Avropanın təhlükəsizliyinin gələcəyi və ABŞ amili
Siyasət 14 Noyabr 2026, 11:58
325
NATO İkinci Dünya müharibəsindən sonra Avropanın təhlükəsizlik sisteminin əsas dayağına çevrildi. 1949-cu ildə yaradılan Şimali Atlantika Alyansı onilliklər ərzində Avropanı mümkün hərbi təhdidlərdən qoruyan, ABŞ-ın qitədəki siyasi və hərbi mövcudluğunu təmin edən əsas mexanizm kimi fəaliyyət göstərdi. Soyuq müharibənin başa çatması, Sovet İttifaqının dağılması və Varşava Müqaviləsi Təşkilatının ləğvi NATO-nun gələcəyi ilə bağlı müzakirələrə səbəb olsa da, Alyans öz mövcudluğunu qorudu və genişləndi. Lakin bu gün NATO-nun qarşısında əvvəlkilərdən fərqli, daha mürəkkəb bir problem dayanır: Avropanın təhlükəsizliyini təmin etmək məsuliyyətinin nə qədərini bundan sonra ABŞ, nə qədərini isə Avropa dövlətləri öz üzərinə götürəcək?
Ukrayna müharibəsi NATO-nun əhəmiyyətini yenidən artırdı. Rusiya ilə Qərb arasında münasibətlərin kəskinləşməsi Avropa dövlətlərinə göstərdi ki, kollektiv müdafiə mexanizmi hələ də həyati əhəmiyyət daşıyır. Finlandiya və İsveçin Alyansa qoşulması Şimali Avropanın təhlükəsizlik xəritəsini dəyişdirdi. NATO-nun şərq cinahında hərbi mövcudluğun gücləndirilməsi, müdafiə xərclərinin artırılması və yeni hərbi planların hazırlanması Alyansın fəaliyyətində yeni mərhələnin başlandığını göstərdi.
Ancaq burada mühüm bir ziddiyyət ortaya çıxır. Avropa dövlətləri NATO-nun qoruyucu rolunun davam etməsini istəyirlər, eyni zamanda ABŞ-dan asılılığı azaltmağa çalışırlar. Vaşinqtonun Avropanın müdafiəsi ilə bağlı prioritetlərinin dəyişməsi, ABŞ-ın diqqətinin Hind-Sakit okean regionuna yönəlməsi və Avropa dövlətlərindən daha böyük müdafiə məsuliyyəti tələb etməsi bu müzakirələri sürətləndirib.
2026-cı ilin oktyabrında dərc edilmiş ABŞ-ın Avropa müdafiəsi ilə bağlı təhlilində qitənin qarşısında üç mümkün model göstərilir: Avropanın NATO daxilində daha böyük məsuliyyət götürməsi, müstəqil Avropa müdafiə ittifaqının yaradılması və ya çevik Avropa dövlətləri koalisiyasının formalaşdırılması. Bu modellərin heç biri təkbaşına bütün problemləri həll etmir.
Məsələnin mahiyyəti ondadır ki, NATO yalnız hərbi təşkilat deyil, həm də siyasi etimad sistemidir. Alyansın gücü üzv dövlətlərin bir-birini müdafiə etmək öhdəliyinə nə dərəcədə sadiq qalmasından asılıdır. ABŞ-ın hərbi imkanları, nüvə çəkindirmə potensialı, kəşfiyyat sistemi və qlobal logistika şəbəkəsi Avropa üçün hələ də əvəzolunmaz əhəmiyyət daşıyır. Avropa dövlətlərinin yaxın illərdə bütün bu imkanları müstəqil şəkildə yaratması real görünmür.
Digər tərəfdən, Avropanın öz müdafiə potensialını artırmaq istəyi də tamamilə məntiqlidir. Bir qitənin təhlükəsizliyinin başqa bir qitədəki siyasi qərarların dəyişməsindən asılı olması uzunmüddətli perspektivdə risk yaradır. Buna görə də Avropa ölkələri hərbi sənayeni genişləndirməli, müasir silah sistemləri hazırlamalı, kəşfiyyat və hava hücumundan müdafiə imkanlarını gücləndirməlidirlər.
2026-cı ilin iyulunda Ankarada keçirilən NATO sammitinin bəyannaməsində də Avropa müttəfiqlərinin və Kanadanın Alyansın müdafiəsində daha böyük məsuliyyət götürməsi xüsusi vurğulanıb. Bu, NATO-nun da gələcəkdə daha çox Avropa imkanlarına söykənəcəyinin siyasi təsdiqi kimi qiymətləndirilə bilər.
Lakin Avropanın müstəqil müdafiə sistemi yaratmaq cəhdi NATO-nu zəiflətməməlidir. Əksinə, bu proses Alyansın ümumi imkanlarını artırmalıdır. ABŞ-ın hərbi gücü ilə Avropanın iqtisadi, sənaye və texnoloji potensialının birləşdirilməsi daha dayanıqlı təhlükəsizlik sistemi yarada bilər. Əsas məsələ rəqabət deyil, məsuliyyət bölgüsüdür.
Azərbaycan üçün NATO ətrafında gedən bu müzakirələr də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan NATO üzvü deyil, lakin Alyansla uzun illər ərzində tərəfdaşlıq münasibətləri qurub, Əfqanıstandakı əməliyyatlarda iştirak edib və beynəlxalq təhlükəsizlik təşəbbüslərinə töhfə verib. Azərbaycanın yerləşdiyi coğrafiya, enerji infrastrukturu və nəqliyyat imkanları onu Avropanın daha geniş təhlükəsizlik maraqları baxımından əhəmiyyətli tərəfdaş edir.
Xüsusilə Xəzər hövzəsi ilə Avropa arasında enerji və nəqliyyat əlaqələrinin qorunması, Şərq-Qərb dəhlizinin təhlükəsizliyi və regional sabitlik gələcək əməkdaşlığın əsas istiqamətləri ola bilər.
NATO-nun gələcəyi ilə bağlı müzakirələr bir həqiqəti ortaya qoyur: dünya dəyişir, təhlükələr dəyişir, müttəfiqlərin imkanları və prioritetləri də dəyişir. Ancaq təhlükəsizlik məsuliyyətinin bölüşdürülməsi ilə təhlükəsizlik təminatlarının zəiflədilməsi eyni şey deyil. Avropa bu fərqi düzgün müəyyənləşdirə bilməsə, öz müdafiəsini gücləndirmək istəyərkən mövcud təhlükəsizlik sisteminin əsaslarını sarsıda bilər.
Şəmsi QOCA
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Leyla Əliyeva COP31-də beynəlxalq təşkilatların nümayəndələri və ekspertlərlə görüşlər keçirib
Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyeva və Alyona Əliyeva Türkiyənin Antalya şəhərində keçirilən BMT-nin İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyasının Tərəflər Konfransının 31-ci sessiyası (COP31) çərçivəsində noyabrın 13-də Heydər Əliyev Fondu ilə Türkiyənin Sıfır Tullantı Fondunun birgə təşəbbüsü əsasında yaradılan pavilyonda olublar.Citypost.az xəbər verir ki, pavilyonla tanış olan Leyla Əliyevaya və Alyona Əliyevaya burada nümayiş etdirilən stendlər və təqdim olunan layihələr barədə məlumat verilib.Sonra ərazidə açılan digər pavilyonlara baxış keçirilib.Xatırladaq ki, birgə pavilyonun yaradılması ideyası ilk dəfə 2024-cü ildə Bakıda keçirilən COP29 zamanı yaranıb. Həmin konfrans çərçivəsində təşkil edilən pavilyon ən çox ziyarət edilən pavilyonlardan biri olub.Pavilyonda Heydər Əliyev Fondunun sosial,...
14 Noyabr 2026, 08:31
Tahir Budaqov Çinin Azərbaycandakı səfiri ilə görüşdü
Noyabrın 13-də Yeni Azərbaycan Partiyasının (YAP) Mərkəzi Aparatında YAP Sədrinin müavini – Mərkəzi Aparatın rəhbəri Tahir Budaqov ilə Çin Xalq Respublikasının Azərbaycan Respublikasındakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Lu Mey arasında görüş keçirilib.Citypost.az xəbər verir ki, səfir Lu Mey ÇKP Mərkəzi Komitəsinin üzvü, Beynəlxalq əlaqələr şöbəsinin müdiri, nazir Lyu Haysinin salamlarını və ölkəmizin ictimai-siyasi həyatında əlamətdar hadisə olan Yeni Azərbaycan Partiyasının VIII Qurultayının uğurla baş tutması münasibətilə təbriklərini çatdırıb.YAP Sədrinin müavini – Mərkəzi Aparatın rəhbəri Tahir Budaqov salamlara və təbriklərə görə təşəkkürünü bildirib, onun da salamlarının Lyu Haysinə çatdırılmasını xahiş edib.Görüşdə müasir beynəlxalq münasibətlər sisteminin mühüm reallığı olan Azərbaycan-Çin münasibətlərinin tarixi...
13 Noyabr 2026, 17:49
XİN: Azərbaycan Avropa Siyasi Birliyinin qəbul etdiyi üç sənədə qoşulmayıb
Azərbaycan Avropa Siyasi Birliyinin qəbul etdiyi üç sənədə qoşulmayıb.Citypost.az xəbər verir ki, bunu Xarici İşlər Nazirliyinin Mətbuat Xidməti İdarəsinin rəisi Ayxan Hacızadə medianın sualına cavab olaraq bildirib.O qeyd edib ki, noyabrın 12-də İrlandiyanın paytaxtı Dublində "Avropa Siyasi Birliyi" (EPC) Zirvə toplantısı zamanı bəzi ölkələrin təşəbbüsü əsasında irəli sürülmüş "Avropa təhlükəsizliyinin əsas prinsipləri haqqında Bəyannaməyə", "Miqrasiya haqqında Bəyanata" və "Narkotiklərə qarşı Avropa Koalisiyasının Bəyanatına" bir sıra ölkələr qoşulub:"Məlumdur ki, EPC ölkələr arasında qarşılıqlı etimadın və əməkdaşlığın təşviqi məqsədi daşıyan qeyri-rəsmi dialoq platforması kimi formalaşıb. Ölkəmizin EPC-də iştirakının məqsədi ümumi maraq doğuran məsələlər ətrafında fikir mübadiləsi aparmaq, ortaq çağırışlara dair yanaşmaları müzakirə...
13 Noyabr 2026, 13:42
Bəturə Nəbiyeva:“Böyük güclər Azərbaycanla hesablaşırlar”
Azərbaycan regionda yeni bir mərhələ yaradıb deyirdik . Bu gerçəyi hər keçən gün canlı -canlı görürük. Tarixi hadisələr gözümüzün qabağında cərəyan edir.İlham Əliyev dünyanın güc mərkəzıərindən daha birini Azərbaycanın ən yaxın dostu etməyi bacardı .Böyük Britaniya ilə strateji tərəfdaşlığa imza atıldı.Birgə Bəyannaməni Dublində Britaniyanın Baş naziri Endi Börnhamla Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev imzaladı.Bu bilirsiz nə deməkdi?Bu Böyük Britaniyanın Azərbaycanın Cənubi Qafqazda yaratdığı reallığı qəbul və etiraf etməsi deməkdi.Bu Azərbaycanın müdafiəsinin, təhlükəsizliyinin bərkidilməsi, təhdidlərə qarşı Londonla birgə dayanması deməkdi.Bu Azərbaycanın hərb sənayesinin gücləndirilməsi, müdafiə qüdrətinin artırılması , müasir təhlükəsizlik çağırışlarına hazır olması deməkdi.Daha bir və vacib məqam bilirsiz nədi? Böyük Britaniyanın Azərbaycanın...
13 Noyabr 2026, 09:59
Aydın Quliyev:"Göy məscidin təhqirinə yalnız Azərbaycan açıq etiraz etdi”
Əməkdar jurnalist, “Bakı xəbər” qəzetinin baş redaktoru, politoloq Aydın Quliyev İrəvandakı Göy məscidə qarşı yol verilən təhqiramiz münasibətlə bağlı Azərbaycanın mövqeyini yüksək qiymətləndirib.Citypost.az xəbər verir ki, politoloq bu barədə sosial şəbəkə hesabında paylaşım edib.Aydın Quliyev qeyd edib ki, İrəvandakı Göy məscidin təhqir olunmasına Türkiyədə hakim AK Parti iqtidarından və İrandan gözlənilən reaksiya verilməyib. Onun sözlərinə görə, bu məsələdə açıq etirazını bildirən tərəf Azərbaycan olub.Politoloq paylaşımında Azərbaycanın mövqeyini dini dəyərlərə və müsəlman həmrəyliyinə münasibətin nümunəsi kimi dəyərləndirib.“Müsəlmançılıq belə olar...”, – deyə Aydın Quliyev vurğulayıbTuran...
13 Noyabr 2026, 08:05
Prezident “Avropa Siyasi Birliyi”nin 9-cu Zirvə Toplantısı çərçivəsində keçirilmiş dəyirmi masada iştirak edib
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev noyabrın 12-də Dublində “Avropa Siyasi Birliyi”nin 9-cu Zirvə Toplantısı çərçivəsində keçirilmiş “Rəqabətqabiliyyətli Avropanın yaradılması - innovasiya, bağlantılar və əlçatan enerji” (“Building a competitive Europe – innovation, connectivity and affordable energy”) mövzusunda dəyirmi masada iştirak edib.APA-nın Dublinə ezam olunmuş əməkdaşı xəbər verir ki, tədbirdə çıxış edən Prezident İlham Əliyev gələcəkdə alternativ enerjinin rolunun daha da artacağını deyib.Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsində ölkəmizin roluna toxunan dövlətimizin başçısı bu xüsusda Azərbaycan ilə Avropa İttifaqı arasında enerji sahəsində strateji tərəfdaşlığa dair 2022-ci ildə imzalanmış Anlaşma Memorandumunu qeyd edib.Bildirib ki, o vaxtdan bəri ölkəmiz Avropa İttifaqına qaz təchizatını səkkiz milyard...
13 Noyabr 2026, 07:45
