Hansı orqanlarımız olmadan yaşaya bilərik? İnsan orqanizminin heyrətamiz xüsusiyyətləri

İnsan orqanizmi mürəkkəb quruluşa malik olsa da, düşündüyümüz qədər kövrək deyil. Bəzi orqanlar çıxarıldıqdan və ya funksiyalarını itirdikdən sonra belə insan həyatını davam etdirə, gündəlik fəaliyyətlərini yerinə yetirə və normal həyat keyfiyyətini qoruya bilər. Tək böyrəklə yaşamaq, öd kisəsi olmadan qidaları həzm etmək, hətta bir ağciyərlə həyat fəaliyyətini davam etdirmək mümkündür. Lakin bu, həmin orqanların orqanizm üçün əhəmiyyətsiz olduğu demək deyil. Hər birinin öz funksiyası var və onların itirilməsi insanın sağlamlığına müxtəlif dərəcədə təsir göstərə bilər.

Citypost.az xəbər verir ki, insan bədəninin bəzi orqanların yoxluğuna uyğunlaşa bilməsi digər orqanların onların funksiyalarını qismən öz üzərinə götürməsi və ya orqanizmin mövcud imkanlarından daha səmərəli istifadə etməsi ilə bağlıdır. Bununla belə, hər bir vəziyyət fərdi qiymətləndirilməlidir. Əməliyyat nəticəsində orqanın çıxarılması ilə onun xəstəlik səbəbindən fəaliyyətini itirməsi də eyni vəziyyət deyil.

İnsanların bir böyrəklə yaşaması bunun ən geniş yayılmış nümunələrindən biridir. Böyrəklər qanın süzülməsi, artıq mayenin və maddələr mübadiləsi nəticəsində yaranan tullantıların sidik vasitəsilə xaric edilməsi, eləcə də orqanizmdə su-duz balansının qorunması kimi mühüm funksiyaları yerinə yetirir. Sağlam böyrəklərdən biri çıxarıldıqda digər böyrək müəyyən müddət ərzində fəaliyyətini uyğunlaşdıraraq filtrasiya imkanlarını artıra bilər. Buna görə bir böyrəklə yaşayan bir çox insan gündəlik həyatını normal davam etdirir.

Lakin tək böyrəklə yaşamaq böyrəklərin sağlamlığını qorumağa ehtiyac olmadığı anlamına gəlmir. Belə şəxslərdə qan təzyiqinin, böyrək funksiyasının və sidikdə zülalın olub-olmamasının vaxtaşırı yoxlanılması vacib ola bilər. Böyrəkləri qorumaq üçün sağlam həyat tərzi sürmək və həkim məsləhəti olmadan böyrəklərə zərər verə biləcək dərmanlardan istifadə etməmək tövsiyə olunur.

Ağciyərlər də insanın həyatını davam etdirməsi üçün həyati əhəmiyyət daşıyan orqanlardandır. Onların əsas funksiyası oksigenin qana ötürülməsi və karbon qazının orqanizmdən xaric edilməsidir. Bununla belə, müəyyən xəstəliklər və ya tibbi zərurət səbəbindən ağciyərlərdən biri cərrahi yolla çıxarıldıqda insan digər ağciyərlə yaşamağa davam edə bilər. Qalan ağciyər və ürək-damar sistemi bədənin oksigen ehtiyacını qarşılamaq üçün fəaliyyətini uyğunlaşdırır.

Bir ağciyərlə yaşayan insanın fiziki imkanları əvvəlki ilə müqayisədə məhdudlaşa bilər. Xüsusilə sürətli yerimə, pilləkən qalxma və ağır fiziki fəaliyyət zamanı nəfəs darlığı yarana bilər. Buna görə əməliyyatdan sonra bərpa dövrü, həkim nəzarəti və uyğun fiziki reabilitasiya mühüm əhəmiyyət daşıyır. İnsanın nə dərəcədə aktiv həyat sürə bilməsi qalan ağciyərin vəziyyətindən, ürək sağlamlığından və əməliyyatın səbəbindən asılıdır.

Görmə orqanlarımızdan biri olmadıqda da həyat davam edir. Bir gözünü itirmiş insan digər gözü sağlam olduğu halda ətraf mühitdə hərəkət edə, oxuya, işləyə və gündəlik işlərini görə bilər. Beyin bir gözdən gələn vizual məlumatlara uyğunlaşaraq ətrafı qavramağa davam edir. Lakin iki gözlə görmə dərinliyi və məsafəni müəyyənləşdirmək baxımından müəyyən üstünlüklər yaradır. Bir gözlə görən insan məsafəni qiymətləndirməkdə və bəzi hərəkətləri koordinasiya etməkdə çətinlik çəkə bilər. Zaman keçdikcə uyğunlaşma baş versə də, xüsusilə sürücülük və təhlükəli avadanlıqlarla işləmək kimi fəaliyyətlərdə tibbi və təhlükəsizlik tələbləri nəzərə alınmalıdır.

Öd kisəsi də insanın yaşaya bildiyi, lakin funksiyası mühüm olan orqanlardan biridir. Qaraciyərdə hazırlanan öd öd kisəsində toplanır və qida qəbulundan sonra bağırsağa buraxılaraq yağların həzminə kömək edir. Öd kisəsi ödün istehsal olunduğu yer deyil, onun saxlanması və bağırsağa ötürülməsinin tənzimlənməsində iştirak edən orqandır. Öd kisəsi cərrahi yolla çıxarıldıqda qaraciyər öd istehsal etməyə davam edir və öd birbaşa bağırsağa axır.

Əksər insanlar öd kisəsi çıxarıldıqdan sonra normal həyat sürə bilirlər. Bununla belə, xüsusilə əməliyyatdan sonrakı ilk dövrdə bəzi şəxslərdə yağlı yeməklərdən sonra köp, qarında narahatlıq və ya ishal müşahidə oluna bilər. Qidalanmanın uyğunlaşdırılması bu əlamətlərin azalmasına kömək edə bilər. Uzun müddət davam edən və ya güclənən şikayətlər olduqda isə həkimə müraciət etmək lazımdır.

İnsanların həyatını davam etdirə bildiyi digər orqanlardan biri appendiksdir. Gündəlik dildə çox vaxt kor bağırsaq adlandırılsa da, appendiks yoğun bağırsağın başlanğıc hissəsinə birləşən kiçik, barmaqşəkilli çıxıntıdır. Onun immun sistemində və bağırsaq mikrobiotasının fəaliyyətində müəyyən rolu olduğu düşünülür. Bununla belə, appendiks çıxarıldıqdan sonra insanların böyük əksəriyyəti normal həyat sürür və xüsusi pəhrizə ehtiyac duymur.

Həmçinin oxuyun

Azərbaycanda Türkiyə ilə bağlı nə DÜŞÜNÜRLƏR? -SİYASİ ŞƏRH  

Kamran Əliyev Misir Mərdanovun kürəkənini prokuror təyin etdi

"Falcom" MMC-də fəhləninin ölümünün açılmasına KİM MANE OLUR? -ŞOK VİDEO

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Appendiksin çıxarılması ən çox appendisit zamanı həyata keçirilir. Appendisit vaxtında müalicə olunmadıqda appendiksin deşilməsi, qarın boşluğunda infeksiyanın yayılması və digər ciddi ağırlaşmalar yarana bilər. Buna görə sağ aşağı qarın nahiyəsində artan ağrı, ürəkbulanma, qusma və hərarət kimi əlamətlər müşahidə olunduqda tibbi müayinədən keçmək vacibdir.

Dalaq olmadan da yaşamaq mümkündür, lakin bu orqanın çıxarılması immun sisteminin müdafiə imkanlarına təsir göstərir. Dalaq qanı süzür, köhnəlmiş qan hüceyrələrinin aradan qaldırılmasında iştirak edir və müəyyən bakteriyalara qarşı immun müdafiəyə kömək edir. Dalaq zədə, bəzi qan xəstəlikləri və ya digər tibbi səbəblər nəticəsində çıxarıla bilər. Belə hallarda digər orqanlar onun bəzi funksiyalarını qismən kompensasiya etsə də, dalağın bütün müdafiə funksiyaları tam əvəz olunmur.

Dalağı olmayan insanlarda bəzi bakterial infeksiyaların sürətlə ağırlaşma riski artır. Buna görə peyvəndlər, infeksiyalardan qorunma tədbirləri və həkimin tövsiyələrinə uyğun profilaktika xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Belə şəxslər hərarət və infeksiya əlamətləri yarandıqda gecikmədən tibbi yardım almalıdırlar.

İnsan orqanizminin uyğunlaşma qabiliyyəti yalnız bu orqanlarla məhdudlaşmır. Məsələn, qalxanabənzər vəz tam çıxarıldıqda insan yaşamağa davam edə bilər, lakin bu vəzin hazırladığı hormonlar orqanizmin maddələr mübadiləsi üçün vacib olduğundan, adətən ömürboyu hormon əvəzedici müalicə tələb olunur. Eyni qaydada, mədənin bir hissəsi və ya müəyyən hallarda böyük hissəsi çıxarılan insanlar da yaşaya bilirlər. Lakin həzm, qida maddələrinin mənimsənilməsi və vitaminlərin səviyyəsi ilə bağlı dəyişikliklər yarana bilər. Belə şəxslər mütəmadi tibbi nəzarətdə olmalı və qidalanma tövsiyələrinə əməl etməlidirlər.

Bəzi hallarda insan hər iki böyrəyini itirdikdə də dərhal həyatını itirmir, lakin böyrəklərin əsas funksiyaları dializ vasitəsilə əvəz edilməli və ya böyrək transplantasiyası həyata keçirilməlidir. Bu nümunə göstərir ki, müəyyən orqanın olmaması ilə yaşamaq həmişə onun funksiyasına ehtiyac olmadığı demək deyil. Bəzən tibbi texnologiyalar orqanın həyati funksiyalarını qismən və ya müəyyən müddət ərzində əvəz edə bilir.

Bəs hansı orqanlar olmadan yaşamaq mümkün deyil? Ürək qanı orqanizmin bütün hissələrinə pompalayaraq oksigenin və qida maddələrinin toxumalara çatdırılmasını təmin edir. Beyin isə nəfəsalma, şüur, hərəkət və digər həyati proseslərin idarə olunmasında mühüm rol oynayır. Ürəyin və ya beynin həyati fəaliyyətinin geri dönməz şəkildə dayanması ölümə səbəb olur. Bununla belə, müasir tibbdə süni qan dövranı, süni tənəffüs və digər dəstəkləyici texnologiyalar müəyyən hallarda bu orqanların fəaliyyətini müvəqqəti dəstəkləyə bilər. Bu vasitələr orqanın olmaması ilə yaşamaqdan fərqlənir və bütün funksiyaları qeyri-məhdud müddət ərzində əvəz edə bilmir.

Nəticə etibarilə, insan orqanizmi bəzi orqanların çıxarılmasından sonra uyğunlaşmaq və həyat fəaliyyətini davam etdirmək qabiliyyətinə malikdir. Bir böyrək, bir ağciyər, bir göz, öd kisəsi, appendiks və hətta dalaq olmadan yaşamaq mümkündür. Lakin hər bir halda orqanın hansı səbəbdən çıxarıldığı, qalan orqanların vəziyyəti və insanın ümumi sağlamlığı mühüm rol oynayır. Orqanın olmaması onun funksiyasının əhəmiyyətsiz olduğu anlamına gəlmir. Sağlamlığın qorunması, mütəmadi müayinələr və həkim tövsiyələrinə əməl edilməsi insanın uzunmüddətli həyat keyfiyyətinin təmin olunmasında əsas şərtlərdəndir.

Yeganə