Milçək quşunun dilindəki üstün mühəndislik – Maraqlı FAKTLAR 

Təbiətdə elə canlılar var ki, onların quruluşuna diqqətlə baxdıqda ən mürəkkəb texnoloji sistemləri xatırladan xüsusiyyətlərlə qarşılaşmaq mümkündür. Milçək quşu da bu baxımdan ən maraqlı nümunələrdən biridir. Cəmi bir neçə qram ağırlığında olan bu kiçik quş yüksək sürətli uçuş qabiliyyəti ilə yanaşı, çiçəklərin dərinliklərində yerləşən nektarı əldə etməsinə imkan verən son dərəcə xüsusi dil quruluşuna malikdir.

Citypost.az xəbər verir ki, milçək quşunun uzun dili adi quş dillərindən əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir. Dil iki əsas hissəyə ayrılan, elastik və uzana bilən quruluşa malikdir. Xüsusilə dilin ucundakı çəngəlli və elastik hissələr nektarın toplanmasında mühüm rol oynayır. Bəzi növlərdə dil çiçəyin dərinliyinə çatmaq üçün dimdiyin uzunluğundan belə daha uzağa uzana bilir.İlk baxışda elə görünə bilər ki, milçək quşu uzun dilini sadəcə bir növ saman kimi çiçəyin içinə salır və nektarı içəri çəkir. Lakin yüksək sürətli kameralarla aparılan araşdırmalar bu mexanizmin daha mürəkkəb olduğunu göstərib. Alimlər müəyyən ediblər ki, dilin ucundakı xüsusi quruluş nektarla təmas zamanı açılır, mayeni özündə toplayır və daha sonra yenidən əvvəlki formasına qayıdaraq nektarın quşun ağzına ötürülməsinə kömək edir.

2015-ci ildə yayımlanan araşdırmalarda 18 müxtəlif milçək quşu növünün qidalanması yüksək sürətli görüntülərlə müşahidə edilib. Tədqiqatçılar əvvəlki “dil saman kimi işləyir” təsəvvürünün tam mənzərəni əks etdirmədiyini müəyyənləşdiriblər. Müşahidələrə görə, dilin iki uzun kanalı dimdikdən çıxarkən sıxılır, nektara çatdıqda isə yenidən açılır. Bu açılıb-bağlanma mayenin dilin ucuna sürətlə daxil olmasına şərait yaradır və mexanizm kiçik nasosu xatırladır.Bu sistemin ən maraqlı tərəflərindən biri onun sürətidir. Milçək quşu qidalanarkən dilini saniyədə təxminən 14 dəfə irəli-geri hərəkət etdirə bilər. Beləliklə, bir saniyədən az müddət ərzində bir neçə dəfə nektar toplaya bilir. Bu sürət quşun yüksək enerji tələbatı baxımından olduqca əhəmiyyətlidir.

Milçək quşunun həyat tərzi belə sürətli qidalanma sistemini zəruri edir. Bu quşlar havada asılı vəziyyətdə qala bilir və çiçəyə yaxınlaşarkən qanadlarının çox sürətli hərəkəti sayəsində havada sabit mövqe saxlaya bilirlər. Çiçəyin qarşısında havada dayanaraq uzun dillərini nektarın yerləşdiyi hissəyə uzadır, qısa müddət ərzində mayeni toplayır və dərhal növbəti çiçəyə keçirlər. Burada dilin yalnız uzun olması kifayət etmir. Əgər dil sərt və hərəkətsiz olsaydı, çiçəyin içindəki nektarı bu qədər effektiv toplamaq mümkün olmazdı. Dilin elastikliyi, uc hissələrinin çəngəlli quruluşu, maye ilə təmas zamanı formasını dəyişməsi və daha sonra nektarı saxlaması birlikdə işləyən mürəkkəb bir mexanizm yaradır. Maraqlıdır ki, milçək quşunun dili ilə bağlı aparılan araşdırmalar biomimetika, yəni təbiətdəki mexanizmlərin texnologiyada təqlid edilməsi baxımından da maraq doğurur. 2025-ci ildə “Nature Communications” jurnalında yayımlanan araşdırmada milçək quşunun dilinin mayeni sürətli şəkildə tutub daşımasından ilhamlanan elastik, yivli quruluş yaradılıb. Tədqiqatçılar bu mexanizmin mikroölçülü maye toplama və daşınma sistemlərində, o cümlədən tibbi diaqnostika texnologiyalarında istifadə oluna biləcəyini araşdırıblar.

Başqa sözlə, təbiətdə milyonlarla il ərzində formalaşmış bioloji mexanizmlər bu gün mühəndislər üçün də ilham mənbəyinə çevrilir. Milçək quşunun dilinin quruluşu buna yaxşı nümunədir. Kiçik bir canlıda olan elastik dil sistemi mayeni toplamaq, saxlamaq və ötürmək kimi bir neçə funksiyanı eyni vaxtda yerinə yetirir. Üstəlik, bu proses yalnız mexaniki hərəkətdən ibarət deyil. Dilin elastikliyi ilə mayenin səthi xüsusiyyətləri arasında qarşılıqlı təsir yaranır. Dilin yivli və elastik hissələri nektarla təmas etdikdə mayenin tutulmasını asanlaşdırır. Sonrakı mərhələdə dilin ağız boşluğuna çəkilməsi ilə toplanmış nektar quşun qidalanmasına xidmət edir. Araşdırmalar göstərir ki, bu mexanizmdə həm dilin aktiv hərəkəti, həm də mayenin fiziki xüsusiyyətləri rol oynayır.

Həmçinin oxuyun

Azərbaycanda Türkiyə ilə bağlı nə DÜŞÜNÜRLƏR? -SİYASİ ŞƏRH  

Kamran Əliyev Misir Mərdanovun kürəkənini prokuror təyin etdi

"Falcom" MMC-də fəhləninin ölümünün açılmasına KİM MANE OLUR? -ŞOK VİDEO

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Bu xüsusiyyət milçək quşunun qidalanmasını son dərəcə səmərəli edir. Çünki quşun enerji sərfiyyatı çox yüksəkdir və onun qida əldə etmək üçün uzun müddət bir çiçəyin üzərində qalması sərfəli deyil. Nektarı mümkün qədər sürətli toplamaq və növbəti çiçəyə keçmək onun həyatda qalması üçün mühüm üstünlük yaradır.Milçək quşlarının çiçəklərlə əlaqəsi də bununla bitmir. Onlar nektarla qidalanarkən bir çiçəkdən digərinə keçərək tozcuqların daşınmasına da kömək edir və beləliklə, bir çox bitkinin tozlanmasında rol oynayırlar. Yəni bu kiçik quşun qidalanması həm öz enerji ehtiyaclarının qarşılanmasına, həm də ekosistemdə bitkilərin çoxalmasına xidmət edən qarşılıqlı əlaqənin bir hissəsidir. Bütün bunlar milçək quşunun dilini sadəcə qidalanma orqanı kimi deyil, bir-biri ilə əlaqəli bir neçə mexanizmin birlikdə işlədiyi incə bioloji sistem kimi göstərir. Uzunluq, elastiklik, çəngəlli uc, yivlər, sürətli hərəkət və mayeni toplama qabiliyyəti bir-birini tamamlayır.Bu quruluşu “üstün mühəndislik” adlandırmaq isə artıq elmi fakt deyil, təbiətə verilən fəlsəfi və dini interpretasiyadır. Dini baxışdan yanaşan insanlar üçün milçək quşunun bu qədər mürəkkəb quruluşu Allahın yaratdığı canlılardakı sənətin və nizamın nümunəsi kimi qəbul edilə bilər. Elmi baxımdan isə araşdırmalar həmin quruluşun necə işlədiyini, hansı fiziki mexanizmlərin iştirak etdiyini və bu mexanizmlərdən insanların texnologiyada necə ilham ala biləcəyini izah edir.

Nəticədə, ölçüsü kiçik olsa da, milçək quşunun dili təbiətdəki ən maraqlı bioloji mexanizmlərdən birini nümayiş etdirir. Çiçəyin dərinliyindəki nektarın saniyənin çox kiçik hissəsində tutulması, dilin formasını dəyişərək mayeni özündə saxlaması və bütün bu prosesin yüksək sürətlə təkrarlanması canlı aləmdə nə qədər incə uyğunlaşmaların mövcud olduğunu göstərir. Məhz bu səbəbdən milçək quşunun dili həm biologiya, həm də biomimetik mühəndislik baxımından elm adamlarının diqqətini cəlb edən heyrətamiz bir sistemdir..

Əli