Qaynar suya toxunanda niyə ilk anda soyuq hiss edirik? – Səbəbi təəccüblüdür
Maraqlı 15 Sentyabr 2026, 08:30
3486
Əlinizi təsadüfən çox isti və ya qaynar suya toxundurduğunuz zaman ilk anda qəribə bir hiss yaşaya bilərsiniz. Su son dərəcə isti olsa da, beyninizə sanki çox qısa müddət ərzində soyuq bir toxunuş gəlirmiş kimi siqnal çata bilər. Bəs necə olur ki, isti su ilk anda soyuq kimi hiss edilir?
Citypost.az xəbər verir ki, əslində bu, insan orqanizminin temperaturu necə qəbul etməsi ilə bağlı maraqlı fizioloji hadisədir. Dərimiz sadəcə toxunma və ağrı hisslərini qəbul edən sinir uclarından ibarət deyil. Dərinin müxtəlif nahiyələrində temperatur dəyişikliklərini aşkar edən xüsusi sinir ucları – termoreseptorlar yerləşir. Onların bir qismi soyuqluğa, digərləri isə istiliyə daha həssasdır. Bu reseptorlar dərinin temperaturunu daim izləyərək yaranan siqnalları sinir sistemi vasitəsilə beyinə ötürür. İnsan dərisində soyuq və isti temperaturu qəbul edən reseptorlar bir-birindən tamamilə ayrı və bir-birinə heç vaxt təsir etməyən sistemlər kimi fəaliyyət göstərmir. Onların reaksiyaları müəyyən temperatur aralıqlarında dəyişə və bir-biri ilə qarşılıqlı əlaqədə ola bilər. Məhz buna görə də bəzi ekstremal temperatur stimulları zamanı beynin qəbul etdiyi siqnal ilk anda gözləniləndən fərqli ola bilər. Çox isti, xüsusilə təxminən 45 dərəcədən yuxarı temperatur dəridə ağrıya cavab verən reseptorları da aktivləşdirir. Bununla yanaşı, yüksək temperatur bəzi soyuğa həssas sinir liflərinin də paradoksal şəkildə qısa müddətə aktivləşməsinə səbəb ola bilər. Nəticədə insan isti stimulu qəbul etdiyi halda, ilk anda soyuqluğa bənzər qəribə bir hiss yaşaya bilər. Bu hadisə elmi ədəbiyyatda “paradoksal soyuqluq hissi” kimi tanınır.
Burada söhbət suyun həqiqətən soyuq olmasından getmir. Əlinizə dəyən suyun temperaturu yüksəkdir və dəriyə istilik ötürülür. Sadəcə olaraq sinir sisteminin həmin temperaturu qəbul etmə mexanizmi ilk anda bir qədər fərqli reaksiya verir. Soyuq reseptorlarının yüksək temperaturda yaranan bu qeyri-adi aktivliyi çox qısa müddətli ola bilər və bundan sonra isti və ağrı siqnalları üstünlük təşkil edir. Başqa sözlə, beynimizə eyni anda müxtəlif tipli siqnallar daxil ola bilər. İsti reseptorları temperaturun yüksəldiyini bildirir, yüksək temperatur isə ağrıya həssas sinir uclarını aktivləşdirə bilər. Bəzi soyuq reseptorlarının da qısa müddətli paradoksal aktivliyi əlavə olunanda ilk anda insanın qəbul etdiyi hiss qəribə şəkildə “soyuq” və ya “soyuqla qarışıq yanma” təsiri yarada bilər. Bu hissin çox qısa davam etməsinin də səbəbi var. Sinir sistemi temperatur dəyişikliklərini çox sürətlə qiymətləndirir. Stimula ilk toxunuş zamanı yaranan siqnallar beyinə çatdıqdan sonra temperaturun real xarakteri daha aydın qəbul edilir. Buna görə də qaynar suya toxunduqda “soyuqluq” hissi varsa belə, bu, adətən uzun müddət davam etmir və onun yerini güclü istilik, yanma və ağrı hissi tutur.
Əslində bu mexanizm insanın temperaturu necə hiss etdiyinin nə qədər mürəkkəb olduğunu göstərir. Biz bəzən temperaturu termometr kimi sadəcə bir rəqəm əsasında qəbul etmirik. Dərinin temperaturu, temperaturun dəyişmə sürəti, stimulla təmasın müddəti, həmin nahiyədəki reseptorların fəaliyyəti və ağrı siqnalları birlikdə beynin formalaşdırdığı hissə təsir edir. Məsələn, əliniz normal temperaturda olarkən çox isti suya toxunduqda yaranan hisslə, əvvəlcə soyuq mühitdə olmuş əlin isti suya toxunması zamanı yaranan hiss tamamilə eyni olmaya bilər. Çünki termoreseptorların fəaliyyəti dərinin əvvəlki temperatur vəziyyətindən və temperatur dəyişikliklərinin dinamikasından da təsirlənə bilir.
Bundan əlavə, dərinin müxtəlif nahiyələrində temperaturu hiss etmə həssaslığı da eyni deyil. Əllər və ayaqlar kimi nahiyələrdə temperatur hissiyyatı xüsusi əhəmiyyət daşıyır və reseptorların sıxlığı və sinir liflərinin xüsusiyyətləri hissin necə qəbul olunmasına təsir göstərə bilər. Lakin burada vacib bir məqamı da unutmaq olmaz: qaynar suyun ilk anda soyuq kimi hiss edilməsi onun təhlükəsiz olduğu anlamına gəlmir. Əksinə, çox isti su dəridə ciddi yanıq yarada bilər. Yüksək temperatur ağrıya cavab verən sinir uclarını aktivləşdirdiyi üçün yanma və ağrı hissi yaradır və uzunmüddətli təmas dəri toxumalarının zədələnməsinə səbəb ola bilər.
Həmçinin oxuyun
Deməli, əlinizi qaynar suya toxundurduğunuzda ilk anda hiss etdiyiniz qısa “soyuqluq” əslində suyun soyuq olmasından deyil, sinir sisteminin temperatur stimuluna verdiyi paradoksal reaksiyadan qaynaqlana bilər. Çox yüksək temperatur bəzi soyuq reseptorlarını da qısa müddətə aktivləşdirə bildiyi üçün beynə soyuqluqla əlaqəli siqnal çata bilər. Ardınca isə isti, yanma və ağrı hissi üstünlük təşkil edir. Yəni qaynar suyun ilk anda soyuq kimi hiss edilməsi beynin və sinir sisteminin temperaturu qəbul etmə mexanizminin maraqlı xüsusiyyətlərindən biridir. Bu hiss adətən çox qısa sürür və temperaturun real olaraq soyuq olması ilə əlaqəli deyil.
Ən maraqlısı isə budur ki, bu hadisə bizə göstərir: insan dərisi sadəcə “isti” və “soyuq”u müəyyən edən sadə bir sensor deyil. Dəridəki müxtəlif reseptorlardan gələn siqnallar sinir sistemi tərəfindən birlikdə emal olunur və bəzən yüksək temperatur kimi tamamilə əks bir stimul belə ilk anda paradoksal hiss yarada bilər.
Əli
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Təbiətin nəhəng primatları: Qorillər haqqında maraqlı faktlar
Güclü bədən quruluşu, inkişaf etmiş sosial davranışları və insanlarla genetik yaxınlığı ilə seçilən qorillər heyvanlar aləminin ən maraqlı canlılarından hesab olunur. Dünyanın ən iri primatları arasında yer alan bu heyvanlar zahirən qorxuducu görünsələr də, əsasən ailə qrupları şəklində yaşayır və sosial münasibətlərə böyük əhəmiyyət verirlər. Onların insanlarla genetik oxşarlığı, qeyri-adi fiziki gücü və balalarına göstərdikləri qayğı alimlərin diqqətini uzun illərdir cəlb edir.Citypost.az xəbər verir ki, qorillər insanlarla ən yaxın qohumluğu olan primatlar sırasındadır. Elmi məlumatlara əsasən, insanlarla qorillərin DNT-si təxminən 98 faizdən çox oxşarlıq göstərir. Bu göstərici müqayisənin hansı üsulla aparılmasından asılı olaraq dəyişə bilər. Genetik yaxınlıq onların təkamül tarixində...
26 Oktyabr 2026, 11:00
Quşları belə ovlaya bilən Qoliaf tarantulası nə qədər təhlükəlidir?
Təbiətdə ölçüsü və görünüşü ilə insanlarda həm maraq, həm də qorxu yaradan canlılar az deyil. Onların arasında Qoliaf tarantulası xüsusi yer tutur. Nəhəng bədən quruluşu, güclü ayaqları və qeyri-adi müdafiə davranışı ilə seçilən bu hörümçək dünyanın ən böyük hörümçək növlərindən biri hesab olunur. Onun bəzi fərdlərinin ayaqları arasındakı məsafə 30 santimetrə çata bilir. Əsasən həşəratlarla qidalansa da, ov imkanları bununla məhdudlaşmır.Citypost.az xəbər verir ki, Qoliaf tarantulası (Theraphosa cinsinə aid növlər) Cənubi Amerikanın tropik meşələrində yaşayan iri hörümçəklərdəndir. Xüsusilə Qoliaf quşyeyən tarantulası kimi tanınan növ nəhəng ölçüləri ilə diqqət çəkir. Bu hörümçəklər əsasən rütubətli tropik meşələrdə, torpaqda qazdıqları yuvalarda və ya...
26 Oktyabr 2026, 10:00
Dünyanın uça bilməyən ən ağır tutuquşusu: Kakaponun qeyri-adi xüsusiyyətləri
Təbiətdəki ən maraqlı quş növlərindən biri olan kakapo öz qeyri-adi xüsusiyyətləri ilə diqqət çəkir. Digər tutuquşulardan fərqli olaraq uça bilməyən bu quş dünyanın ən ağır tutuquşusu hesab olunur. Gecə həyat tərzi sürməsi, təhlükə zamanı bəzən hərəkətsiz qalması və özünəməxsus qoxusu ilə seçilən kakapo bu gün nəsli kəsilmək təhlükəsi ilə üzləşən nadir quş növləri sırasındadır.Citypost.az xəbər verir ki, Yeni Zelandiyaya məxsus kakapo (*Strigops habroptilus*) dünyada uça bilməyən yeganə tutuquşu növü kimi tanınır. Bu quşun ən diqqətçəkən xüsusiyyətlərindən biri bədən çəkisinin digər tutuquşularla müqayisədə xeyli ağır olmasıdır. Yetkin kakapoların çəkisi təxminən 2-4 kiloqrama çata bilər. Bu göstərici onların uçuş qabiliyyətinin olmaması ilə...
26 Oktyabr 2026, 09:00
Bəzi qoxular bizi illər əvvələ necə qaytarır?
Bəzən təzə bişmiş peçenyenin qoxusu insanı qəfil uşaqlıq illərinə aparır. Bir anlıq özümüzü nənəmizin mətbəxində hiss edir, illər əvvəl yaşadığımız hadisələri, həmin dövrün insanlarını və duyğularını sanki yenidən yaşayırıq. Maraqlıdır ki, adi bir görüntü və ya səs bizə keçmişi xatırlatsa da, bəzi qoxular daha güclü emosional təsir yarada bilir. Elmdə qoxuların keçmiş xatirələri və onlarla əlaqəli hissləri oyatması Prust effekti adlandırılır.Citypost.az xəbər verir ki, bu hadisənin adı fransız yazıçısı Marsel Prustun əsəri ilə əlaqələndirilir. Yazıçının “İtirilmiş zamanın axtarışında” romanında çaya batırılmış madlen peçenyesinin dadı və qoxusu qəhrəmanda uşaqlıq xatirələrini canlandırır. Bu epizod sonradan müəyyən qoxuların insanı gözlənilmədən keçmişə qaytarmasını ifadə...
23 Oktyabr 2026, 11:40
Yuxularımızı niyə oyanan kimi unuduruq? – Beynimizdə baş verən maraqlı proses
Dünən gecə hansı yuxunu gördüyünüzü xatırlayırsınızmı? Bəlkə yuxuda uçurdunuz, bəlkə də rəhbəriniz pişiyə çevrilmişdi. Yuxu zamanı baş verən hadisələr bəzən son dərəcə real və canlı görünür. Ancaq səhər gözümüzü açan kimi həmin görüntülərin böyük hissəsi yaddaşımızdan silinir. Bəs hər gecə saatlarla yuxu gördüyümüz halda, onları niyə xatırlamaq bu qədər çətindir?Citypost.az-ın məlumatına görə, əslində, yuxular yuxu prosesinin mühüm hissələrindən biridir. İnsan yatarkən beyin fəaliyyətini tam dayandırmır. Əksinə, yuxunun müxtəlif mərhələlərində beyin aktiv şəkildə işləyir, xatirələri emal edir, emosiyaları tənzimləyir və bəzən reallıqla əlaqəsi olmayan, qəribə hadisələrdən ibarət süjetlər yaradır. Bu hadisələr yuxu zamanı inandırıcı görünə bilər, lakin oyandıqdan sonra onların ardıcıllığını...
23 Oktyabr 2026, 10:40
Yupiter Yer kürəsini asteroidlərdən necə qoruyur?
Kosmik fəza ilk baxışdan sakit və sabit görünsə də, əslində orada saysız-hesabsız qaya parçası, asteroid və kometa hərəkət edir. Bəs belə olduqda Yer kürəsinə niyə tez-tez iri göy cisimləri düşmür? Məlumata görə, bunun əsas səbəblərindən biri Günəş sisteminin ən böyük planeti olan Yupiterlə bağlıdır. Alimlərin izahına görə, bu nəhəng planet Yer üçün bir növ təbii qalxan rolunu oynayır.Citypost.az xəbər verir ki, əvvəlcə onu qeyd etmək lazımdır ki, Yer kürəsinə göy cisimlərinin düşməsi nadir hadisə deyil. Məlumata görə, hər il planetimizə minlərlə kiçik göktaşı düşür. Bunların əksəriyyəti ölçüsünə görə kiçik olduğundan atmosferdə yanır, yaxud yerə çatsa da ciddi ziyan vurmur. Lakin...
22 Oktyabr 2026, 10:30
