Bizi xəstəliklərdən qoruyan nədir? – İmmunitet sisteminin heyrətamiz müdafiə mexanizmi

Bədənimiz hər gün gözlə görünməyən milyonlarla mikroorqanizmlə təmasda olur. Bakteriyalar, viruslar, göbələklər və digər yad maddələr orqanizmə müxtəlif yollarla daxil olmağa çalışa bilər. Buna baxmayaraq, insan bədəni hər dəfə xəstələnmir. Bunun əsas səbəblərindən biri bizi daim qoruyan mürəkkəb immun sistemidir.

Citypost.az-ın məlumatına görə, immunitet sistemi yalnız xəstəlik zamanı aktivləşən mexanizm deyil. Əksinə, o, gündəlik olaraq orqanizmi potensial təhlükələrdən qorumaq üçün fəaliyyət göstərir. Bu sistem müxtəlif hüceyrələr, zülallar, toxumalar və orqanlardan ibarətdir və əsasən iki böyük müdafiə istiqamətində işləyir: anadangəlmə və qazanılmış immunitet. Bu iki sistem bir-birindən ayrı deyil, əksinə, bir-birini tamamlayır. Müdafiənin ilk mərhələsi isə düşündüyümüzdən daha sadə bir yerdən başlayır – dəridən. Sağlam dəri mikrobların orqanizmə daxil olmasının qarşısını alan əsas fiziki baryerlərdən biridir. Burun, ağız, tənəffüs yolları və digər nahiyələrdə yerləşən selikli qişalar da eyni şəkildə mühüm müdafiə rolunu oynayır. Selik mikroorqanizmləri tutmağa kömək edir, göz yaşında və tüpürcəkdə olan bəzi fermentlər isə müəyyən mikrobların zərərsizləşdirilməsində iştirak edir. Tənəffüs yollarındakı xırda kirpikciklər də seliklə birlikdə yad hissəciklərin xaric olunmasına kömək edir.

Bəzən isə bütün bu baryerlərə baxmayaraq mikroorqanizmlər orqanizmə daxil ola bilir. Bu zaman immun sisteminin digər müdafiə mexanizmləri işə düşür. Anadangəlmə immunitetin mühüm hüceyrələrindən olan faqositlər yad mikroorqanizmləri tanıyaraq onları əhatə edib hüceyrə daxilinə alır və parçalamağa çalışırlar. Neytrofillər və makrofaqlar bu prosesdə mühüm rol oynayan hüceyrələrdəndir.İmmun cavab bununla da bitmir. Əgər yad mikroorqanizm orqanizmin ilk müdafiə xəttini keçibsə, daha spesifik müdafiə mexanizmləri işə düşür. Burada B və T limfositləri xüsusi əhəmiyyət daşıyır. B hüceyrələri müəyyən yad maddələrə qarşı anticisimlərin yaranmasında iştirak edir. T hüceyrələrinin isə müxtəlif növləri immun cavabı idarə edə və yoluxmuş hüceyrələrin məhv edilməsində rol oynaya bilər.

İmmunitet sisteminin ən maraqlı xüsusiyyətlərindən biri isə “yaddaş” yaratmasıdır. Orqanizm müəyyən bir mikroorqanizmlə qarşılaşdıqdan sonra həmin antigeni tanıyan yaddaş B və T hüceyrələri yarana bilər. Eyni və ya oxşar antigenlə yenidən qarşılaşdıqda immun sisteminin cavabı daha sürətli və daha güclü ola bilər. Məhz immunoloji yaddaş peyvəndlərin yaratdığı uzunmüddətli qorunmanın əsas mexanizmlərindən biridir. Bu prosesə sadə şəkildə baxdıqda, immun sistemini orqanizmin çoxmərhələli müdafiə şəbəkəsi kimi təsəvvür etmək mümkündür. İlk növbədə dəri və selikli qişalar mikrobların qarşısını almağa çalışır. Onlardan biri bu baryeri keçdikdə anadangəlmə immun sisteminin hüceyrələri sürətlə reaksiya verir. Daha sonra spesifik immun cavab formalaşa və B və T hüceyrələri həmin təhlükənin tanınması və aradan qaldırılmasında iştirak edə bilər.

Həmçinin oxuyun

Azərbaycanda Türkiyə ilə bağlı nə DÜŞÜNÜRLƏR? -SİYASİ ŞƏRH  

Kamran Əliyev Misir Mərdanovun kürəkənini prokuror təyin etdi

"Falcom" MMC-də fəhləninin ölümünün açılmasına KİM MANE OLUR? -ŞOK VİDEO

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Maraqlıdır ki, immun sisteminin işi yalnız mikrobları məhv etməkdən ibarət deyil. O, eyni zamanda orqanizmdə baş verən prosesləri nəzarətdə saxlayır və zədələnmiş və ya təhlükəli hüceyrələrin müəyyənləşdirilməsində iştirak edir. Bu sistemin həddindən artıq və ya yanlış aktivləşməsi isə müxtəlif immun və autoimmun xəstəliklərlə əlaqəli ola bilər. Buna görə sağlam immunitet sadəcə “güclü” immunitet deyil, həm də düzgün tənzimlənən immun cavab deməkdir.

Beləliklə, bizi xəstəliklərdən qoruyan yalnız bir orqan və ya bir hüceyrə deyil. Dəri, selikli qişalar, immun hüceyrələri, anticisimlər, limfa sistemi və digər mexanizmlər birlikdə çalışan böyük bir müdafiə şəbəkəsi yaradır. Ən maraqlısı isə budur ki, bu sistem qarşılaşdığı bəzi təhlükələr haqqında “məlumatı” yadda saxlaya bilir və növbəti qarşılaşmada daha sürətli cavab verə bilir.Qısacası, orqanizmimiz hər gün görünməyən bir mübarizə aparır. Dəri və selikli qişalar ilk səddir, faqositlər sürətli müdafiəçilərdir, B və T hüceyrələri isə daha spesifik cavabın formalaşmasında iştirak edir. İmmunoloji yaddaş sayəsində isə bədən bəzi düşmənləri tanımağı və onlara növbəti dəfə daha effektiv cavab verməyi “öyrənir”.

Yusif