İlan zəhəri kremlərdə: ilham mənbəyi, yoxsa reklam hiyləsi?
Maraqlı 17 Noyabr 2026, 08:30
376
Təbiətin ən təhlükəli canlılarından biri hesab edilən ilanların zəhəri əsrlərdir insanlarda qorxu yaradır. Lakin elm və kosmetologiyanın inkişafı bu təhlükəli maddəyə tamamilə fərqli prizmadan yanaşmağa imkan verib. Bir vaxtlar yalnız zəhərlənmə və həyati təhlükə ilə əlaqələndirilən ilan zəhəri bu gün qırışıq əleyhinə kosmetik vasitələrin hazırlanmasında istifadə edilən maddələrin ilham mənbəyinə çevrilib. Xüsusilə ilan zəhərinin bəzi komponentlərinin sinir-əzələ əlaqəsinə təsir göstərməsi alimlərin diqqətini çəkib. Bu xüsusiyyətlərdən ilhamlanan tədqiqatçılar zəhərin təsir mexanizmini təqlid edən sintetik peptidlər hazırlayıblar. Nəticədə estetik kosmetologiyada dəri qırışlarının görünüşünü azaltmağa yönəlmiş yeni məhsullar meydana çıxıb.
Citypost.az xəbər verir ki, ilk baxışdan ilan zəhərinin bahalı üz kremlərinin tərkibində yer alması təəccüblü görünə bilər. Axı bəzi ilanların zəhəri insan orqanizmi üçün son dərəcə təhlükəlidir və sinir sisteminin fəaliyyətini poza, əzələlərdə iflic yarada, hətta tənəffüs çatışmazlığına səbəb ola bilər. Ancaq burada mühüm bir fərq var: kosmetik məhsullarda istifadə edilən maddələr adətən birbaşa təhlükəli ilan zəhərinin özü deyil, onun müəyyən bioloji təsirlərini təqlid etmək üçün laboratoriyada hazırlanmış sintetik birləşmələrdir.
Bu sahədə ən çox tanınan nümunələrdən biri Temple Viper adlı gürzə növünün zəhərindən ilhamlanaraq yaradılmış sintetik peptiddir. Bu maddə kosmetik sənayedə Syn-Ake adı ilə tanınır. Onun hazırlanmasında əsas məqsəd ilan zəhərinin tərkibindəki bəzi komponentlərin sinir-əzələ əlaqəsinə təsir xüsusiyyətini təqlid etmək olub.Məsələnin elmi tərəfi isə sinir hüceyrələri ilə əzələlər arasında yaranan əlaqə ilə bağlıdır. İnsan üzündəki mimik əzələlər gülümsəmək, qaşları çatmaq, gözləri qıymaq və digər emosional ifadələr zamanı davamlı hərəkət edir. Bu hərəkətlər təbii proses olsa da, illər ərzində dərinin eyni nahiyələrdə təkrar qatlanması nəticəsində mimik qırışlar formalaşa bilər. Xüsusilə alın, qaşların arası və göz ətrafı bu cür qırışların daha çox müşahidə edildiyi nahiyələrdir.
Sinir sistemi əzələlərə hərəkət əmri ötürərkən asetilxolin adlı kimyəvi maddədən istifadə edir. Asetilxolin sinir uclarından ifraz olunur və əzələ hüceyrələrində yerləşən reseptorlarla qarşılıqlı təsirə girərək əzələlərin yığılmasını təmin edir. Mimik hərəkətlərin əsas mexanizmlərindən biri də məhz bu prosesdir.İlan zəhərinin bəzi komponentləri sinir-əzələ ötürülməsinə müdaxilə edə bilir. Bu təsir müəyyən hallarda əzələlərin normal fəaliyyətini pozur və iflicə səbəb olur. Kosmetik sənaye isə həmin mexanizmdən ilhamlanaraq daha məhdud və fərqli təsir göstərməsi nəzərdə tutulan sintetik peptidlər hazırlayıb. Məqsəd təhlükəli zəhərin özünü istifadə etmək deyil, onun müəyyən təsirlərini təqlid edən laboratoriya məhsulu əldə etməkdir.
Syn-Ake kimi tanınan sintetik peptidin dəriyə tətbiqi zamanı mimik əzələlərin fəaliyyətinə təsir göstərərək qırışların görünüşünü azaltması iddia olunur. Bu cür məhsullar xüsusilə üz əzələlərinin təkrar hərəkətləri nəticəsində yaranan incə xətlərin və mimik qırışların görünüşünü yumşaltmaq məqsədilə hazırlanır. Lakin onların təsiri botulinum toksini ilə aparılan inyeksiyaların təsiri ilə eyni deyil. Kosmetik peptidlərin dəriyə nüfuz etməsi və sinir-əzələ əlaqəsinə klinik baxımdan əhəmiyyətli təsir göstərməsi məsələsi elmi araşdırmalarda hələ də müzakirə olunur.Bu texnologiyanın populyarlaşmasının əsas səbəblərindən biri insanların cərrahi müdaxilə və inyeksiyalardan istifadə etmədən daha gənc görünmək istəyidir. Müasir kosmetologiyada bir çox insan dərinin elastikliyini qorumaq, incə qırışları azaltmaq və üz görünüşünü daha hamar saxlamaq üçün müxtəlif serum və kremlərə üstünlük verir. İlan zəhərindən ilhamlanan peptidlər də məhz bu məhsulların tərkibində təqdim olunur.
Həmçinin oxuyun
Bununla belə, kosmetik vasitələrin təsirini qiymətləndirərkən reklam və elmi sübutları bir-birindən ayırmaq vacibdir. İstehsalçılar bu peptidlərin qırışları azaltdığını və botoks effektinə bənzər nəticə verdiyini iddia etsələr də, mövcud elmi məlumatlar onların botulinum toksini inyeksiyalarını əvəz etdiyini təsdiqləmir. Kremlərin təsiri əsasən səthi və müvəqqəti kosmetik dəyişikliklərlə məhdudlaşa bilər. Nəticə məhsulun tərkibindən, konsentrasiyasından, dərinin xüsusiyyətlərindən və istifadə müddətindən asılıdır.Digər tərəfdən, ilan zəhərindən ilhamlanan sintetik peptidləri birbaşa ilan zəhəri ilə qarışdırmaq olmaz. Kosmetik məhsullarda istifadə edilən bu cür maddələr laboratoriya şəraitində hazırlanır və onların təhlükəsizliyi müvafiq formulasiya və sınaqlarla qiymətləndirilməlidir. Bu, təbii zəhərin kosmetik məqsədlə birbaşa dəriyə çəkilməsi demək deyil. Əksinə, elmi yanaşmanın əsas məqsədi təhlükəli bioloji mexanizmləri daha nəzarətli və təhlükəsiz şəkildə təqlid etməkdir.
Ümumiyyətlə, peptidlər müasir kosmetologiyada geniş istifadə edilən aktiv maddələr qrupuna daxildir. Onlar amin turşularından təşkil olunan qısa zəncirli birləşmələrdir. Dərinin vəziyyətinə təsir göstərmək məqsədilə hazırlanan müxtəlif peptidlər kollagen sintezini dəstəkləmək, dəri baryerinin qorunmasına kömək etmək və yaşlanma əlamətlərinin görünüşünü azaltmaq üçün kosmetik formulalara əlavə edilir. Lakin bütün peptidlər eyni təsir mexanizminə malik deyil. Bəziləri dəriyə qulluq və nəmləndirmə məqsədilə istifadə edilir, digərləri isə müəyyən bioloji proseslərə təsir göstərmək üçün hazırlanır.Dərinin yaşlanması yalnız mimik əzələlərin fəaliyyəti ilə əlaqəli deyil. Zaman keçdikcə kollagen və elastin liflərinin miqdarı azalır, dərinin elastikliyi zəifləyir, hüceyrələrin yenilənmə prosesi yavaşlayır. Günəşin ultrabənövşəyi şüaları, siqaret istifadəsi, yuxusuzluq, stress və digər xarici amillər də bu prosesi sürətləndirə bilər. Buna görə qırışların qarşısının alınmasında yalnız bir kosmetik maddəyə güvənmək düzgün yanaşma hesab edilmir.Dermatoloqların dəri yaşlanması ilə mübarizədə daha çox diqqət yetirdiyi vasitələr arasında günəşdən qoruyucu kremlər, retinoidlər və dərinin nəmləndirilməsini təmin edən məhsullar da var. Xüsusilə günəşdən qoruyucu vasitələrin müntəzəm istifadəsi vaxtından əvvəl dəri yaşlanmasının qarşısını almaqda mühüm rol oynayır.
Beləliklə, təbiətin ən təhlükəli maddələrindən biri hesab edilən ilan zəhəri müasir elmin köməyi ilə kosmetik sənayedə yeni ideyaların yaranmasına səbəb olub. Lakin burada istifadə edilən əsas yanaşma zəhərin özündən deyil, onun müəyyən bioloji təsirlərini təqlid edən sintetik peptidlərdən yararlanmaqdır. Bu texnologiya qırışıq əleyhinə kosmetikanın maraqlı istiqamətlərindən biri olsa da, onun botoks və digər tibbi prosedurları tam əvəz etdiyini söyləmək üçün kifayət qədər elmi əsas yoxdur. Gözəllik sənayesində təbiətin təhlükəli mexanizmlərindən ilhamlanmaq mümkün olsa da, əsas meyar yenə də məhsulun təhlükəsizliyi və real effektivliyidir.
Əli
Arılar niyə bəzi insanları izləyir? – Sizi cəlb edən səbəblər düşündüyünüzdən fərqli ola bilər
Heç arıların bir müddət sizin ətrafınızda dövrə vurduğunu, hətta haraya getsəniz, arxanızca gəldiyini müşahidə etmisinizmi? Belə vəziyyətlə qarşılaşan insanların əksəriyyəti qorxuya düşərək arıların hücum etmək istədiyini düşünür. Lakin arıların insanın ətrafında uçmasının hər zaman aqressiv davranışla əlaqəsi yoxdur. Bəzən onların diqqətini insanın bədən qoxusu, istifadə etdiyi kosmetik vasitələr və hətta geyiminin rəngi cəlb edə bilər.Citypost.az xəbər verir ki, Arılar ətraf mühiti əsasən qoxu, görmə və digər hiss orqanları vasitəsilə qiymətləndirirlər. Onların qoxu hissi kifayət qədər inkişaf edib. Buna görə də insanın üzərindəki müxtəlif qoxular arıların diqqətini çəkə bilər. Xüsusilə tər qoxusu, ətir, şampun, sabun və digər kosmetik məhsulların tərkibindəki bəzi...
16 Noyabr 2026, 11:40
İnsan ağlayanda niyə burnu da axır? – Bunun maraqlı anatomik səbəbi var
İnsan ağlayarkən yalnız gözlərindən yaş axmır, eyni zamanda burnunda da sulanma və axıntı yaranır. Bəzən güclü ağlama zamanı burun o qədər çox axır ki, insan tez-tez burnunu silməyə ehtiyac duyur. İlk baxışdan göz yaşı ilə burun axıntısının bir-biri ilə əlaqəsi olmadığı düşünülsə də, əslində bu iki proses insan orqanizmində anatomik və fizioloji baxımdan bir-biri ilə sıx bağlıdır.Maraqlıdır ki, ağladığımız zaman burnumuzun axmasının əsas səbəbi göz yaşlarının bir hissəsinin xüsusi kanallar vasitəsilə burun boşluğuna keçməsidir. Yəni burun axıntısı yalnız burun daxilində seliyin artması ilə deyil, gözlərdən gələn artıq maye ilə də əlaqəli ola bilər.Citypost.az xəbər verir ki, İnsan gözündə göz yaşlarının...
16 Noyabr 2026, 10:40
Katibə quşunun heyrətamiz ov bacarığı – Maraqlı faktlar
Afrika savannalarının ən qeyri-adi və diqqətçəkən canlılarından biri katibə quşudur. Uzun ayaqları, fərqli bədən quruluşu və başının arxa hissəsindəki lələk dəstəsi ilə digər quşlardan asanlıqla seçilən bu canlı, xüsusilə ilan ovlamaq bacarığı ilə tanınır. Onun ov zamanı nümayiş etdirdiyi çeviklik, sürət və güc təbiətin yaratdığı maraqlı uyğunlaşma nümunələrindən biridir.Citypost.az xəbər verir ki, Katibə quşu (Sagittarius serpentarius) əsasən Afrikanın açıq çəmənliklərində, savannalarında və seyrək kolluqlarla örtülmüş ərazilərində yaşayır. Bu quşun görünüşü ilk baxışdan onu digər yırtıcı quşlardan fərqləndirir. Uzun və incə ayaqları, nisbətən kiçik başı, güclü dimdiyi və arxaya doğru uzanan qara lələk dəstəsi ona xüsusi görkəm verir. Başındakı lələklər katiblərin...
13 Noyabr 2026, 11:00
Ağacların havaya buraxdığı maddələrin insan orqanizminə təsiri – Maraqlı faktlar
Meşədə gəzərkən insanı əhatə edən təmiz hava, ağacların ətri və təbiətin sakitliyi sadəcə xoş hisslər yaratmır. Bu mühitin insan sağlamlığına, xüsusilə də psixoloji vəziyyətə və immun sisteminə müsbət təsir göstərə biləcəyi elmi araşdırmalarda da diqqət çəkir. Məlum olur ki, meşədə nəfəs aldığımız hava yalnız oksigenlə zəngin olması ilə deyil, ağacların ətraf mühitə buraxdığı xüsusi uçucu maddələrlə də fərqlənir.Citypost.az-ın məlumatına görə, ağaclar və digər bitkilər özlərini zərərverici həşəratlardan, göbələklərdən və bəzi mikroorqanizmlərdən qorumaq üçün müxtəlif kimyəvi birləşmələr ifraz edirlər. Bu maddələrin bir hissəsi fitonsidlər adlanır. Fitonsidlər bitkilərin müdafiə mexanizminin mühüm elementlərindən biridir. Onlar havaya yayılan uçucu üzvi birləşmələrdir və bəzi mikroorqanizmlərin...
13 Noyabr 2026, 10:00
Okeanın dibində suyun içində göllər var: Bu qeyri-adi su hövzələri necə yaranır?
Dəniz və okeanların dərinliklərində elə təbiət hadisələri mövcuddur ki, ilk dəfə eşidənlərə inanılmaz görünə bilər. Təsəvvür edin, okeanın dibində adi göllərə bənzəyən su hövzələri var. Onların öz sahilləri, sərhədləri, hətta səthində dalğaları belə müşahidə olunur. Daha maraqlısı isə budur ki, bu göllər okeanın dibində yerləşsə də, ətrafındakı dəniz suyu ilə dərhal qarışmır. Sanki okeanın içində başqa bir su hövzəsi mövcuddur.Citypost.az xəbər verir ki, elmi ədəbiyyatda bu qeyri-adi təbiət hadisəsi duzlu su hövzələri (brine pools) adlanır. Onlar okean dibində yerləşən, duzluluğu ətrafdakı dəniz suyundan dəfələrlə yüksək olan su kütlələridir. Görünüşünə görə sualtı gölləri xatırladan bu hövzələr xüsusilə dərin okeanlarda, geoloji cəhətdən...
13 Noyabr 2026, 09:00
Zəli niyə “canlı dərman” adlandırılır? - MARAQLI FAKT
Təbiətdə ilk baxışdan xoşagəlməz görünən, lakin tibbdə mühüm əhəmiyyətə malik olan canlılar var. Onlardan biri də əsrlərdir müxtəlif müalicə üsullarında istifadə edilən zəlidir. Bəziləri bu kiçik canlını iyrənc və faydasız hesab etsə də, müasir tibbdə onun xüsusi tətbiq sahələri mövcuddur. Xüsusilə plastik və rekonstruktiv cərrahiyyədə zəlilər müəyyən hallarda qan dövranının bərpasına kömək edən bioloji vasitə kimi istifadə olunur.Citypost.az-ın məlumatına görə, zəlilərin ən maraqlı xüsusiyyətlərindən biri bədən quruluşudur. Onların sinir sistemi insanlardakı kimi 32 müstəqil beyindən ibarət deyil. Bədənləri boyunca yerləşən sinir düyünləri və baş hissəsindəki sinir mərkəzi birlikdə mürəkkəb sinir sistemi yaradır. Bəzi zəli növlərində 10-a qədər göz nöqtəsi olur....
12 Noyabr 2026, 10:30