarlıq göstərir. Bu göstərici müqayisənin hansı üsulla aparılmasından asılı olaraq dəyişə bilər. Genetik yaxınlıq onların təkamül tarixində...
26 Oktyabr 2026, 11:00
Quşları belə ovlaya bilən Qoliaf tarantulası nə qədər təhlükəlidir?
Təbiətdə ölçüsü və görünüşü ilə insanlarda həm maraq, həm də qorxu yaradan canlılar az deyil. Onların arasında Qoliaf tarantulası xüsusi yer tutur. Nəhəng bədən quruluşu, güclü ayaqları və qeyri-adi müdafiə davranışı ilə seçilən bu hörümçək dünyanın ən böyük hörümçək növlərindən biri hesab olunur. Onun bəzi fərdlərinin ayaqları arasındakı məsafə 30 santimetrə çata bilir. Əsasən həşəratlarla qidalansa da, ov imkanları bununla məhdudlaşmır.Citypost.az xəbər verir ki, Qoliaf tarantulası (Theraphosa cinsinə aid növlər) Cənubi Amerikanın tropik meşələrində yaşayan iri hörümçəklərdəndir. Xüsusilə Qoliaf quşyeyən tarantulası kimi tanınan növ nəhəng ölçüləri ilə diqqət çəkir. Bu hörümçəklər əsasən rütubətli tropik meşələrdə, torpaqda qazdıqları yuvalarda və ya...
26 Oktyabr 2026, 10:00
Dünyanın uça bilməyən ən ağır tutuquşusu: Kakaponun qeyri-adi xüsusiyyətləri
Təbiətdəki ən maraqlı quş növlərindən biri olan kakapo öz qeyri-adi xüsusiyyətləri ilə diqqət çəkir. Digər tutuquşulardan fərqli olaraq uça bilməyən bu quş dünyanın ən ağır tutuquşusu hesab olunur. Gecə həyat tərzi sürməsi, təhlükə zamanı bəzən hərəkətsiz qalması və özünəməxsus qoxusu ilə seçilən kakapo bu gün nəsli kəsilmək təhlükəsi ilə üzləşən nadir quş növləri sırasındadır.Citypost.az xəbər verir ki, Yeni Zelandiyaya məxsus kakapo (*Strigops habroptilus*) dünyada uça bilməyən yeganə tutuquşu növü kimi tanınır. Bu quşun ən diqqətçəkən xüsusiyyətlərindən biri bədən çəkisinin digər tutuquşularla müqayisədə xeyli ağır olmasıdır. Yetkin kakapoların çəkisi təxminən 2-4 kiloqrama çata bilər. Bu göstərici onların uçuş qabiliyyətinin olmaması ilə...
26 Oktyabr 2026, 09:00
Bəzi qoxular bizi illər əvvələ necə qaytarır?
Bəzən təzə bişmiş peçenyenin qoxusu insanı qəfil uşaqlıq illərinə aparır. Bir anlıq özümüzü nənəmizin mətbəxində hiss edir, illər əvvəl yaşadığımız hadisələri, həmin dövrün insanlarını və duyğularını sanki yenidən yaşayırıq. Maraqlıdır ki, adi bir görüntü və ya səs bizə keçmişi xatırlatsa da, bəzi qoxular daha güclü emosional təsir yarada bilir. Elmdə qoxuların keçmiş xatirələri və onlarla əlaqəli hissləri oyatması Prust effekti adlandırılır.Citypost.az xəbər verir ki, bu hadisənin adı fransız yazıçısı Marsel Prustun əsəri ilə əlaqələndirilir. Yazıçının “İtirilmiş zamanın axtarışında” romanında çaya batırılmış madlen peçenyesinin dadı və qoxusu qəhrəmanda uşaqlıq xatirələrini canlandırır. Bu epizod sonradan müəyyən qoxuların insanı gözlənilmədən keçmişə qaytarmasını ifadə...
23 Oktyabr 2026, 11:40
Yuxularımızı niyə oyanan kimi unuduruq? – Beynimizdə baş verən maraqlı proses
Dünən gecə hansı yuxunu gördüyünüzü xatırlayırsınızmı? Bəlkə yuxuda uçurdunuz, bəlkə də rəhbəriniz pişiyə çevrilmişdi. Yuxu zamanı baş verən hadisələr bəzən son dərəcə real və canlı görünür. Ancaq səhər gözümüzü açan kimi həmin görüntülərin böyük hissəsi yaddaşımızdan silinir. Bəs hər gecə saatlarla yuxu gördüyümüz halda, onları niyə xatırlamaq bu qədər çətindir?Citypost.az-ın məlumatına görə, əslində, yuxular yuxu prosesinin mühüm hissələrindən biridir. İnsan yatarkən beyin fəaliyyətini tam dayandırmır. Əksinə, yuxunun müxtəlif mərhələlərində beyin aktiv şəkildə işləyir, xatirələri emal edir, emosiyaları tənzimləyir və bəzən reallıqla əlaqəsi olmayan, qəribə hadisələrdən ibarət süjetlər yaradır. Bu hadisələr yuxu zamanı inandırıcı görünə bilər, lakin oyandıqdan sonra onların ardıcıllığını...
23 Oktyabr 2026, 10:40
Yupiter Yer kürəsini asteroidlərdən necə qoruyur?
Kosmik fəza ilk baxışdan sakit və sabit görünsə də, əslində orada saysız-hesabsız qaya parçası, asteroid və kometa hərəkət edir. Bəs belə olduqda Yer kürəsinə niyə tez-tez iri göy cisimləri düşmür? Məlumata görə, bunun əsas səbəblərindən biri Günəş sisteminin ən böyük planeti olan Yupiterlə bağlıdır. Alimlərin izahına görə, bu nəhəng planet Yer üçün bir növ təbii qalxan rolunu oynayır.Citypost.az xəbər verir ki, əvvəlcə onu qeyd etmək lazımdır ki, Yer kürəsinə göy cisimlərinin düşməsi nadir hadisə deyil. Məlumata görə, hər il planetimizə minlərlə kiçik göktaşı düşür. Bunların əksəriyyəti ölçüsünə görə kiçik olduğundan atmosferdə yanır, yaxud yerə çatsa da ciddi ziyan vurmur. Lakin...
22 Oktyabr 2026, 10:30
