İnsan beyni haqqında 5 maraqlı fakt
Maraqlı 27 Oktyabr 2026, 08:30
445
İnsan beyni bədənin ən mürəkkəb və sirli orqanlarından biridir. O, düşüncələrimizi formalaşdırır, yaddaşımızı idarə edir, hisslərimizi emal edir və bədənimizin fəaliyyətini tənzimləyir. Bəs beynimiz haqqında nə qədər məlumatlıyıq?
Citypost.az-ın məlumatına görə, beynin bir gündə neçə fikir yaratdığı, ağrını necə qəbul etdiyi və nə qədər enerji sərf etdiyi barədə maraqlı faktları təqdim edir
5-ci yer — Beynimiz gündə minlərlə fikir yaradır
İnsan beynində gün ərzində çoxsaylı düşüncələr yaranır. Bəzi məşhur mənbələrdə bir gündə təxminən 70 min fikir yarandığı iddia edilsə də, bu rəqəmi təsdiqləyən vahid elmi ölçmə metodu yoxdur. Düşüncələrin sayı onların necə müəyyənləşdirilməsindən və ölçülməsindən asılıdır. Bununla belə, beynimizin gün ərzində fasiləsiz məlumat emal etdiyi, xatirələri əlaqələndirdiyi və yeni fikirlər formalaşdırdığı məlumdur.
4-cü yer — Beyindəki sinir siqnalları çox sürətlə ötürülür
Beynimiz bədənin müxtəlif hissələri ilə sinir sistemi vasitəsilə əlaqə saxlayır. Sinir liflərində elektrik impulslarının ötürülmə sürəti lifin növündən və digər fizioloji xüsusiyyətlərdən asılı olaraq dəyişir. Bəzi sinir liflərində bu sürət saniyədə 100 metrə çata, hətta müəyyən hallarda daha yüksək ola bilər. Bu sürətli əlaqə sayəsində ətrafımızda baş verən hadisələrə reaksiya verir, hərəkətlərimizi idarə edir və hissləri qəbul edirik.
3-cü yer — Beyin toxumasının özündə ağrı reseptorları yoxdur
Bu, beynimiz haqqında ən maraqlı faktlardan biridir. Beyin toxumasının özündə ağrını birbaşa qəbul edən reseptorlar yoxdur. Buna görə də beyin toxumasının özü ağrı hiss etmir. Lakin beyni əhatə edən qişalarda, qan damarlarında və başın digər toxumalarında ağrıya həssas strukturlar mövcuddur. Baş ağrıları da müxtəlif səbəblərdən, o cümlədən bu strukturların təsirlənməsi nəticəsində yarana bilər.
Həmçinin oxuyun
2-ci yer — Beyin bədən çəkisinin təxminən 2 faizini təşkil edir, amma enerjinin böyük hissəsini sərf edir
Yetkin insanın beyni bədən çəkisinin təxminən 2 faizini təşkil etsə də, istirahət vəziyyətində orqanizmin ümumi enerji və oksigen istehlakının təxminən 20 faizini istifadə edə bilər. Bunun səbəbi beynin daim aktiv olmasıdır. Düşünmək, yaddaşı işlətmək, hissləri emal etmək və orqanizmin fəaliyyətini tənzimləmək üçün beyin fasiləsiz enerji tələb edir. Hətta yatarkən belə beynimiz fəaliyyətini davam etdirir.
1-ci yer — Beynin yaddaş tutumunu dəqiq ölçmək mümkün deyil
Bəzi mənbələrdə insan beyninin məlumat saxlama qabiliyyətinin təxminən 2,5 milyon gigabayt olduğu iddia edilir. Lakin bu rəqəm beynin yaddaşını kompüter yaddaşı kimi dəqiq ölçən elmi nəticə hesab edilmir. İnsan beynində məlumatlar sadəcə ayrı-ayrı fayllar şəklində saxlanılmır. Xatirələr, biliklər və təcrübələr neyronlar arasındakı əlaqələr və onların fəaliyyətində baş verən dəyişikliklərlə bağlıdır. Buna görə də beynin yaddaş tutumunu kompüterin gigabaytları ilə dəqiq müqayisə etmək çətindir.
İnsan beyni haqqında öyrəniləsi hələ çox şey var. Onun düşünmə, öyrənmə, yadda saxlama və uyğunlaşma qabiliyyəti elmi araşdırmaların ən maraqlı istiqamətlərindən biri olaraq qalır.
Əli
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Təbiətin nəhəng primatları: Qorillər haqqında maraqlı faktlar
Güclü bədən quruluşu, inkişaf etmiş sosial davranışları və insanlarla genetik yaxınlığı ilə seçilən qorillər heyvanlar aləminin ən maraqlı canlılarından hesab olunur. Dünyanın ən iri primatları arasında yer alan bu heyvanlar zahirən qorxuducu görünsələr də, əsasən ailə qrupları şəklində yaşayır və sosial münasibətlərə böyük əhəmiyyət verirlər. Onların insanlarla genetik oxşarlığı, qeyri-adi fiziki gücü və balalarına göstərdikləri qayğı alimlərin diqqətini uzun illərdir cəlb edir.Citypost.az xəbər verir ki, qorillər insanlarla ən yaxın qohumluğu olan primatlar sırasındadır. Elmi məlumatlara əsasən, insanlarla qorillərin DNT-si təxminən 98 faizdən çox oxşarlıq göstərir. Bu göstərici müqayisənin hansı üsulla aparılmasından asılı olaraq dəyişə bilər. Genetik yaxınlıq onların təkamül tarixində...
26 Oktyabr 2026, 11:00
Quşları belə ovlaya bilən Qoliaf tarantulası nə qədər təhlükəlidir?
Təbiətdə ölçüsü və görünüşü ilə insanlarda həm maraq, həm də qorxu yaradan canlılar az deyil. Onların arasında Qoliaf tarantulası xüsusi yer tutur. Nəhəng bədən quruluşu, güclü ayaqları və qeyri-adi müdafiə davranışı ilə seçilən bu hörümçək dünyanın ən böyük hörümçək növlərindən biri hesab olunur. Onun bəzi fərdlərinin ayaqları arasındakı məsafə 30 santimetrə çata bilir. Əsasən həşəratlarla qidalansa da, ov imkanları bununla məhdudlaşmır.Citypost.az xəbər verir ki, Qoliaf tarantulası (Theraphosa cinsinə aid növlər) Cənubi Amerikanın tropik meşələrində yaşayan iri hörümçəklərdəndir. Xüsusilə Qoliaf quşyeyən tarantulası kimi tanınan növ nəhəng ölçüləri ilə diqqət çəkir. Bu hörümçəklər əsasən rütubətli tropik meşələrdə, torpaqda qazdıqları yuvalarda və ya...
26 Oktyabr 2026, 10:00
Dünyanın uça bilməyən ən ağır tutuquşusu: Kakaponun qeyri-adi xüsusiyyətləri
Təbiətdəki ən maraqlı quş növlərindən biri olan kakapo öz qeyri-adi xüsusiyyətləri ilə diqqət çəkir. Digər tutuquşulardan fərqli olaraq uça bilməyən bu quş dünyanın ən ağır tutuquşusu hesab olunur. Gecə həyat tərzi sürməsi, təhlükə zamanı bəzən hərəkətsiz qalması və özünəməxsus qoxusu ilə seçilən kakapo bu gün nəsli kəsilmək təhlükəsi ilə üzləşən nadir quş növləri sırasındadır.Citypost.az xəbər verir ki, Yeni Zelandiyaya məxsus kakapo (*Strigops habroptilus*) dünyada uça bilməyən yeganə tutuquşu növü kimi tanınır. Bu quşun ən diqqətçəkən xüsusiyyətlərindən biri bədən çəkisinin digər tutuquşularla müqayisədə xeyli ağır olmasıdır. Yetkin kakapoların çəkisi təxminən 2-4 kiloqrama çata bilər. Bu göstərici onların uçuş qabiliyyətinin olmaması ilə...
26 Oktyabr 2026, 09:00
Bəzi qoxular bizi illər əvvələ necə qaytarır?
Bəzən təzə bişmiş peçenyenin qoxusu insanı qəfil uşaqlıq illərinə aparır. Bir anlıq özümüzü nənəmizin mətbəxində hiss edir, illər əvvəl yaşadığımız hadisələri, həmin dövrün insanlarını və duyğularını sanki yenidən yaşayırıq. Maraqlıdır ki, adi bir görüntü və ya səs bizə keçmişi xatırlatsa da, bəzi qoxular daha güclü emosional təsir yarada bilir. Elmdə qoxuların keçmiş xatirələri və onlarla əlaqəli hissləri oyatması Prust effekti adlandırılır.Citypost.az xəbər verir ki, bu hadisənin adı fransız yazıçısı Marsel Prustun əsəri ilə əlaqələndirilir. Yazıçının “İtirilmiş zamanın axtarışında” romanında çaya batırılmış madlen peçenyesinin dadı və qoxusu qəhrəmanda uşaqlıq xatirələrini canlandırır. Bu epizod sonradan müəyyən qoxuların insanı gözlənilmədən keçmişə qaytarmasını ifadə...
23 Oktyabr 2026, 11:40
Yuxularımızı niyə oyanan kimi unuduruq? – Beynimizdə baş verən maraqlı proses
Dünən gecə hansı yuxunu gördüyünüzü xatırlayırsınızmı? Bəlkə yuxuda uçurdunuz, bəlkə də rəhbəriniz pişiyə çevrilmişdi. Yuxu zamanı baş verən hadisələr bəzən son dərəcə real və canlı görünür. Ancaq səhər gözümüzü açan kimi həmin görüntülərin böyük hissəsi yaddaşımızdan silinir. Bəs hər gecə saatlarla yuxu gördüyümüz halda, onları niyə xatırlamaq bu qədər çətindir?Citypost.az-ın məlumatına görə, əslində, yuxular yuxu prosesinin mühüm hissələrindən biridir. İnsan yatarkən beyin fəaliyyətini tam dayandırmır. Əksinə, yuxunun müxtəlif mərhələlərində beyin aktiv şəkildə işləyir, xatirələri emal edir, emosiyaları tənzimləyir və bəzən reallıqla əlaqəsi olmayan, qəribə hadisələrdən ibarət süjetlər yaradır. Bu hadisələr yuxu zamanı inandırıcı görünə bilər, lakin oyandıqdan sonra onların ardıcıllığını...
23 Oktyabr 2026, 10:40
Yupiter Yer kürəsini asteroidlərdən necə qoruyur?
Kosmik fəza ilk baxışdan sakit və sabit görünsə də, əslində orada saysız-hesabsız qaya parçası, asteroid və kometa hərəkət edir. Bəs belə olduqda Yer kürəsinə niyə tez-tez iri göy cisimləri düşmür? Məlumata görə, bunun əsas səbəblərindən biri Günəş sisteminin ən böyük planeti olan Yupiterlə bağlıdır. Alimlərin izahına görə, bu nəhəng planet Yer üçün bir növ təbii qalxan rolunu oynayır.Citypost.az xəbər verir ki, əvvəlcə onu qeyd etmək lazımdır ki, Yer kürəsinə göy cisimlərinin düşməsi nadir hadisə deyil. Məlumata görə, hər il planetimizə minlərlə kiçik göktaşı düşür. Bunların əksəriyyəti ölçüsünə görə kiçik olduğundan atmosferdə yanır, yaxud yerə çatsa da ciddi ziyan vurmur. Lakin...
22 Oktyabr 2026, 10:30