Yerin suyu həqiqətən kosmosdan gəlib? – Yeni araşdırma fərqli ehtimalı gündəmə gətirir

Uzun illərdir Yer kürəsindəki suyun mənşəyi ilə bağlı ən çox müzakirə olunan fikirlərdən biri onun kosmosdan gəlməsi ilə əlaqədardır. Bu nəzəriyyəyə görə, planetin formalaşmasının ilkin mərhələlərində Yerə çırpılan asteroidlər və digər göy cisimləri özləri ilə birlikdə su və suyun yaranması üçün zəruri maddələri gətirib. Lakin elm dünyasında bu məsələ heç vaxt tam şəkildə bağlanmış sual hesab olunmayıb. Əksinə, Yerdəki suyun haradan gəldiyini müəyyənləşdirmək planetimizin yaranma tarixini anlamaq baxımından ən mühüm suallardan biri olaraq qalır.

Citypost.az xəbər verir ki, yeni araşdırmalar isə bu məsələyə başqa tərəfdən baxmağa imkan verir. Alimlərin diqqətini çəkən əsas məqam ondan ibarətdir ki, suyun əsas tərkib elementlərindən biri olan hidrogen Yerin yaranmasında iştirak edən ilkin materialların özündə də mövcud ola bilərdi.Bu istiqamətdə aparılan araşdırmalarda enstatit kondritlər xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Enstatit kondritlər Günəş sisteminin ilkin dövrlərindən qalan və kimyəvi tərkibinə görə Yerin formalaşmasında iştirak etmiş materiallara müəyyən oxşarlıqlar göstərən nadir meteoritlərdir. Buna görə də alimlər belə meteoritləri bir növ qədim Günəş sisteminin “arxivi” kimi araşdırırlar. Tədqiqatçıların diqqətini çəkən əsas məqam həmin meteoritlərdə əhəmiyyətli miqdarda hidrogenin aşkar edilməsidir. Daha da maraqlısı odur ki, söhbət sadəcə meteoritin sonradan kosmosda və ya Yer atmosferində təmas nəticəsində əldə etdiyi hidrogendən getmir. Hidrogen meteoritin mineral quruluşunun daxilində, onun ilkin materialının bir hissəsi kimi mövcud ola bilər.

Bu nəticə Yerin su tarixçəsi ilə bağlı mühüm sual doğurur: əgər planetin yaranmasında iştirak edən materialların özündə suyun əsas “tikinti daşı” olan hidrogen kifayət qədər miqdarda mövcud idisə, onda Yerin su ehtiyatlarının bir hissəsinin formalaşması üçün mütləq böyük miqdarda suyun sonradan kosmosdan gətirilməsinə ehtiyac olmaya bilər. Burada mühüm bir elmi fərqi də nəzərə almaq lazımdır. Hidrogenin mövcud olması birbaşa olaraq həmin meteoritin içində hazır vəziyyətdə su olduğu anlamına gəlmir. Hidrogen müxtəlif kimyəvi birləşmələrin tərkibində ola bilər və uyğun şərait yarandıqda oksigenlə reaksiyaya girərək suyun yaranmasına töhfə verə bilər. Başqa sözlə, söhbət “Yerə su gətirildi” ssenarisindən daha mürəkkəb prosesdən gedir. Planetin formalaşdığı materialların tərkibində suyun yaranması üçün lazım olan elementlər artıq mövcud ola bilərdi. Daha sonra planetin geoloji inkişafı, daxili temperatur, vulkanik proseslər və digər kimyəvi reaksiyalar həmin elementlərin su dövranında iştirak etməsinə şərait yarada bilərdi.

Bu ehtimal Yerin yaranması ilə bağlı təsəvvürlərimizi də dəyişə bilər. Çünki əgər planetin ilkin materialında əhəmiyyətli miqdarda hidrogen mövcud olubsa, Yerin su ehtiyatlarının mənşəyini yalnız sonradan baş vermiş asteroid və kometa bombardmanları ilə izah etmək kifayət etməyə bilər.Bununla belə, alimlər Yerdəki bütün suyun mütləq planetin öz ilkin materialından yarandığını demirlər. Asteroidlərin, kometlərin və digər kosmik cisimlərin Yerə uçucu maddələr, o cümlədən su və suyun yaranmasına kömək edən komponentlər gətirməsi də elmi baxımdan mühüm ehtimal olaraq qalır. Əsas məsələ bu mənbələrin hər birinin Yerin ümumi su ehtiyatına nə qədər töhfə verdiyini müəyyənləşdirməkdir.Bu baxımdan enstatit kondritlər olduqca qiymətli məlumat mənbəyidir. Onlar Günəş sisteminin erkən mərhələlərindən qalan materialları qoruduqları üçün alimlərə milyardlarla il əvvəl planetlərin hansı maddələrdən formalaşdığını araşdırmağa imkan verir.Əgər Yerin ilkin materialında suyun yaranması üçün kifayət qədər hidrogen olubsa, bu, həyatın yaranması ilə bağlı müzakirələrə də yeni perspektiv gətirə bilər. Çünki maye su həyat üçün əsas şərtlərdən biri hesab olunur. Planetin formalaşmasından sonra suyun nisbətən erkən dövrdə meydana gəlməsi Yerin həyat üçün əlverişli mühitə necə çevrildiyi sualının cavablandırılmasında mühüm rol oynaya bilər.

Həmçinin oxuyun

Azərbaycanda Türkiyə ilə bağlı nə DÜŞÜNÜRLƏR? -SİYASİ ŞƏRH  

Kamran Əliyev Misir Mərdanovun kürəkənini prokuror təyin etdi

"Falcom" MMC-də fəhləninin ölümünün açılmasına KİM MANE OLUR? -ŞOK VİDEO

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Beləliklə, “Yerin suyu kosmosdan gəlib” fikrini tamamilə doğru və ya tamamilə yanlış hesab etmək əvəzinə, suyun mənşəyinin bir neçə prosesin nəticəsi ola biləcəyini düşünmək daha məqsədəuyğundur. Yeni meteorit araşdırmaları planetimizin su ehtiyatlarının formalaşmasında Yerin özünü təşkil edən ilkin materialların da mühüm rol oynamış ola biləcəyini göstərir. Bəlkə də milyardlarla il əvvəl Yer formalaşmağa başlayarkən onun gələcək okeanlarının əsas kimyəvi komponentlərindən bəziləri artıq planetin “xammalının” içində idi. Sonradan baş verən geoloji və kimyəvi proseslər isə həmin maddələri su dövranının bir hissəsinə çevirib.

Bu isə bizi olduqca maraqlı bir düşüncəyə gətirir: həyatın ən vacib şərtlərindən biri olan su bəlkə də Yerə sonradan gətirilmiş yad bir sərvət deyil, planetimizin yaranma tarixinin elə ilk səhifələrindən onun tərkibində mövcud olan maddələrin nəticəsidir.Lakin bu sual hələ tam cavablandırılmayıb. Meteoritlərdən əldə edilən hər yeni nümunə Yerin və Günəş sisteminin ilk dövrləri haqqında təsəvvürlərimizi bir qədər də dəyişə bilər. Yer üzündəki okeanların haradan gəldiyini anlamaqla biz əslində daha böyük bir sualı cavablandırmağa çalışırıq: həyat üçün əlverişli planetlər necə yaranır? Bəlkə də bu hekayənin cavabı yalnız göylərdə deyil, Yerin özünü təşkil edən ən qədim maddələrin dərinliklərində gizlənir.

Əli