Okeanın dibində suyun içində göllər var: Bu qeyri-adi su hövzələri necə yaranır?

Dəniz və okeanların dərinliklərində elə təbiət hadisələri mövcuddur ki, ilk dəfə eşidənlərə inanılmaz görünə bilər. Təsəvvür edin, okeanın dibində adi göllərə bənzəyən su hövzələri var. Onların öz sahilləri, sərhədləri, hətta səthində dalğaları belə müşahidə olunur. Daha maraqlısı isə budur ki, bu göllər okeanın dibində yerləşsə də, ətrafındakı dəniz suyu ilə dərhal qarışmır. Sanki okeanın içində başqa bir su hövzəsi mövcuddur.

Citypost.az xəbər verir ki, elmi ədəbiyyatda bu qeyri-adi təbiət hadisəsi duzlu su hövzələri (brine pools) adlanır. Onlar okean dibində yerləşən, duzluluğu ətrafdakı dəniz suyundan dəfələrlə yüksək olan su kütlələridir. Görünüşünə görə sualtı gölləri xatırladan bu hövzələr xüsusilə dərin okeanlarda, geoloji cəhətdən aktiv ərazilərdə və qədim duz yataqlarının mövcud olduğu bölgələrdə yaranır.

Bəs okeanın dibində necə ayrıca göl əmələ gələ bilər?

Bu hadisənin əsas səbəbi suyun duzluluğu və sıxlığı ilə bağlıdır. Adi dəniz suyundan xeyli duzlu olan bu hövzələrin sıxlığı da daha yüksək olur. Yəni duzlu su ətrafındakı normal dəniz suyundan daha ağırdır. Məhz buna görə də o, okean dibindəki çökəkliklərdə toplanır və asanlıqla ətraf su kütləsinə qarışmır.

Bu hövzələrin yaranmasında müxtəlif geoloji proseslər iştirak edir. Bəzi ərazilərdə milyonlarla il əvvəl dəniz suyunun buxarlanması nəticəsində böyük duz yataqları formalaşıb. Sonradan bu duz layları yenidən dəniz suyu ilə təmasda olduqda həll olaraq ətraf mühitə çox yüksək duzluluğa malik su buraxa bilir. Digər hallarda isə dərinliklərdəki duzlu geoloji mayelər və yeraltı mənbələr bu hövzələrin yaranmasına səbəb olur.

Beləliklə, okeanın dibindəki çökəkliklərdə toplanan yüksək duzlu su ətrafdakı adi dəniz suyundan fərqli xüsusiyyətlərə malik olur. Sıxlıq fərqi nəticəsində iki su kütləsi arasında aydın sərhəd yaranır. Bu sərhəd o qədər nəzərəçarpan ola bilər ki, sualtı kameralarla çəkilən görüntülərdə gölün sahili və səthi varmış kimi görünür.Bu hövzələrin digər qeyri-adi xüsusiyyəti isə canlı aləmi ilə bağlıdır. Duzluluq həddindən artıq yüksək olduğuna görə əksər dəniz canlıları belə mühitdə yaşaya bilmir. Buna görə də sualtı duzlu göllərin daxilində oksigen azlığı və yüksək duzluluq kimi şərtlər hökm sürə bilər. Bəzi belə hövzələrdə metan və hidrogen-sulfid kimi maddələrin də yüksək konsentrasiyasına rast gəlinir. Bu isə həmin mühiti bir çox canlı üçün təhlükəli edir.

Lakin alimlər bu gölləri yalnız qeyri-adi mənzərə kimi araşdırmırlar. Çünki onların ətrafında xüsusi şəraitə uyğunlaşmış mikroorqanizmlər və digər canlılar mövcud ola bilər. Bəzi bakteriyalar yüksək duzluluq, oksigensizlik və kimyəvi maddələrin çox olduğu mühitdə yaşamaq qabiliyyətinə malikdir. Bu canlıların öyrənilməsi ekstremal şəraitdə həyatın necə mövcud ola bildiyini anlamaq baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Sualtı duzlu göllərin ən maraqlı nümunələrindən biri Meksika körfəzinin dərinliklərində yerləşir. Burada alimlər okean dibində böyük duzlu su hövzələri aşkar ediblər. Onlardan biri “Ceksonvill sualtı gölü” deyil, daha çox “Jacuzzi of Despair” adı ilə tanınan duzlu su hövzəsidir. Bu ərazilərdə duzluluq və kimyəvi tərkib fərqlərinə görə sualtı mənzərə adi okean dibindən xeyli fərqlənir.

Həmçinin oxuyun

"Qoca Mazelli"yə daha bir zərbə:   Mehdiyevin “ayaqqabıcütləyən”i həbsxananın kandarında...

Erməni mediası arqumentlərdən niyə çəkinir?

Tanınmış sənətçimiz qəfil VƏFAT ETDİ

9 gün iş olmayacaq- TƏQVİM

Bu hövzələrin tədqiqi okeanların hələ də tam öyrənilməmiş dərinliklərində hansı proseslərin baş verdiyini anlamağa kömək edir. Onlar həmçinin Yer kürəsinin geoloji keçmişi, duz yataqlarının formalaşması və ekstremal mühitlərdə həyatın mövcudluğu barədə mühüm məlumatlar verir.

Beləliklə, okeanın dibində gördüyümüz bu qeyri-adi göllər əslində ayrı-ayrı şirin su hövzələri deyil, yüksək duzluluğa və sıxlığa malik su kütlələridir. Onların ətrafdakı dəniz suyu ilə dərhal qarışmaması isə sıxlıq fərqi ilə izah olunur. İnsanların gölləri yalnız quruda təsəvvür etdiyi halda, təbiət okeanın kilometrlərlə dərinliyində də gölə bənzər mənzərələr yarada bilir.

Yeganə