Prezident sərt DANIŞDI:Qətnamələr kağız üzərində...

Qətnamələr kağız üzərində qalanda beynəlxalq hüquq nüfuzunu itirmiş olur

Beynəlxalq hüquq dövlətlərin gücündən asılı olmayan, böyük və kiçik ölkələrin hüquqlarını eyni ölçü ilə qorumağa xidmət edən sistem olmalıdır. Əgər bu sistemin qərarları yalnız kağız üzərində qalırsa, əgər qəbul edilən qətnamələrin icrası siyasi maraqlardan asılı vəziyyətə düşürsə, onda dünyanın ən mühüm beynəlxalq təsisatlarına olan inam da sarsılır. Prezident İlham Əliyevin Bakıda keçirilən VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumunun açılışındakı çıxışında qaldırdığı məsələlərdən biri məhz bu problemdir.

Dövlət başçısı xatırlatdı ki, BMT Təhlükəsizlik Şurası 1993-cü ildə Ermənistan qoşunlarının Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərindən çıxarılmasını tələb edən dörd qətnamə qəbul etmişdi. Lakin həmin sənədlər uzun illər ərzində icra olunmadı. Azərbaycan torpaqlarının işğal altında qalması, yüz minlərlə insanın doğma yurdlarından didərgin düşməsi və şəhər-kəndlərimizin dağıdılması fonunda beynəlxalq qərarların nəticəsiz qalması yalnız ölkəmizin üzləşdiyi problem deyildi. Bu, beynəlxalq hüququn işləkliyi və beynəlxalq təşkilatların öz qərarlarını həyata keçirmək imkanları barədə ciddi suallar doğururdu.

Qətnamənin qəbul edilməsi ilə onun icrası arasında böyük fərq var. Bir sənədin səsvermə yolu ilə qəbul edilməsi diplomatik iradəni göstərə bilər, ancaq həmin sənədin tələbləri yerinə yetirilmirsə, hüququn bərpası təmin olunmur. İnsanlar öz evlərinə qayıda bilmir, dağıdılmış yaşayış məntəqələri əvvəlki həyatına dönə bilmir, münaqişə isə illərlə davam edirsə, beynəlxalq qərarların real təsiri barədə danışmaq çətinləşir.

Prezident İlham Əliyev çıxışında Ermənistanın işğal siyasətinə görə sanksiyalara məruz qalmamasını ikili standartlar məsələsi kimi qiymətləndirdi.

Bu fikrin mərkəzində mühüm prinsip dayanır: beynəlxalq münasibətlərdə hüquqi meyarlar siyasi münasibətlərə görə dəyişməməlidir. Bir dövlətin ərazi bütövlüyü müdafiə edilirsə, başqa dövlətin də eyni hüququ tanınmalıdır. Əks halda, beynəlxalq hüquq ümumi qaydalar toplusu olmaqdan çıxaraq seçici yanaşmaların predmetinə çevrilə bilər.

Dünya siyasətində dövlətlərin maraqları, geosiyasi rəqabət və güc münasibətləri həmişə mövcud olub. Ancaq beynəlxalq təşkilatların yaradılmasında əsas məqsədlərdən biri məhz bu rəqabətin hüquqi çərçivədə saxlanılması, münaqişələrin qarşısının alınması və zəif tərəfin də hüquqlarının qorunması idi. Əgər hüququn tətbiqi siyasi maraqların arxasında qalırsa, beynəlxalq sistemin əsas vədləri ilə real nəticələri arasında uçurum yaranır.

Azərbaycanın təcrübəsi göstərdi ki, beynəlxalq qərarların qəbul edilməsi hələ münaqişənin həllinə zəmanət vermir. Uzun illər davam edən danışıqların nəticəsiz qalması, işğalın aradan qaldırılmaması və məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıda bilməməsi bu problemin konkret nəticələri idi.

Azərbaycan rəhbərliyinin mövqeyinə görə, ölkəmiz nəhayət öz ərazi bütövlüyünü və suverenliyini bərpa etdi. Bu hadisələr beynəlxalq hüququn yalnız sənədlərdə deyil, real həyatda da işləməsinin nə qədər vacib olduğunu bir daha gündəmə gətirdi.

Həmçinin oxuyun

Ərdoğanın Oktay Saralı vəzifədən azad etməsinin PƏRDƏARXASI - Bakıdan MÖVQE

İlham Əliyev məşhur generalı VƏZİFƏDƏN AZAD ETDİ

Azərbaycanda Türkiyə ilə bağlı nə DÜŞÜNÜRLƏR? -SİYASİ ŞƏRH  

Kamran Əliyev Misir Mərdanovun kürəkənini prokuror təyin etdi

BMT və digər beynəlxalq təşkilatların nüfuzu yalnız qəbul etdikləri sənədlərin sayı ilə ölçülmür. Əsas göstərici həmin sənədlərin münaqişələrin qarşısının alınmasına, insan hüquqlarının qorunmasına və sülhün bərqərar olmasına nə dərəcədə kömək etməsidir. Qərarların icrasını təmin edən mexanizmlər zəif olduqda, hüquqi öhdəliklərin pozulmasının qarşısını almaq da çətinləşir.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrinin icra mexanizmlərinə diqqət yetirilməsi bu baxımdan təsadüfi deyil. Məsələ yalnız keçmişdə baş verənləri xatırlatmaqdan ibarət deyil. Əsas sual gələcəkdə oxşar vəziyyətlərin təkrarlanmaması üçün hansı mexanizmlərin yaradılmalı olmasıdır. Qərarların icrası üçün ardıcıl yanaşma və aydın məsuliyyət sistemi olmadan beynəlxalq hüququn təsir gücünü artırmaq mümkün deyil.

Bu problem Azərbaycanın hüdudlarından çox-çox kənara çıxır. Dünyanın müxtəlif bölgələrində davam edən münaqişələr göstərir ki, hüquqi prinsiplərin seçici tətbiqi yeni qarşıdurmaların yaranmasına şərait yarada bilər. Bir ölkənin təhlükəsizliyinə göstərilən həssaslıq başqa ölkənin təhlükəsizliyi məsələsində də eyni səviyyədə olmalıdır. Dövlətlərin suverenliyi və ərazi bütövlüyü siyasi yaxınlıqdan asılı olmayaraq qorunmalıdır.

Azərbaycanın münaqişə təcrübəsində diqqət çəkən başqa bir məqam hərbi əməliyyatlardan sonra sülh gündəliyinin irəli sürülməsidir. Prezident İlham Əliyev çıxışında Azərbaycanın Ermənistanla sonsuz müharibə istəmədiyini və qisas niyyətində olmadığını bildirdi. Bu yanaşma regionun gələcəyi baxımından mühüm siyasi mesajdır. Çünki münaqişənin başa çatması ilə davamlı sülhün qurulması fərqli mərhələlərdir.

Sülhün möhkəmlənməsi üçün hüquqi razılaşmaların həyata keçirilməsi, qarşılıqlı öhdəliklərə əməl olunması və gələcək münasibətlərin aydın qaydalar əsasında qurulması vacibdir. Keçmişin ağrılı səhifələri unudulmasa da, onların gələcəkdə yeni qarşıdurmalara səbəb olmaması üçün siyasi məsuliyyət göstərilməlidir. Sülhün dəyəri onun kağız üzərində təsdiqlənməsində deyil, insanların təhlükəsizliyində və regionun sabitliyində görünür.

Bakıda keçirilən forumun beynəlxalq auditoriyaya ünvanlanan mesajı da bu müzakirə ilə səsləşir. Mədəniyyətlərarası dialoq, qarşılıqlı hörmət və anlaşma dünyada sülhün möhkəmlənməsinə xidmət etməlidir. Ancaq bunun üçün hüquqi prinsiplər yalnız çıxışlarda xatırlanmamalı, beynəlxalq qərarların icrasında da özünü göstərməlidir.

Beynəlxalq hüququn nüfuzu dövlətlərin ona necə istinad etməsi ilə yanaşı, onun pozulması hallarında hansı addımların atılması ilə müəyyənləşir. Qətnamələr icra olunmadıqda, hüquqlar uzun illər bərpa edilmədikdə və məsuliyyət məsələsi cavabsız qaldıqda, dünya yeni münaqişələrə qarşı daha həssas vəziyyətə düşür. Buna görə də beynəlxalq təşkilatların qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri qəbul etdikləri qərarların real nəticələrə çevrilməsini təmin etməkdir.

Hüquq yalnız hamı üçün eyni olduqda güclüdür. Bu prinsipin həyata keçirilməsi təkcə Azərbaycanın deyil, münaqişələrdən əziyyət çəkən bütün xalqların maraqlarına cavab verir. Dünyada sabitlik və qarşılıqlı etimad istəyiriksə, beynəlxalq hüququn siyasi seçimlərdən asılı olmayan, hamı üçün işləyən sistemə çevrilməsinə nail olmalıyıq.

Şəmsi QOCA