Gözünüzün önündəki əşyanı saatlarla niyə tapa bilmirsiniz? Beynimizin maraqlı oyunu

Heç axtardığınız əşyanın gözünüzün qarşısında olduğu halda onu uzun müddət tapa bilmədiyiniz vəziyyətlə qarşılaşmısınızmı? Məsələn, telefonunuzu, açarınızı və ya eynəyinizi evin hər tərəfində axtarırsınız, amma bir neçə dəqiqə sonra həmin əşyanın elə qarşınızda olduğunu görürsünüz. Hətta bəzən yanınızdakı biri əşyanın yerini göstərdikdə onun orada necə olduğunu anlamırsınız. İlk baxışdan qəribə görünən bu hadisənin arxasında beynimizin diqqəti idarəetmə xüsusiyyətləri dayanır.

Citypost.az-ın məlumatına görə, İnsan beyni ətraf mühitdən hər an böyük həcmdə vizual məlumat qəbul edir. Lakin gördüyümüz hər şeyi eyni dərəcədə emal etmirik. Diqqətimiz müəyyən məqsədə, axtardığımız əşyanın formasına, rənginə və ya yerləşə biləcəyi yerə yönəldikdə digər məlumatlar ikinci plana keçə bilər. Nəticədə gözümüzün qarşısında olan bir əşya belə şüurlu diqqətimizdən kənarda qala bilər.

Psixologiyada bu hadisə bəzi hallarda “diqqət korluğu” anlayışı ilə izah olunur. Bu, insanın gözləri ilə gördüyü hər şeyi mütləq şəkildə fərq etmədiyini göstərir. Başqa sözlə, bir əşyaya baxmaqla onu şüurlu şəkildə görüb tanımaq eyni şey deyil. Beyin görmə sahəsinə daxil olan məlumatları diqqət, əvvəlki təcrübə və mövcud gözləntilər əsasında seçir və emal edir.

Məsələn, evdə açarınızı axtardığınızı düşünək. Siz açarın adətən qoyulduğu yerlərə baxır, onun müəyyən rəngini və formasını axtarırsınız. Əgər açar gözlədiyiniz yerdə deyilsə və ya başqa əşyaların arasında qalıbsa, beyniniz diqqəti həmin anda axtardığınız nümunəyə uyğun gələn məlumatlara yönəldə bilər. Açar görmə sahənizdə olsa da, diqqətiniz başqa obyektlərə və ya fərqli istiqamətə yönəldiyindən onu fərq etməyə bilərsiniz.

Belə vəziyyətlərdə beynin əvvəlki gözləntiləri də mühüm rol oynayır. İnsan bir əşyanı müəyyən yerdə görməyə öyrəşibsə, həmin əşyanı başqa yerdə axtarmaq zamanı çətinlik çəkə bilər. Beyin tanış nümunələrə əsaslanaraq ətraf mühiti daha sürətli emal etməyə çalışır. Lakin bu mexanizm bəzən gözlənilməz nəticə yaradır: əşya göz önündə olsa da, insan onu axtardığı obyekt kimi dərhal tanımır.

Bəs kimsə əşyanın yerini göstərdikdə niyə onu qəfil görürük? Bunun səbəbi diqqətin istiqamətinin dəyişməsidir. Başqa bir insan “buradadır” dedikdə diqqətiniz konkret nöqtəyə yönəlir. Beyin həmin sahədəki vizual məlumatı daha diqqətlə emal edir və axtardığınız əşyanın xüsusiyyətləri ilə uyğunluğu müəyyənləşdirir. Beləliklə, bir neçə saniyə əvvəl fərq etmədiyiniz obyekt birdən-birə aydın görünür.

Bu hadisə əşyanın həqiqətən yoxa çıxıb yenidən peyda olması və ya beynin onu sözün həqiqi mənasında gizlətməsi demək deyil. Sadəcə, obyektin tanınması üçün lazım olan diqqət həmin anda kifayət qədər yönəlməmiş ola bilər. Əşyanın yeri göstərildikdə isə diqqət və tanıma prosesi dəyişir, nəticədə insan onu asanlıqla müəyyən edir.

Həmçinin oxuyun

Azərbaycanda Türkiyə ilə bağlı nə DÜŞÜNÜRLƏR? -SİYASİ ŞƏRH  

Kamran Əliyev Misir Mərdanovun kürəkənini prokuror təyin etdi

"Falcom" MMC-də fəhləninin ölümünün açılmasına KİM MANE OLUR? -ŞOK VİDEO

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Bu maraqlı xüsusiyyət gündəlik həyatımızda diqqətin nə qədər seçici olduğunu göstərir. İnsanlar bəzən yalnız əşya axtararkən deyil, söhbət zamanı, küçədə hərəkət edərkən və ya mürəkkəb bir işlə məşğul olduqda da gözlərinin qarşısında baş verən bəzi hadisələri fərq etməyə bilərlər. Çünki beyin bütün məlumatları eyni səviyyədə emal edə bilmədiyindən müəyyən məlumatlara üstünlük verir.

Əşya axtararkən belə çətinliklə qarşılaşmamaq üçün axtarış üsulunu dəyişmək faydalı ola bilər. Eyni yerə dəfələrlə baxmaq əvəzinə bir qədər dayanmaq, diqqəti başqa istiqamətə yönəltmək və sonra ətrafa yenidən nəzər salmaq bəzən kömək edir. Əşyanın formasına və rənginə deyil, yerləşdiyi mühitə də diqqət yetirmək onun tapılmasını asanlaşdıra bilər. Başqa bir şəxsdən kömək istəmək də diqqətimizi fərqli nöqtəyə yönəltməyə imkan verir.

Beləliklə, gözümüzün qarşısındakı əşyanı tapa bilməməyimiz çox vaxt yaddaşın zəifləməsi və ya görmə qabiliyyətinin pozulması ilə deyil, diqqətin seçici fəaliyyəti ilə əlaqəli ola bilər. Beynimiz ətraf mühiti sadəcə kamera kimi qeydə almır; daxil olan məlumatları seçir, müqayisə edir və mənalandırır. Məhz buna görə bəzən saatlarla axtardığımız əşya başqasının bir işarəsi ilə gözümüzün önündə qəfil “peyda olur”.

Əli