Təsadüfən kəşf edilən və dünyanı dəyişən 6 ixtira

Bəzən bəşəriyyətin həyatını dəyişən ən böyük kəşflər uzun illər davam edən araşdırmaların deyil, sadə bir səhvin, gözlənilməz hadisənin və ya təsadüfi müşahidənin nəticəsi olur. Mikrodalğalı sobadan penisilinə, yapışqan qeydlərdən rentgen şüalarına qədər bir çox mühüm ixtiranın arxasında maraqlı hekayələr dayanır.

1. Mikrodalğalı soba — cibdə əriyən şokolad

Amerikalı mühəndis Persi Spenser radar avadanlıqları üzərində işləyərkən gözlənilməz hadisə ilə qarşılaşıb. O, mikrodalğalar yaradan cihazın yaxınlığında olarkən cibindəki şokoladın əridiyini görüb. Bu hadisə onda mikrodalğaların qidaları qızdırmaq üçün istifadə edilə biləcəyi fikrini yaradıb. Aparılan təcrübələr nəticəsində mikrodalğalı soba texnologiyasının inkişafına yol açılıb. Beləliklə, təsadüfi müşahidə sonradan milyonlarla insanın mətbəxində yer alan cihazın yaranmasına töhfə verib.

2. Barıt — ölümsüzlük axtarışından doğan kəşf

Barıtın kəşfi qədim Çində ölümsüzlük iksiri hazırlamağa çalışan kimyagərlərin təcrübələri ilə əlaqələndirilir. Onlar müxtəlif maddələri qarışdıraraq həyatın sirrini tapmağa çalışırdılar. Lakin apardıqları təcrübələr zamanı alışan və partlayıcı xüsusiyyətlərə malik qarışıq əldə etdilər. Bu maddə sonralar hərb sənayesində və tarix boyu istifadə edilən barıtın əsasını təşkil etdi. İnsan ömrünü uzatmaq məqsədilə aparılan axtarışlar, gözlənilməz şəkildə, dünyanın hərb tarixini dəyişdirən kəşflərdən birinə yol açdı.

3. Penisilin — laboratoriyadakı kifin möcüzəsi

1928-ci ildə britaniyalı alim Aleksandr Fleminq laboratoriyada bakteriyalar üzərində apardığı araşdırmalar zamanı maraqlı bir mənzərə ilə qarşılaşdı. Petri qablarından birində yaranmış kifin ətrafındakı bakteriyaların məhv olduğunu müşahidə etdi. Bu təsadüfi müşahidə penisilinin kəşfinə gətirib çıxardı. Sonrakı tədqiqatlar nəticəsində penisilin antibiotik kimi inkişaf etdirildi və infeksiyaların müalicəsində inqilabi dəyişiklik yaratdı. Bu kəşf milyonlarla insanın həyatının xilas edilməsinə kömək etdi.

4. Post-it qeydləri — uğursuz yapışqandan yaranan uğurlu ideya

Həmçinin oxuyun

Azərbaycanda Türkiyə ilə bağlı nə DÜŞÜNÜRLƏR? -SİYASİ ŞƏRH  

Kamran Əliyev Misir Mərdanovun kürəkənini prokuror təyin etdi

"Falcom" MMC-də fəhləninin ölümünün açılmasına KİM MANE OLUR? -ŞOK VİDEO

SEVGİ VƏ HƏYATIN MÜQƏDDƏSLİYİ  

Bəzən uğursuz hesab edilən bir təcrübə gözlənilməz uğura çevrilə bilər. 3M şirkətində çalışan alim Spenser Silver 1968-ci ildə güclü yapışqan hazırlamaq istəyirdi. Lakin əldə etdiyi maddə səthə möhkəm yapışmır, asanlıqla ayrılırdı. İlk baxışda bu, uğursuz nəticə idi. Daha sonra həmkarı Art Fray həmin yapışqandan kitab səhifələrində yerini itirməyən nişanlar hazırlamaq üçün istifadə etmək ideyasını irəli sürdü. Beləliklə, sonradan bütün dünyada məşhurlaşan, yazılıb müxtəlif səthlərə yapışdırılan Post-it qeydlərinin yaranmasına zəmin yarandı.

5. Kola — aptekdə başlayan içki tarixçəsi

Kolanın yaranması da aptek və dərman hazırlama təcrübələri ilə əlaqələndirilir. 1886-cı ildə amerikalı əczaçı Con Pemberton müxtəlif inqrediyentlərdən istifadə edərək yeni içki hazırladı. İlkin məqsəd sağlamlıqla bağlı məhsul yaratmaq olsa da, içki sonradan qazlı su ilə qarışdırılaraq satışa çıxarıldı və geniş populyarlıq qazandı. Zaman keçdikcə kola dünyanın ən tanınmış içkilərindən birinə çevrildi. Bununla belə, onun yaranmasını sadəcə təsadüfi bir səhvlə izah etmək düzgün olmazdı: içkinin bugünkü formaya gəlməsində çoxsaylı sınaqlar və kommersiya qərarları da mühüm rol oynayıb.

6. Rentgen şüaları — qaranlıq laboratoriyada görünən sirr

1895-ci ildə alman fiziki Vilhelm Konrad Rentgen katod şüaları ilə bağlı təcrübələr apararkən gözlənilməz hadisə müşahidə etdi. O, laboratoriyada müəyyən materialların yaxınlığında yerləşən flüoresan ekranın işıq saçdığını gördü. Təcrübələri davam etdirərək əvvəllər məlum olmayan şüalanma növünü aşkar etdi və onu “X-şüaları” adlandırdı. Bu şüalar insan bədəninin daxili quruluşunu cərrahi müdaxilə olmadan görüntüləməyə imkan verdi. Rentgen şüaları tibbdə diaqnostikanın inkişafına böyük töhfə verdi və bu gün də geniş istifadə olunur.

Bu hekayələr göstərir ki, bəzən böyük kəşflərin başlanğıcı adi bir müşahidə, gözlənilməz nəticə və ya uğursuz görünən təcrübə ola bilər. Ancaq təsadüf təkbaşına kifayət etmir: həmin hadisənin əhəmiyyətini anlamaq, onu araşdırmaq və praktik tətbiqə çevirmək üçün insan zəkası, maraq və elmi araşdırma da lazımdır.

Yusif