Masada saatlarla qalan su həqiqətən bayatlayır? – Suyun dadı niyə dəyişir?

Gündəlik həyatımızda o qədər adi qəbul etdiyimiz bəzi şeylər var ki, onların arxasında baş verən proseslər barədə demək olar ki, heç düşünmürük. Su da məhz belə məhsullardan biridir. Səhər yuxudan oyananda bir stəkan su içirik, iş masamızın üzərində gün ərzində su saxlayırıq, gecə isə yatağın yanında qoyduğumuz stəkandakı sudan istifadə edirik. Lakin bəzən bir neçə saat əvvəl doldurduğumuz suyu yenidən içəndə onun dadının dəyişdiyini hiss edirik. Bu zaman ağlımıza ilk gələn fikir isə “su bayatlayıb” olur.

Bəs həqiqətən su bayatlaya bilərmi?

Citypost.az xəbər verir ki, masanın üzərində, açıq stəkanda və ya sürahidə saatlarla qalan su əvvəlki xüsusiyyətlərini itirirmi? Yoxsa burada “bayat su” adlandırdığımız şey əslində başqa bir prosesdir?

Əslində, suyun özü adi şəraitdə asanlıqla xarab olan qida məhsulu deyil. Saf su bakteriyaların çoxalması üçün zəngin qida mənbəyi hesab edilmir. Buna görə də sadəcə bir stəkan suyun bir neçə saat açıq vəziyyətdə qalması onun dərhal zəhərli və ya yararsız hala düşməsi demək deyil. Lakin suyun tərkibində heç bir dəyişiklik baş vermir demək də düzgün olmaz. Açıq qabda saxlanılan su ətraf mühitlə daim təmasda olur və bu təmas onun dadına, qoxusuna və ümumi qəbul edilən “təravətinə” təsir göstərə bilər.Əsas səbəblərdən biri suyun hava ilə təmasıdır. Atmosferdə müəyyən miqdarda karbon qazı mövcuddur və su açıq vəziyyətdə qaldıqda bu qazın bir hissəsi suda həll olur. Karbon qazının suda həll olması nəticəsində çox zəif karbon turşusu əmələ gələ bilər. Bu proses suyun pH göstəricisini cüzi şəkildə dəyişdirir. Dəyişiklik böyük olmasa da, xüsusilə dad duyğusu həssas olan insanlarda suyun əvvəlkindən fərqli hiss edilməsinə səbəb ola bilər. Bu səbəbdən bir neçə saat açıq qalmış su bəzən daha “düz”, “ağır” və ya əvvəlki kimi təravətli olmayan dada malik görünür. Bəzi insanlar hətta suda yüngül metalabənzər və ya fərqli bir dad hiss etdiklərini bildirirlər. Bu, mütləq suyun xarab olması ilə əlaqəli deyil. Əksinə, çox vaxt suyun ətraf mühitlə təmasda qalması nəticəsində dad xüsusiyyətlərinin dəyişməsi ilə bağlıdır.Burada qabın özü də mühüm rol oynayır. Su stəkanda, fincanda və ya sürahidə uzun müddət açıq saxlanıldıqda həmin qabın ətrafındakı mühitdə olan müxtəlif hissəciklər suya düşə bilər. Toz, havadakı mikroskopik hissəciklər, otaqdakı müxtəlif qoxular və digər çirkləndiricilər açıq suyun keyfiyyətinə təsir göstərə bilər. Məsələn, mətbəxdə açıq saxlanılan su ətrafda bişirilən yeməklərin, ədviyyatların və digər məhsulların qoxusunu özünə çəkə bilər. Su özü qoxusuz olsa da, ətraf mühitdəki uçucu maddələrlə təmas nəticəsində onun dad və qoxu xüsusiyyətləri dəyişə bilər. Eyni stəkan yataq otağında və ya mətbəxdə saxlanıldıqda belə, müəyyən müddətdən sonra tamamilə fərqli dad təəssüratı yarada bilər.Stəkanın təmizliyi də ayrıca əhəmiyyət daşıyır. İnsan su içərkən dodaqları stəkanın kənarına toxunur. Bu zaman ağız boşluğundan çoxlu sayda mikroorqanizm və digər maddələr qabın səthinə keçə bilər. Əgər həmin stəkan uzun müddət yuyulmadan yenidən istifadə edilirsə, artıq məsələ yalnız suyun hava ilə təması olmur. Qabın özündə mikroorqanizmlərin çoxalması üçün müəyyən şərait yarana bilər.

Xüsusilə stəkanda suya əlavə olaraq qida qalıqları, şəkər, şirə və digər maddələr qarışıbsa, vəziyyət fərqli ola bilər. Belə hallarda mikroorqanizmlərin inkişafı üçün daha əlverişli mühit yaranır. Buna görə də “su xarab olmur” fikrini bütün vəziyyətlərə şamil etmək düzgün deyil. Suyun təhlükəsizliyi onun necə saxlanılmasından, qabın təmizliyindən və ətraf mühitin şəraitindən də asılıdır.Qapalı qab məsələsində isə vəziyyət bir qədər fərqlidir. Möhkəm bağlanmış təmiz su qabında su ətraf mühitlə daha az təmasda olur. Bu səbəbdən açıq stəkanda saxlanılan su ilə qapalı qabda saxlanılan suyun dadında müəyyən fərq hiss edilə bilər. Xüsusilə yeni açılmış butulkadakı su ilə bütün gecəni açıq stəkanda qalmış su müqayisə ediləndə insanlar bu fərqi daha asan hiss edə bilirlər. Burada suyun tərkibindəki mineralların da müəyyən rolu ola bilər. İçməli su tamamilə kimyəvi cəhətdən saf maddə deyil. Onun tərkibində müxtəlif mineral maddələr və həll olmuş qazlar olur. Suyun mənbəyindən, emal üsulundan və saxlanma şəraitindən asılı olaraq dad xüsusiyyətləri də dəyişə bilər. Buna görə müxtəlif mənbələrdən olan suların dadının fərqli olması tamamilə normaldır. Xlor məsələsi də suyun dadının dəyişməsinə təsir edən amillərdən biri kimi qeyd olunur. İçməli suyun dezinfeksiyasında istifadə olunan xlor birləşmələrinin bir hissəsi zamanla sudan ayrıla bilər. Açıq qabda uzun müddət saxlanılan suda bu dəyişikliklər suyun qoxusuna və dadına müəyyən təsir göstərə bilər. Bu isə yenə də avtomatik olaraq suyun “xarab olması” demək deyil.

Bəs neçə saat açıq qalan suyu içmək olar?

Həmçinin oxuyun

Azərbaycanda Türkiyə ilə bağlı nə DÜŞÜNÜRLƏR? -SİYASİ ŞƏRH  

Kamran Əliyev Misir Mərdanovun kürəkənini prokuror təyin etdi

"Falcom" MMC-də fəhləninin ölümünün açılmasına KİM MANE OLUR? -ŞOK VİDEO

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Bu suala bütün hallara uyğun vahid saat limiti vermək düzgün deyil. Çünki suyun təhlükəsizliyi yalnız vaxtdan asılı deyil. Suyun əvvəlcə təmiz olması, qabın vəziyyəti, otağın temperaturu, suya hər hansı maddənin düşüb-düşməməsi və qabın üstünün açıq və ya bağlı olması da əhəmiyyətlidir.Məsələn, təmiz stəkana doldurulmuş və nisbətən sərin, təmiz mühitdə saxlanılan su ilə gün ərzində isti otaqda, üstü açıq vəziyyətdə qalan su eyni şəraitdə hesab edilə bilməz. Temperatur yüksəldikcə və su xarici mühitlə daha çox təmasda qaldıqca mikrobioloji risk də arta bilər.Bu səbəbdən suyu mümkün qədər təmiz, qapalı qabda saxlamaq daha məqsədəuyğundur. Xüsusilə bir neçə nəfərin istifadə etdiyi ümumi su qabının ağzını açıq saxlamaq əvəzinə onu qapaqla bağlamaq, stəkanları təmiz saxlamaq və suyun içinə əl, istifadə olunmuş qaşıq və digər əşyaların toxunmasına yol verməmək gigiyena baxımından daha düzgün yanaşmadır.Bir məsələni də unutmaq olmaz: suyun dadının dəyişməsi həmişə onun təhlükəli olması demək deyil. Bəzən insan sadəcə olaraq suyun əvvəlki kimi təravətli olmadığını hiss edir. Bu, suyun hava ilə təması, temperaturun dəyişməsi, həll olmuş qazların miqdarı və ətraf mühitdən gələn qoxularla əlaqəli ola bilər.Ancaq suyun rəngi dəyişibsə, qəribə və kəskin qoxu yaranıbsa, içərisində görünən hissəciklər varsa və ya suyun çirkləndiyinə dair hər hansı şübhə mövcuddursa, onu içməkdənsə yenisi ilə əvəz etmək daha təhlükəsizdir. Eyni qayda uzun müddət açıq qalmış və xüsusilə isti şəraitdə saxlanılmış suya da aiddir.

Beləliklə, “masada qalan su bayatlayır” ifadəsi gündəlik danışıqda başa düşülən olsa da, elmi baxımdan məsələ bir qədər fərqlidir. Su çörək və ya süd kimi bir neçə saat ərzində klassik mənada “bayatlayan” məhsul deyil. Lakin açıq vəziyyətdə qaldıqca onun ətraf mühitlə təması artır, dad və qoxu xüsusiyyətləri dəyişə, qabdan və mühitdən müxtəlif maddələr suya keçə bilər.Yəni bir neçə saat əvvəl doldurduğunuz suyun dadının fərqli gəlməsi mütləq onun xarab olması anlamına gəlmir. Çox vaxt biz suyun özündə baş verən böyük bir dəyişiklikdən yox, onun ətraf mühitlə təmasının nəticələrindən danışırıq.

Qısası, su “bayatlamır” demək də, “heç vaxt xarab olmur” demək də tam doğru yanaşma deyil. Təmiz suyun özü nisbətən sabit olsa da, onun saxlanma şəraiti çox vacibdir. Qabın təmizliyi, suyun açıq və ya qapalı olması, temperatur və ətraf mühit suyun həm dadına, həm də gigiyenik vəziyyətinə təsir göstərə bilər.Ona görə də masanın üzərində saatlarla qalmış suyun dadının dəyişdiyini hiss etdikdə dərhal təşvişə düşməyə ehtiyac yoxdur. Lakin suyu mümkün qədər təmiz və qapalı qabda saxlamaq, uzun müddət açıq qalmış və ya çirklənməsindən şübhələnilən suyu isə istifadə etməmək ən düzgün seçimdir.

Yusif