Bu canlı həyatınızı xilas etmiş ola bilər: Qanı tibbdə əvəzolunmazdır
Maraqlı 06 Oktyabr 2026, 10:30
2605
İlk baxışdan görünüşü ilə bir qədər qorxuducu təsir bağışlayan nalçı xərçəngi əslində insan həyatı üçün son dərəcə vacib canlılardan biridir. Okeanlarda təxminən 450 milyon ildir mövcud olan bu canlı müasir tibbdə istifadə edilən mühüm bioloji maddələrin mənbəyi kimi tanınır. Maraqlıdır ki, adında “xərçəng” sözü olsa da, nalçı xərçəngləri həqiqi xərçənglərlə yaxın qohum deyil. Onlar hörümçəklər və əqrəblərlə daha yaxın qohum hesab olunur.
Citypost.az xəbər verir ki, Nalçı xərçəngləri okeanın dibində, əsasən qumlu və palçıqlı ərazilərdə yaşayır. Bir neçə cüt ayaqları olan bu canlılar həmin ayaqlardan həm hərəkət etmək, həm qidalanmaq, həm də dənizin dibində qazıntı aparmaq üçün istifadə edirlər. Xarici görünüşləri insanlarda bəzən narahatlıq yaratsa da, onların insanlıq üçün əsl əhəmiyyəti bədən quruluşunda deyil, qanlarının unikal xüsusiyyətindədir.Digər bir çox heyvandan fərqli olaraq nalçı xərçənginin qanı mavi rəngdədir. Bunun səbəbi onların qanında dəmir əsaslı hemoglobin əvəzinə mis əsaslı hemosiyanin maddəsinin olmasıdır. Lakin bu qanın ən mühüm xüsusiyyəti onun rəngi deyil. Nalçı xərçənglərinin immun sistemi müəyyən bakteriyaların yaratdığı endotoksinlərə qarşı son dərəcə həssas reaksiya verir. Məhz bu xüsusiyyət uzun illərdir tibbdə dərmanların, peyvəndlərin və digər tibbi məhsulların bakterial endotoksinlərlə çirklənməsini aşkar etmək üçün istifadə olunur.
Nalçı xərçənginin qanından əldə edilən maddələr əsasında hazırlanan xüsusi testlər çox kiçik miqdarda belə endotoksinləri müəyyən etməyə imkan verir. Bu isə tibbi preparatların insan orqanizminə yeridilməzdən əvvəl təhlükəsizliyinin yoxlanılması baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır. Başqa sözlə, xəstəxanalarda istifadə olunan bəzi dərman və tibbi məhsulların təhlükəsizlik yoxlamalarında bu qədim canlıların unikal bioloji xüsusiyyətlərindən istifadə edilib.Məhz buna görə uzun illər ərzində tibbi və biotexnoloji sənaye üçün çox sayda nalçı xərçəngi tutulub. Ənənəvi üsullarda canlılardan müəyyən miqdarda qan götürülərək daha sonra onların dənizə qaytarılması tətbiq olunurdu. Lakin araşdırmalar qan götürülməsinin nalçı xərçənglərinin sağlamlığına və sonrakı sağqalma ehtimalına təsir göstərə biləcəyini ortaya qoyub. Bu səbəbdən son illərdə onların qanından asılılığı azaltmaq məqsədilə laboratoriyada hazırlanan alternativ testlərə maraq artıb.Nalçı xərçənglərinin ekosistem üçün də mühüm rolu var. Onların yumurtaları bəzi köçəri quşlar üçün qiymətli qida mənbəyidir. Buna görə bu canlıların sayının azalması yalnız onların öz populyasiyasına deyil, sahil ekosistemindəki digər canlılara da təsir göstərə bilər.
Həmçinin oxuyun
Beləliklə, okeanın dibində yaşayan, yüz milyonlarla ildir Yer kürəsində mövcud olan və ilk baxışdan insanlarla heç bir əlaqəsi olmadığı düşünülən nalçı xərçəngləri əslində müasir tibbin mühüm köməkçilərindən biridir. Onların mavi qanındakı unikal xüsusiyyətlər tibbi məhsulların təhlükəsizliyinin yoxlanılmasına imkan verir. Bu isə təbiətdə insan üçün gözlənilməz dərəcədə əhəmiyyətli canlıların olduğunu bir daha göstərir. Yəni bu qəribə görünüşlü qədim canlıların xüsusiyyətlərindən istifadə edilərək hazırlanan testlər dolayısı ilə insanların həyatının xilas edilməsində mühüm rol oynaya bilər.
Yusif
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Təbiətin nəhəng primatları: Qorillər haqqında maraqlı faktlar
Güclü bədən quruluşu, inkişaf etmiş sosial davranışları və insanlarla genetik yaxınlığı ilə seçilən qorillər heyvanlar aləminin ən maraqlı canlılarından hesab olunur. Dünyanın ən iri primatları arasında yer alan bu heyvanlar zahirən qorxuducu görünsələr də, əsasən ailə qrupları şəklində yaşayır və sosial münasibətlərə böyük əhəmiyyət verirlər. Onların insanlarla genetik oxşarlığı, qeyri-adi fiziki gücü və balalarına göstərdikləri qayğı alimlərin diqqətini uzun illərdir cəlb edir.Citypost.az xəbər verir ki, qorillər insanlarla ən yaxın qohumluğu olan primatlar sırasındadır. Elmi məlumatlara əsasən, insanlarla qorillərin DNT-si təxminən 98 faizdən çox oxşarlıq göstərir. Bu göstərici müqayisənin hansı üsulla aparılmasından asılı olaraq dəyişə bilər. Genetik yaxınlıq onların təkamül tarixində...
26 Oktyabr 2026, 11:00
Quşları belə ovlaya bilən Qoliaf tarantulası nə qədər təhlükəlidir?
Təbiətdə ölçüsü və görünüşü ilə insanlarda həm maraq, həm də qorxu yaradan canlılar az deyil. Onların arasında Qoliaf tarantulası xüsusi yer tutur. Nəhəng bədən quruluşu, güclü ayaqları və qeyri-adi müdafiə davranışı ilə seçilən bu hörümçək dünyanın ən böyük hörümçək növlərindən biri hesab olunur. Onun bəzi fərdlərinin ayaqları arasındakı məsafə 30 santimetrə çata bilir. Əsasən həşəratlarla qidalansa da, ov imkanları bununla məhdudlaşmır.Citypost.az xəbər verir ki, Qoliaf tarantulası (Theraphosa cinsinə aid növlər) Cənubi Amerikanın tropik meşələrində yaşayan iri hörümçəklərdəndir. Xüsusilə Qoliaf quşyeyən tarantulası kimi tanınan növ nəhəng ölçüləri ilə diqqət çəkir. Bu hörümçəklər əsasən rütubətli tropik meşələrdə, torpaqda qazdıqları yuvalarda və ya...
26 Oktyabr 2026, 10:00
Dünyanın uça bilməyən ən ağır tutuquşusu: Kakaponun qeyri-adi xüsusiyyətləri
Təbiətdəki ən maraqlı quş növlərindən biri olan kakapo öz qeyri-adi xüsusiyyətləri ilə diqqət çəkir. Digər tutuquşulardan fərqli olaraq uça bilməyən bu quş dünyanın ən ağır tutuquşusu hesab olunur. Gecə həyat tərzi sürməsi, təhlükə zamanı bəzən hərəkətsiz qalması və özünəməxsus qoxusu ilə seçilən kakapo bu gün nəsli kəsilmək təhlükəsi ilə üzləşən nadir quş növləri sırasındadır.Citypost.az xəbər verir ki, Yeni Zelandiyaya məxsus kakapo (*Strigops habroptilus*) dünyada uça bilməyən yeganə tutuquşu növü kimi tanınır. Bu quşun ən diqqətçəkən xüsusiyyətlərindən biri bədən çəkisinin digər tutuquşularla müqayisədə xeyli ağır olmasıdır. Yetkin kakapoların çəkisi təxminən 2-4 kiloqrama çata bilər. Bu göstərici onların uçuş qabiliyyətinin olmaması ilə...
26 Oktyabr 2026, 09:00
Bəzi qoxular bizi illər əvvələ necə qaytarır?
Bəzən təzə bişmiş peçenyenin qoxusu insanı qəfil uşaqlıq illərinə aparır. Bir anlıq özümüzü nənəmizin mətbəxində hiss edir, illər əvvəl yaşadığımız hadisələri, həmin dövrün insanlarını və duyğularını sanki yenidən yaşayırıq. Maraqlıdır ki, adi bir görüntü və ya səs bizə keçmişi xatırlatsa da, bəzi qoxular daha güclü emosional təsir yarada bilir. Elmdə qoxuların keçmiş xatirələri və onlarla əlaqəli hissləri oyatması Prust effekti adlandırılır.Citypost.az xəbər verir ki, bu hadisənin adı fransız yazıçısı Marsel Prustun əsəri ilə əlaqələndirilir. Yazıçının “İtirilmiş zamanın axtarışında” romanında çaya batırılmış madlen peçenyesinin dadı və qoxusu qəhrəmanda uşaqlıq xatirələrini canlandırır. Bu epizod sonradan müəyyən qoxuların insanı gözlənilmədən keçmişə qaytarmasını ifadə...
23 Oktyabr 2026, 11:40
Yuxularımızı niyə oyanan kimi unuduruq? – Beynimizdə baş verən maraqlı proses
Dünən gecə hansı yuxunu gördüyünüzü xatırlayırsınızmı? Bəlkə yuxuda uçurdunuz, bəlkə də rəhbəriniz pişiyə çevrilmişdi. Yuxu zamanı baş verən hadisələr bəzən son dərəcə real və canlı görünür. Ancaq səhər gözümüzü açan kimi həmin görüntülərin böyük hissəsi yaddaşımızdan silinir. Bəs hər gecə saatlarla yuxu gördüyümüz halda, onları niyə xatırlamaq bu qədər çətindir?Citypost.az-ın məlumatına görə, əslində, yuxular yuxu prosesinin mühüm hissələrindən biridir. İnsan yatarkən beyin fəaliyyətini tam dayandırmır. Əksinə, yuxunun müxtəlif mərhələlərində beyin aktiv şəkildə işləyir, xatirələri emal edir, emosiyaları tənzimləyir və bəzən reallıqla əlaqəsi olmayan, qəribə hadisələrdən ibarət süjetlər yaradır. Bu hadisələr yuxu zamanı inandırıcı görünə bilər, lakin oyandıqdan sonra onların ardıcıllığını...
23 Oktyabr 2026, 10:40
Yupiter Yer kürəsini asteroidlərdən necə qoruyur?
Kosmik fəza ilk baxışdan sakit və sabit görünsə də, əslində orada saysız-hesabsız qaya parçası, asteroid və kometa hərəkət edir. Bəs belə olduqda Yer kürəsinə niyə tez-tez iri göy cisimləri düşmür? Məlumata görə, bunun əsas səbəblərindən biri Günəş sisteminin ən böyük planeti olan Yupiterlə bağlıdır. Alimlərin izahına görə, bu nəhəng planet Yer üçün bir növ təbii qalxan rolunu oynayır.Citypost.az xəbər verir ki, əvvəlcə onu qeyd etmək lazımdır ki, Yer kürəsinə göy cisimlərinin düşməsi nadir hadisə deyil. Məlumata görə, hər il planetimizə minlərlə kiçik göktaşı düşür. Bunların əksəriyyəti ölçüsünə görə kiçik olduğundan atmosferdə yanır, yaxud yerə çatsa da ciddi ziyan vurmur. Lakin...
22 Oktyabr 2026, 10:30
