Ağacların havaya buraxdığı maddələrin insan orqanizminə təsiri – Maraqlı faktlar

Meşədə gəzərkən insanı əhatə edən təmiz hava, ağacların ətri və təbiətin sakitliyi sadəcə xoş hisslər yaratmır. Bu mühitin insan sağlamlığına, xüsusilə də psixoloji vəziyyətə və immun sisteminə müsbət təsir göstərə biləcəyi elmi araşdırmalarda da diqqət çəkir. Məlum olur ki, meşədə nəfəs aldığımız hava yalnız oksigenlə zəngin olması ilə deyil, ağacların ətraf mühitə buraxdığı xüsusi uçucu maddələrlə də fərqlənir.

Citypost.az-ın məlumatına görə, ağaclar və digər bitkilər özlərini zərərverici həşəratlardan, göbələklərdən və bəzi mikroorqanizmlərdən qorumaq üçün müxtəlif kimyəvi birləşmələr ifraz edirlər. Bu maddələrin bir hissəsi fitonsidlər adlanır. Fitonsidlər bitkilərin müdafiə mexanizminin mühüm elementlərindən biridir. Onlar havaya yayılan uçucu üzvi birləşmələrdir və bəzi mikroorqanizmlərin inkişafına mane ola, bitkilərin zərərvericilərə qarşı müdafiəsində iştirak edə bilirlər.Məhz bu maddələr meşədə hiss etdiyimiz özünəməxsus qoxunun yaranmasında da rol oynayır. Xüsusilə şam, küknar, sidr və digər iynəyarpaqlı ağaclar müxtəlif aromatik birləşmələr ifraz edirlər. Meşədə dərindən nəfəs aldığımız zaman bu uçucu maddələrin bir hissəsi tənəffüs yollarımıza daxil olur. Başqa sözlə, ağacların özlərini qorumaq üçün istifadə etdikləri kimyəvi müdafiə mexanizminin təsir dairəsində oluruq.

Lakin məsələ yalnız meşənin xoş qoxusu ilə bitmir. Yaponiyada aparılan bəzi elmi araşdırmalarda meşə mühitində vaxt keçirməyin insanın immun sisteminin müəyyən göstəricilərinə təsir edə biləcəyi müşahidə olunub. Xüsusilə təbii öldürücü hüceyrələr – NK hüceyrələri ilə bağlı nəticələr diqqət çəkib.NK hüceyrələri immun sisteminin mühüm müdafiə elementlərindən biridir. Onların əsas vəzifəsi viruslarla yoluxmuş və bəzi anormal xüsusiyyətlər daşıyan hüceyrələri müəyyənləşdirərək məhv etməkdir. Bu hüceyrələr orqanizmin anadangəlmə immun müdafiəsində iştirak edir və bədənin müxtəlif təhlükələrə qarşı reaksiyasında mühüm rol oynayır.

Yaponiyada aparılan tədqiqatlarda meşədə bir gün keçirən bəzi iştirakçılarda NK hüceyrələrinin aktivliyinin artdığı müşahidə edilib. Araşdırmalar zamanı bu dəyişikliklərin yalnız meşədə olduğu müddətlə məhdudlaşmadığı, müəyyən hallarda iştirakçılar şəhər mühitinə qayıtdıqdan sonra da bir neçə gün davam etdiyi qeydə alınıb. Bəzi tədqiqatlarda immun göstəricilərindəki müsbət dəyişikliklərin təxminən bir həftəyədək davam edə bildiyi bildirilib.Alimlər bu nəticələri meşə havasında olan fitonsidlərin, eləcə də təbii mühitin insanın stress səviyyəsinə təsirinin mümkün nəticələri ilə əlaqələndirirlər. Bununla belə, meşədə gəzməyin immuniteti mütləq şəkildə gücləndirdiyini və xəstəliklərdən qoruduğunu söyləmək düzgün olmaz. Bu sahədə aparılan tədqiqatların nəticələri ümidverici olsa da, təsirin mexanizmini və uzunmüddətli nəticələrini daha dəqiq müəyyənləşdirmək üçün əlavə araşdırmalara ehtiyac var.

Yaponiyada bu təcrübə “Şinrin-yoku” adlandırılır. Azərbaycan dilinə “meşə vannası” kimi tərcümə edilən bu anlayış insanın meşədə sadəcə gəzməsini deyil, təbiətlə şüurlu şəkildə təmas qurmasını nəzərdə tutur. Bu yanaşmada əsas məqsəd müəyyən məsafəni qət etmək, idman norması yerinə yetirmək və ya qısa müddətdə mümkün qədər çox yer görmək deyil. Əsas diqqət insanın ətraf mühiti hiss etməsinə, ağacların qoxusunu duymağa, quşların səsini dinləməyə, yarpaqların xışıltısına qulaq asmağa və təbiətin sakitliyindən zövq almağa yönəlir.Şinrin-yoku Yaponiyada sağlam həyat tərzinin və profilaktik sağlamlıq yanaşmalarının bir hissəsi kimi populyarlıq qazanıb. Bu təcrübənin əsas üstünlüklərindən biri insanın gündəlik həyatın sürətindən uzaqlaşaraq özünə vaxt ayırmasına imkan yaratmasıdır. Daimi iş yükü, şəhər səs-küyü, nəqliyyat sıxlığı, telefon və kompüter qarşısında uzun müddət qalmaq insanlarda yorğunluq və gərginlik yarada bilər. Təbiətdə vaxt keçirmək isə bu amillərin təsirini azaltmağa kömək edə bilər.

Meşədə gəzməyin psixoloji sağlamlığa təsiri də diqqətəlayiqdir. Təbii mühitdə vaxt keçirmək stress və narahatlıq hissinin azalmasına, əhval-ruhiyyənin yaxşılaşmasına, diqqətin bərpasına və yuxu keyfiyyətinin yüksəlməsinə kömək edə bilər. Ağacların arasında sakit şəkildə gəzmək, təmiz hava almaq və təbiətin səslərini dinləmək insanın gündəlik problemlərdən bir qədər uzaqlaşmasına şərait yaradır.Bundan əlavə, meşədə gəzinti fiziki aktivlik baxımından da faydalıdır. Müntəzəm və ölçülü gəzinti qan dövranına, ürək-damar sisteminə, əzələlərin fəaliyyətinə və ümumi fiziki sağlamlığa müsbət təsir göstərir. Xüsusilə oturaq həyat tərzi keçirən insanlar üçün təbiətdə gəzintilər gündəlik hərəkətliliyi artırmağın sadə yollarından biridir.

Meşə vannası qəbul etmək üçün xüsusi avadanlığa və ya mürəkkəb hazırlığa ehtiyac yoxdur. Bunun üçün ağacların sıx olduğu, havası təmiz və təhlükəsiz bir ərazi seçmək, tələsmədən gəzmək, ətrafdakı səslərə və qoxulara diqqət yetirmək kifayətdir. Gəzinti zamanı telefonu kənara qoymaq, sosial şəbəkələrdən uzaqlaşmaq və diqqəti təbiətə yönəltmək bu təcrübənin təsirini daha yaxşı hiss etməyə imkan verə bilər.Bununla yanaşı, allergiyası və ya tənəffüs yolları ilə bağlı həssaslığı olan insanlar bitkilərin tozcuqlarına və uçucu maddələrinə qarşı reaksiyaları nəzərə almalıdırlar. Meşə havası hər kəs üçün eyni dərəcədə uyğun olmaya bilər. Həmçinin bu üsul tibbi müalicəni, sağlam qidalanmanı, fiziki aktivliyi və həkim tövsiyələrini əvəz etmir.

Həmçinin oxuyun

"Qoca Mazelli"yə daha bir zərbə:   Mehdiyevin “ayaqqabıcütləyən”i həbsxananın kandarında...

Erməni mediası arqumentlərdən niyə çəkinir?

Tanınmış sənətçimiz qəfil VƏFAT ETDİ

9 gün iş olmayacaq- TƏQVİM

Beləliklə, meşədə gəzinti sadəcə istirahət və xoş vaxt keçirmək vasitəsi deyil. Ağacların havaya buraxdığı fitonsidlər, təbii mühitin stressi azaltmaq potensialı və fiziki aktivlik birlikdə insanın ümumi sağlamlığına müsbət təsir göstərə bilər. Bəzən gündəlik həyatın yorğunluğundan uzaqlaşmaq üçün mürəkkəb üsullara ehtiyac qalmır: ağacların arasında sakit bir gəzinti və dərindən alınan bir nəfəs belə insanın özünü daha yaxşı hiss etməsinə kömək edə bilər.

Yusif