Arılar dünyanı bizim gördüyümüz kimi görmür – Heyvanların gözündə dünya necə görünür?

Heç düşünmüsünüzmü ki, hazırda baxdığınız dünya başqa bir canlının gözündə tamamilə fərqli görünə bilər? Bizim üçün qırmızı rəngdə olan bir lalə və ya xaşxaş çiçəyi arı üçün tamamilə başqa rənglər və naxışlarla seçilə bilər. Bəs biz heç vaxt bir heyvanın gözündən dünyaya baxa bilmədiyimiz halda onların hansı rəngləri gördüyünü necə bilirik?Bu, sadəcə ehtimal və ya fərziyyə deyil. Alimlər heyvanların görmə qabiliyyətini onların gözlərindəki fotoreseptor hüceyrələri və bu hüceyrələrin işığa reaksiyası əsasında araşdırırlar. Bunun üçün istifadə olunan üsullardan biri mikrospektrofotometriyadır. Bu metod vasitəsilə fotoreseptorların müxtəlif dalğa uzunluğundakı işığı nə dərəcədə qəbul etdiyi ölçülə bilir. Beləliklə, müəyyən bir heyvanın hansı işıq dalğalarına həssas olduğu barədə elmi təsəvvür formalaşır.

Citypost.az-ın məlumatına görə, arıların görmə sistemi insanlardan əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir. İnsan gözü elektromaqnit spektrinin ultrabənövşəyi hissəsini görə bilmir, arıların görmə sistemi isə ultrabənövşəyi işığa həssasdır. Eyni zamanda, arıların qırmızı rəngə həssaslığı insanlardakı kimi deyil. Bu xüsusiyyət onların çiçəkləri və ətraf mühiti fərqli şəkildə qavramasına səbəb olur.Arıların çiçəklərə necə yaxınlaşması da onların görmə dünyası haqqında mühüm məlumat verir. Bir çox çiçəyin insan gözünə görünməyən, lakin ultrabənövşəyi diapazonda seçilə bilən naxışları var. Bu naxışlar arılar üçün nektara və tozcuğa doğru istiqaməti müəyyənləşdirməyə kömək edən vizual siqnallar rolunu oynaya bilər. Yəni bizim sadəcə bir rəng və forma kimi gördüyümüz çiçək arının gözündə daha mürəkkəb vizual məlumat daşıya bilər.

Heyvanların görmə qabiliyyəti yalnız rənglərlə məhdudlaşmır. Müxtəlif növlərin gözlərindəki fotoreseptorların sayı, quruluşu və həssaslığı da fərqlidir. Məsələn, yırtıcı quşların görmə sistemi insan gözündən daha yüksək məkan ayırdetmə qabiliyyətinə malik ola bilər. Bəzi qartalların gözlərində yüksək sıxlıqda konus hüceyrələrinin olması onlara uzaqdakı obyektlərin incə detallarını seçməkdə üstünlük verir.Lakin bunu birbaşa “qartallar dünyanı 4K ekran kimi görür” ifadəsi ilə eyniləşdirmək elmi baxımdan düzgün olmaz. “4K” texnoloji görüntü standartıdır və heyvan görməsini ölçmək üçün istifadə edilən elmi vahid deyil. Bununla belə, bəzi yırtıcı quşların görmə kəskinliyinin insanlardan xeyli yüksək olduğu məlumdur. Onların uzaqdakı kiçik obyektləri seçmək qabiliyyəti ov zamanı mühüm üstünlük yaradır.

Əslində təbiətdə hər bir canlı öz həyat tərzinə və ehtiyaclarına uyğun görmə sisteminə malikdir. İnsan üçün rəng və detal baxımından vacib olan məlumat başqa bir heyvan üçün əhəmiyyətsiz ola bilər. Eyni şəkildə, bizim heç hiss etmədiyimiz ultrabənövşəyi işıq bəzi canlıların ətraf mühit haqqında məlumat əldə etməsində mühüm rol oynayır.Bu fərqlər bizə göstərir ki, bizim gördüyümüz dünya reallığın bütün mümkün forması deyil. İnsan gözü elektromaqnit şüalanmasının yalnız çox kiçik bir hissəsini görə bilir. Məsələn, ultrabənövşəyi və infraqırmızı diapazonlar adi insan görmə sisteminin imkanlarından kənardadır. Halbuki bəzi canlılar bu diapazonların müəyyən hissələrindən istifadə edərək ətraf mühit haqqında məlumat əldə edə bilirlər.Deməli, eyni çiçəyə baxan insan və arı əslində eyni vizual məlumatı qəbul etmir. İnsan onu öz gözlərinin imkanları daxilində görür, arı isə öz fotoreseptorlarının həssas olduğu dalğa uzunluqları əsasında fərqli görüntü formalaşdırır.

Həmçinin oxuyun

Azərbaycanda Türkiyə ilə bağlı nə DÜŞÜNÜRLƏR? -SİYASİ ŞƏRH  

Kamran Əliyev Misir Mərdanovun kürəkənini prokuror təyin etdi

"Falcom" MMC-də fəhləninin ölümünün açılmasına KİM MANE OLUR? -ŞOK VİDEO

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Bu mənzərə həm elmi, həm də fəlsəfi baxımdan düşündürücüdür. Təbiətdəki canlıların hər birinə yaşaması üçün lazım olan duyğu və qavrama imkanlarının verilməsi yaradılışın mürəkkəbliyini göstərən nümunələrdən biri kimi qiymətləndirilə bilər. İnsan gözünün görə bilmədiyi rənglərin və işıq dalğalarının mövcud olması isə bizə dünyanı yalnız öz hiss orqanlarımızın imkanları ilə məhdudlaşdırmamağı xatırladır. Bəlkə də həyatda ən böyük yanlışlardan biri dünyanı yalnız öz gördüklərimizdən ibarət hesab etməkdir. Çünki kainat insan gözünün qavraya bildiyindən daha geniş, daha mürəkkəb və daha zəngin bir aləmdir. Bir canlının gözündəki mikroskopik hüceyrələrin işığı necə qəbul etməsi belə bütöv bir həyat sisteminin formalaşmasında mühüm rol oynayır.

Təbiətin bu görünməyən tərəfləri elm tərəfindən araşdırıldıqca qarşımıza yeni suallar çıxır: Görmədiyimiz nə qədər rəng var? Eşitmədiyimiz nə qədər səs mövcuddur? Hiss orqanlarımızın sərhədlərindən kənarda daha hansı məlumatlar gizlənir?Bəlkə də ətrafımızdakı dünya bizim təsəvvür etdiyimizdən qat-qat zəngindir. Biz sadəcə onun yalnız bizə açılan kiçik bir hissəsini görə bilirik.

Əli