Qədim dənizçilər fırtına zamanı okeana niyə çəlləklərlə zeytun yağı tökürdülər?
Maraqlı 16 Oktyabr 2026, 10:40
2188
Dənizçilik tarixində ən maraqlı və qeyri-adi üsullardan biri qədim dənizçilərin şiddətli fırtınalar zamanı suya yağ tökməsi olub. İlk baxışdan qəribə görünən bu üsulun arxasında isə müəyyən fiziki prinsip dayanır. Dənizçilər inanırdılar ki, suyun səthinə yayılan yağ dalğaların hərəkətini zəiflədə, dənizin səthini nisbətən sakitləşdirə və gəminin böyük dalğalar qarşısında üzməsini asanlaşdıra bilər.
Bəs yağ suya töküldükdə həqiqətən nə baş verir və bu üsul dənizçilərə necə kömək edə bilərdi?
Citypost.az xəbər verir ki, güclü külək zamanı dənizin səthində dalğalar yaranır və küləyin təsiri artdıqca bu dalğalar böyüyərək təhlükəli vəziyyət yarada bilir. Xüsusilə dalğaların zirvələri qırıldıqda su köpüklənir, səthdə qarışıq və nizamsız hərəkətlər meydana gəlir. Belə şəraitdə kiçik və orta ölçülü gəmilərin idarə olunması çətinləşir, göyərtəyə su dolması və gəminin tarazlığını itirməsi riski artır.Yağ isə suyun səthində nazik təbəqə yarada bilir. Yağın səthə yayılması su ilə hava arasındakı qarşılıqlı təsirə və dalğaların səth xüsusiyyətlərinə müəyyən dərəcədə təsir göstərir. Xüsusilə kiçik dalğaların və səthdə yaranan bəzi hərəkətlərin zəifləməsi mümkün olur. Bu səbəbdən yağın suyun üzərinə yayılması bəzi şəraitlərdə dalğaların qırılmasını və səthin qarışmasını azalda bilər.
Tarixi mənbələrdə dənizçilərin fırtınalı sularda yağdan istifadə etməsi ilə bağlı məlumatlara rast gəlinir. Onlar müxtəlif yağları, o cümlədən balıq yağını və digər bitki mənşəli yağları dənizə tökərək gəminin ətrafındakı suyun hərəkətini müəyyən qədər zəiflətməyə çalışırdılar. Bu üsulun məqsədi dalğaları tamamilə dayandırmaq deyil, gəminin yaxınlığında suyun səthində yaranan bəzi təhlükəli hərəkətləri azaltmaq idi.Lakin burada mühüm bir məqam var: yağ suyun səthinə yayıldıqda küləyin dalğalara təsirini tamamilə aradan qaldırmır. Böyük dalğalar yalnız küləyin səthə təsiri nəticəsində yaranmır; onların formalaşmasında küləyin sürəti, nə qədər müddət əsdiyi, su hövzəsinin ölçüsü və əvvəlcədən yaranmış dalğalar da rol oynayır. Buna görə də okeana çəlləklərlə yağ tökməklə nəhəng dalğaların yox olması və dənizin tamamilə sakitləşməsi fikri elmi baxımdan düzgün deyil.
Həmçinin oxuyun
Yağ təbəqəsi əsasən səthdəki kiçik dalğalanmalara və dalğaların qırılma prosesinə müəyyən təsir göstərə bilər. Ancaq güclü okean fırtınası zamanı yaranan nəhəng dalğaları dayandırmaq, gəminin batmasının qarşısını mütləq şəkildə almaq və ya dənizi hamar səthə çevirmək gücünə malik deyil.Bu üsulun tarixdə maraq doğurmasının səbəbi də məhz həmin fiziki xüsusiyyətlərlə bağlıdır. Müasir texnologiyaların olmadığı dövrlərdə dənizçilər təbiəti müşahidə edərək müxtəlif üsullardan yararlanmağa çalışırdılar. Onların bəziləri elmi cəhətdən müəyyən əsaslara malik olsa da, təsiri konkret şəraitdən asılı idi.
Beləliklə, qədim dənizçilərin fırtına zamanı dənizə yağ tökməsi tamamilə əsassız bir fikir deyildi. Suyun səthində yaranan nazik yağ təbəqəsi bəzi kiçik dalğaların hərəkətinə təsir göstərə bilərdi. Ancaq bu üsul okeanın nəhəng dalğalarını dayandıran və gəmiləri batmaq təhlükəsindən tamamilə xilas edən möcüzəvi vasitə hesab edilə bilməz.Dənizçilik tarixinin bu maraqlı nümunəsi insanların əsrlər boyu təbiətin gücünü anlamağa və təhlükəli şəraitdə sağ qalmaq üçün müxtəlif yollar axtarmağa çalışdıqlarını göstərir.
Yeganə
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Təbiətin nəhəng primatları: Qorillər haqqında maraqlı faktlar
Güclü bədən quruluşu, inkişaf etmiş sosial davranışları və insanlarla genetik yaxınlığı ilə seçilən qorillər heyvanlar aləminin ən maraqlı canlılarından hesab olunur. Dünyanın ən iri primatları arasında yer alan bu heyvanlar zahirən qorxuducu görünsələr də, əsasən ailə qrupları şəklində yaşayır və sosial münasibətlərə böyük əhəmiyyət verirlər. Onların insanlarla genetik oxşarlığı, qeyri-adi fiziki gücü və balalarına göstərdikləri qayğı alimlərin diqqətini uzun illərdir cəlb edir.Citypost.az xəbər verir ki, qorillər insanlarla ən yaxın qohumluğu olan primatlar sırasındadır. Elmi məlumatlara əsasən, insanlarla qorillərin DNT-si təxminən 98 faizdən çox oxşarlıq göstərir. Bu göstərici müqayisənin hansı üsulla aparılmasından asılı olaraq dəyişə bilər. Genetik yaxınlıq onların təkamül tarixində...
26 Oktyabr 2026, 11:00
Quşları belə ovlaya bilən Qoliaf tarantulası nə qədər təhlükəlidir?
Təbiətdə ölçüsü və görünüşü ilə insanlarda həm maraq, həm də qorxu yaradan canlılar az deyil. Onların arasında Qoliaf tarantulası xüsusi yer tutur. Nəhəng bədən quruluşu, güclü ayaqları və qeyri-adi müdafiə davranışı ilə seçilən bu hörümçək dünyanın ən böyük hörümçək növlərindən biri hesab olunur. Onun bəzi fərdlərinin ayaqları arasındakı məsafə 30 santimetrə çata bilir. Əsasən həşəratlarla qidalansa da, ov imkanları bununla məhdudlaşmır.Citypost.az xəbər verir ki, Qoliaf tarantulası (Theraphosa cinsinə aid növlər) Cənubi Amerikanın tropik meşələrində yaşayan iri hörümçəklərdəndir. Xüsusilə Qoliaf quşyeyən tarantulası kimi tanınan növ nəhəng ölçüləri ilə diqqət çəkir. Bu hörümçəklər əsasən rütubətli tropik meşələrdə, torpaqda qazdıqları yuvalarda və ya...
26 Oktyabr 2026, 10:00
Dünyanın uça bilməyən ən ağır tutuquşusu: Kakaponun qeyri-adi xüsusiyyətləri
Təbiətdəki ən maraqlı quş növlərindən biri olan kakapo öz qeyri-adi xüsusiyyətləri ilə diqqət çəkir. Digər tutuquşulardan fərqli olaraq uça bilməyən bu quş dünyanın ən ağır tutuquşusu hesab olunur. Gecə həyat tərzi sürməsi, təhlükə zamanı bəzən hərəkətsiz qalması və özünəməxsus qoxusu ilə seçilən kakapo bu gün nəsli kəsilmək təhlükəsi ilə üzləşən nadir quş növləri sırasındadır.Citypost.az xəbər verir ki, Yeni Zelandiyaya məxsus kakapo (*Strigops habroptilus*) dünyada uça bilməyən yeganə tutuquşu növü kimi tanınır. Bu quşun ən diqqətçəkən xüsusiyyətlərindən biri bədən çəkisinin digər tutuquşularla müqayisədə xeyli ağır olmasıdır. Yetkin kakapoların çəkisi təxminən 2-4 kiloqrama çata bilər. Bu göstərici onların uçuş qabiliyyətinin olmaması ilə...
26 Oktyabr 2026, 09:00
Bəzi qoxular bizi illər əvvələ necə qaytarır?
Bəzən təzə bişmiş peçenyenin qoxusu insanı qəfil uşaqlıq illərinə aparır. Bir anlıq özümüzü nənəmizin mətbəxində hiss edir, illər əvvəl yaşadığımız hadisələri, həmin dövrün insanlarını və duyğularını sanki yenidən yaşayırıq. Maraqlıdır ki, adi bir görüntü və ya səs bizə keçmişi xatırlatsa da, bəzi qoxular daha güclü emosional təsir yarada bilir. Elmdə qoxuların keçmiş xatirələri və onlarla əlaqəli hissləri oyatması Prust effekti adlandırılır.Citypost.az xəbər verir ki, bu hadisənin adı fransız yazıçısı Marsel Prustun əsəri ilə əlaqələndirilir. Yazıçının “İtirilmiş zamanın axtarışında” romanında çaya batırılmış madlen peçenyesinin dadı və qoxusu qəhrəmanda uşaqlıq xatirələrini canlandırır. Bu epizod sonradan müəyyən qoxuların insanı gözlənilmədən keçmişə qaytarmasını ifadə...
23 Oktyabr 2026, 11:40
Yuxularımızı niyə oyanan kimi unuduruq? – Beynimizdə baş verən maraqlı proses
Dünən gecə hansı yuxunu gördüyünüzü xatırlayırsınızmı? Bəlkə yuxuda uçurdunuz, bəlkə də rəhbəriniz pişiyə çevrilmişdi. Yuxu zamanı baş verən hadisələr bəzən son dərəcə real və canlı görünür. Ancaq səhər gözümüzü açan kimi həmin görüntülərin böyük hissəsi yaddaşımızdan silinir. Bəs hər gecə saatlarla yuxu gördüyümüz halda, onları niyə xatırlamaq bu qədər çətindir?Citypost.az-ın məlumatına görə, əslində, yuxular yuxu prosesinin mühüm hissələrindən biridir. İnsan yatarkən beyin fəaliyyətini tam dayandırmır. Əksinə, yuxunun müxtəlif mərhələlərində beyin aktiv şəkildə işləyir, xatirələri emal edir, emosiyaları tənzimləyir və bəzən reallıqla əlaqəsi olmayan, qəribə hadisələrdən ibarət süjetlər yaradır. Bu hadisələr yuxu zamanı inandırıcı görünə bilər, lakin oyandıqdan sonra onların ardıcıllığını...
23 Oktyabr 2026, 10:40
Yupiter Yer kürəsini asteroidlərdən necə qoruyur?
Kosmik fəza ilk baxışdan sakit və sabit görünsə də, əslində orada saysız-hesabsız qaya parçası, asteroid və kometa hərəkət edir. Bəs belə olduqda Yer kürəsinə niyə tez-tez iri göy cisimləri düşmür? Məlumata görə, bunun əsas səbəblərindən biri Günəş sisteminin ən böyük planeti olan Yupiterlə bağlıdır. Alimlərin izahına görə, bu nəhəng planet Yer üçün bir növ təbii qalxan rolunu oynayır.Citypost.az xəbər verir ki, əvvəlcə onu qeyd etmək lazımdır ki, Yer kürəsinə göy cisimlərinin düşməsi nadir hadisə deyil. Məlumata görə, hər il planetimizə minlərlə kiçik göktaşı düşür. Bunların əksəriyyəti ölçüsünə görə kiçik olduğundan atmosferdə yanır, yaxud yerə çatsa da ciddi ziyan vurmur. Lakin...
22 Oktyabr 2026, 10:30
