Səhra qarışqaları yuvalarına qayıtmaq üçün addımlarını sayırlar: Bunu onlara kim öyrədib?
Maraqlı 17 Noyabr 2026, 09:30
327
Səhrada yaşayan qarışqalar yuvalarından çıxan kimi addımlarını saymağa başlayırlar. İlk baxışdan inanılmaz görünsə də, bu kiçik canlılar istiqaməti müəyyənləşdirmək və yuvalarına geri qayıtmaq üçün olduqca maraqlı mexanizmdən istifadə edirlər.
Citypost.az-ın məlumatına görə, Adi qarışqalar hərəkət etdikləri yol boyunca feromon adlanan kimyəvi maddələrdən ibarət qoxu izləri buraxırlar. Digər qarışqalar da həmin izləri izləyərək qida mənbəyinə və ya yuvaya doğru hərəkət edirlər. Lakin səhrada yüksək temperatur və güclü günəş şüaları bu kimyəvi izlərin tez itirilməsinə səbəb ola bilər. Belə şəraitdə qarışqalar başqa bir üsula əl atırlar: addımlarını sayırlar.Alimlərin apardığı təcrübələr bu bacarığın necə işlədiyini daha aydın göstərib. Tədqiqat zamanı bəzi qarışqaların ayaqları süni şəkildə uzadılıb. Nəticədə həmin qarışqalar əvvəlki kimi eyni sayda addım atsalar da, hər addımda daha uzun məsafə qət ediblər. Ancaq maraqlı məqam bundan sonra ortaya çıxıb: qarışqalar addımlarının sayını düzgün hesablasalar da, məsafəni səhv müəyyənləşdiriblər. Onlar yuvalarına çatmalı olduqları nöqtəni keçərək yollarına davam ediblər.
Bu təcrübə qarışqaların qət etdikləri məsafəni addımlarının sayına əsasən təxmin edə bildiklərini göstərib. Ayaqları qısaldılmış qarışqalarda isə əks nəticə müşahidə olunub: onlar lazımi məsafəni qət etmədən yuvaya çatdıqlarını düşünərək dayanırlar.Bəs heç kim onlara addım saymağı öyrətmədiyi halda, bu canlılar belə mürəkkəb bacarığı necə əldə edirlər? Alimlər bunu qarışqaların anadangəlmə naviqasiya mexanizmləri ilə əlaqələndirirlər. Onların sinir sistemi hərəkət zamanı atılan addımları və qət edilən məsafəni izləməyə imkan verən bioloji mexanizmlərə malikdir.
Həmçinin oxuyun
İnsanlar böyük şəhərlərdə belə bəzən istiqaməti itirdiyi halda, səhra qarışqalarının yandırıcı günəş altında, demək olar ki, heç bir görünən nişan olmadan öz yuvalarını tapa bilməsi təbiətin heyrətamiz uyğunlaşma nümunələrindən biridir.
Yeganə
İlan zəhəri kremlərdə: ilham mənbəyi, yoxsa reklam hiyləsi?
Təbiətin ən təhlükəli canlılarından biri hesab edilən ilanların zəhəri əsrlərdir insanlarda qorxu yaradır. Lakin elm və kosmetologiyanın inkişafı bu təhlükəli maddəyə tamamilə fərqli prizmadan yanaşmağa imkan verib. Bir vaxtlar yalnız zəhərlənmə və həyati təhlükə ilə əlaqələndirilən ilan zəhəri bu gün qırışıq əleyhinə kosmetik vasitələrin hazırlanmasında istifadə edilən maddələrin ilham mənbəyinə çevrilib. Xüsusilə ilan zəhərinin bəzi komponentlərinin sinir-əzələ əlaqəsinə təsir göstərməsi alimlərin diqqətini çəkib. Bu xüsusiyyətlərdən ilhamlanan tədqiqatçılar zəhərin təsir mexanizmini təqlid edən sintetik peptidlər hazırlayıblar. Nəticədə estetik kosmetologiyada dəri qırışlarının görünüşünü azaltmağa yönəlmiş yeni məhsullar meydana çıxıb.Citypost.az xəbər verir ki, ilk baxışdan ilan zəhərinin bahalı üz kremlərinin tərkibində yer alması...
17 Noyabr 2026, 08:30
Arılar niyə bəzi insanları izləyir? – Sizi cəlb edən səbəblər düşündüyünüzdən fərqli ola bilər
Heç arıların bir müddət sizin ətrafınızda dövrə vurduğunu, hətta haraya getsəniz, arxanızca gəldiyini müşahidə etmisinizmi? Belə vəziyyətlə qarşılaşan insanların əksəriyyəti qorxuya düşərək arıların hücum etmək istədiyini düşünür. Lakin arıların insanın ətrafında uçmasının hər zaman aqressiv davranışla əlaqəsi yoxdur. Bəzən onların diqqətini insanın bədən qoxusu, istifadə etdiyi kosmetik vasitələr və hətta geyiminin rəngi cəlb edə bilər.Citypost.az xəbər verir ki, Arılar ətraf mühiti əsasən qoxu, görmə və digər hiss orqanları vasitəsilə qiymətləndirirlər. Onların qoxu hissi kifayət qədər inkişaf edib. Buna görə də insanın üzərindəki müxtəlif qoxular arıların diqqətini çəkə bilər. Xüsusilə tər qoxusu, ətir, şampun, sabun və digər kosmetik məhsulların tərkibindəki bəzi...
16 Noyabr 2026, 11:40
İnsan ağlayanda niyə burnu da axır? – Bunun maraqlı anatomik səbəbi var
İnsan ağlayarkən yalnız gözlərindən yaş axmır, eyni zamanda burnunda da sulanma və axıntı yaranır. Bəzən güclü ağlama zamanı burun o qədər çox axır ki, insan tez-tez burnunu silməyə ehtiyac duyur. İlk baxışdan göz yaşı ilə burun axıntısının bir-biri ilə əlaqəsi olmadığı düşünülsə də, əslində bu iki proses insan orqanizmində anatomik və fizioloji baxımdan bir-biri ilə sıx bağlıdır.Maraqlıdır ki, ağladığımız zaman burnumuzun axmasının əsas səbəbi göz yaşlarının bir hissəsinin xüsusi kanallar vasitəsilə burun boşluğuna keçməsidir. Yəni burun axıntısı yalnız burun daxilində seliyin artması ilə deyil, gözlərdən gələn artıq maye ilə də əlaqəli ola bilər.Citypost.az xəbər verir ki, İnsan gözündə göz yaşlarının...
16 Noyabr 2026, 10:40
Katibə quşunun heyrətamiz ov bacarığı – Maraqlı faktlar
Afrika savannalarının ən qeyri-adi və diqqətçəkən canlılarından biri katibə quşudur. Uzun ayaqları, fərqli bədən quruluşu və başının arxa hissəsindəki lələk dəstəsi ilə digər quşlardan asanlıqla seçilən bu canlı, xüsusilə ilan ovlamaq bacarığı ilə tanınır. Onun ov zamanı nümayiş etdirdiyi çeviklik, sürət və güc təbiətin yaratdığı maraqlı uyğunlaşma nümunələrindən biridir.Citypost.az xəbər verir ki, Katibə quşu (Sagittarius serpentarius) əsasən Afrikanın açıq çəmənliklərində, savannalarında və seyrək kolluqlarla örtülmüş ərazilərində yaşayır. Bu quşun görünüşü ilk baxışdan onu digər yırtıcı quşlardan fərqləndirir. Uzun və incə ayaqları, nisbətən kiçik başı, güclü dimdiyi və arxaya doğru uzanan qara lələk dəstəsi ona xüsusi görkəm verir. Başındakı lələklər katiblərin...
13 Noyabr 2026, 11:00
Ağacların havaya buraxdığı maddələrin insan orqanizminə təsiri – Maraqlı faktlar
Meşədə gəzərkən insanı əhatə edən təmiz hava, ağacların ətri və təbiətin sakitliyi sadəcə xoş hisslər yaratmır. Bu mühitin insan sağlamlığına, xüsusilə də psixoloji vəziyyətə və immun sisteminə müsbət təsir göstərə biləcəyi elmi araşdırmalarda da diqqət çəkir. Məlum olur ki, meşədə nəfəs aldığımız hava yalnız oksigenlə zəngin olması ilə deyil, ağacların ətraf mühitə buraxdığı xüsusi uçucu maddələrlə də fərqlənir.Citypost.az-ın məlumatına görə, ağaclar və digər bitkilər özlərini zərərverici həşəratlardan, göbələklərdən və bəzi mikroorqanizmlərdən qorumaq üçün müxtəlif kimyəvi birləşmələr ifraz edirlər. Bu maddələrin bir hissəsi fitonsidlər adlanır. Fitonsidlər bitkilərin müdafiə mexanizminin mühüm elementlərindən biridir. Onlar havaya yayılan uçucu üzvi birləşmələrdir və bəzi mikroorqanizmlərin...
13 Noyabr 2026, 10:00
Okeanın dibində suyun içində göllər var: Bu qeyri-adi su hövzələri necə yaranır?
Dəniz və okeanların dərinliklərində elə təbiət hadisələri mövcuddur ki, ilk dəfə eşidənlərə inanılmaz görünə bilər. Təsəvvür edin, okeanın dibində adi göllərə bənzəyən su hövzələri var. Onların öz sahilləri, sərhədləri, hətta səthində dalğaları belə müşahidə olunur. Daha maraqlısı isə budur ki, bu göllər okeanın dibində yerləşsə də, ətrafındakı dəniz suyu ilə dərhal qarışmır. Sanki okeanın içində başqa bir su hövzəsi mövcuddur.Citypost.az xəbər verir ki, elmi ədəbiyyatda bu qeyri-adi təbiət hadisəsi duzlu su hövzələri (brine pools) adlanır. Onlar okean dibində yerləşən, duzluluğu ətrafdakı dəniz suyundan dəfələrlə yüksək olan su kütlələridir. Görünüşünə görə sualtı gölləri xatırladan bu hövzələr xüsusilə dərin okeanlarda, geoloji cəhətdən...
13 Noyabr 2026, 09:00