Dilimiz dad bilməsəydi, həyatımız necə dəyişərdi? – Dad duyğusu haqqında maraqlı FAKTLAR

Heç düşünmüsünüzmü ki, dilimiz dadları hiss etməsəydi, gündəlik həyatımız necə olardı? Şirin, turş, duzlu, acı və digər dadları bir-birindən ayırmaq bizim üçün adi haldır. Lakin dad duyğusu olmasaydı, yediyimiz qidaların böyük hissəsini əvvəlki kimi qəbul edə bilməzdik. Yeməyin dadını müəyyənləşdirmək, qidaları seçmək və hətta bəzi potensial təhlükələri vaxtında hiss etmək xeyli çətinləşərdi.

Citypost.az xəbər verir ki, dad duyğusu insanın qidalanmasında mühüm rol oynayan hisslərdən biridir. Dilin üzərində və ağız boşluğunun digər nahiyələrində yerləşən dad reseptorları qidadakı müxtəlif kimyəvi maddələri qəbul edir və bu məlumatı sinir sistemi vasitəsilə beyinə ötürür. Beyin isə həmin siqnalları emal edərək qəbul etdiyimiz qidanın hansı dada malik olduğunu müəyyənləşdirir. İnsan əsas dad keyfiyyətləri kimi şirin, turş, duzlu, acı və umamini qəbul edə bilir. Umami daha çox zülalla zəngin qidalarda və bəzi digər məhsullarda hiss edilən ləzzətli, “ətvari” dad kimi təsvir olunur. Bu dadların hər biri müxtəlif qida komponentlərinin qəbul edilməsində rol oynayır.

Məsələn, şirin dad əsasən şəkərlər və digər karbohidratlarla əlaqələndirilir. Turş dad qidanın turşuluğu ilə bağlıdır. Duzlu dad əsasən natrium kimi ionların qəbul edilməsi ilə formalaşır. Acı dad isə bəzi potensial zərərli və ya zəhərli maddələrə qarşı qoruyucu mexanizmlərdən biri kimi təkamül edib. Lakin acı dadı olan hər maddənin zəhərli, şirin dadı olan hər qidanın isə təhlükəsiz olduğunu düşünmək olmaz. Dad duyğusu təkcə yeməyin xoş olub-olmamasını müəyyənləşdirmir. O, insanın qidalanma davranışına və hansı qidaları seçməsinə də təsir göstərir. Beyin dad, qoxu, temperatur və ağızda yaranan digər hisslərdən gələn məlumatları birlikdə qiymətləndirərək qidanın necə qəbul edildiyini formalaşdırır. Məhz buna görə dad və qoxu hissləri bir-biri ilə sıx əlaqəlidir.

Əslində, insanın “dad” kimi qəbul etdiyi hissin əhəmiyyətli hissəsi qoxu duyğusunun da iştirakı ilə yaranır. Burun tıxandıqda və ya insan qoxu hissini itirdikdə yeməklərin dadı əvvəlkindən daha zəif və fərqli görünə bilər. Bu zaman insan şirin və duzlu kimi əsas dadları müəyyən dərəcədə hiss etsə də, yeməyin ümumi ləzzətini əvvəlki qədər yaxşı ayırd edə bilmir. Dad duyğusunun başqa bir əhəmiyyəti də qidaların qəbuluna münasibətdə beyinə siqnal göndərməsidir. Qidanın ağız boşluğuna daxil olması ilə dad reseptorlarından beyinə məlumat ötürülür və bu proses qidalanma davranışının formalaşmasına kömək edir. Xüsusilə acı dad bəzi hallarda insanı həmin qidadan uzaqlaşmağa sövq edə bilər.

Həmçinin oxuyun

Azərbaycanda Türkiyə ilə bağlı nə DÜŞÜNÜRLƏR? -SİYASİ ŞƏRH  

Kamran Əliyev Misir Mərdanovun kürəkənini prokuror təyin etdi

"Falcom" MMC-də fəhləninin ölümünün açılmasına KİM MANE OLUR? -ŞOK VİDEO

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Bununla belə, dad duyğusunu orqanizmin təhlükəli qidaları müəyyənləşdirən tam etibarlı “sensoru” kimi qəbul etmək olmaz. Bəzi zərərli və ya xarab olmuş qidalar dad və qoxu baxımından normal görünə bilər. Buna görə qidanın təhlükəsizliyini yalnız dadına baxmaqla müəyyən etmək düzgün deyil. Xüsusilə mikroorqanizmlərin yaratdığı qida zəhərlənmələrində qidanın görünüşü, qoxusu və dadı həmişə təhlükəni göstərmir. Dad duyğusunun zəifləməsi və ya itməsi isə müxtəlif səbəblərlə bağlı ola bilər. Yuxarı tənəffüs yollarının infeksiyaları, bəzi dərmanlar, ağız boşluğu problemləri, yaşla bağlı dəyişikliklər və qoxu duyğusunun pozulması dad qəbuluna təsir göstərə bilər. Bu səbəbdən dad duyğusunda uzunmüddətli və səbəbi aydın olmayan dəyişiklik müşahidə edilərsə, bunun səbəbini müəyyənləşdirmək üçün həkimə müraciət etmək məqsədəuyğundur.

Beləliklə, dilimizin dadları hiss etməsi yalnız yeməyi daha ləzzətli qəbul etməyimiz üçün deyil, qidalanma davranışımızın formalaşması və müxtəlif qida komponentlərinin fərqləndirilməsi baxımından da əhəmiyyətlidir. Şirin, turş, duzlu, acı və umami kimi dadların beyinə ötürülən siqnallarla birlikdə yaratdığı mürəkkəb sistem sayəsində yediyimiz qidaları daha yaxşı tanıyır və onların yaratdığı hissləri fərqləndiririk.Əgər dad duyğumuz ümumiyyətlə olmasaydı, gündəlik qidalanma təcrübəmiz tamamilə fərqli olardı. Yeməklərin bir-birindən fərqləndirilməsi çətinləşər, qida seçimlərimiz dəyişər və süfrədə aldığımız zövq əhəmiyyətli dərəcədə azalardı. Dilimiz və dad reseptorlarımız isə hər gün hiss etmədən yerinə yetirdikləri bu mühüm funksiyalarla qidalanma prosesinin ayrılmaz hissəsinə çevrilir.

Yeganə