Mürəkkəb balığının heyrətamiz müdafiə və hərəkət sistemi
Maraqlı 17 Noyabr 2026, 10:30
313
Dənizlərin ən maraqlı canlılarından biri olan mürəkkəb balığı həm hərəkət mexanizmi, həm ovlanma üsulu, həm də özünü təhlükələrdən qorumaq qabiliyyəti ilə diqqət çəkir. Bu canlı suyun dərinliklərində yaşamasına baxmayaraq, olduqca sürətli hərəkət edə, ovunu xüsusi uzantıları vasitəsilə tuta və təhlükə anında düşməninin diqqətini yayındırmaq üçün suya mürəkkəbəbənzər tünd maye buraxa bilir. Onun sahib olduğu bu xüsusiyyətlər dəniz həyatına uyğunlaşmanın nə qədər mürəkkəb və maraqlı olduğunu göstərir.
Citypost.az-ın məlumatına görə, mürəkkəb balığının sürətli hərəkət etməsini təmin edən əsas mexanizm reaktiv hərəkət sistemi hesab olunur. Bu proses zamanı canlı mantiya adlanan əzələli bədən boşluğuna su qəbul edir. Daha sonra həmin suyu sifon adlanan xüsusi boru vasitəsilə yüksək təzyiqlə xaricə püskürdür. Suyun bir istiqamətə güclü şəkildə atılması nəticəsində mürəkkəb balığı əks istiqamətdə hərəkət edir. Bu üsul ona təhlükə yarandıqda qısa müddətdə sürətlənməyə, istiqamətini dəyişməyə və mümkün yırtıcılardan uzaqlaşmağa imkan verir. Suyun xaric edildiyi sifonun istiqamətini dəyişməklə hərəkət yönünü də tənzimləyə bilir.Onun hərəkətində yalnız bu sistem rol oynamır. Bədəninin yan tərəflərində yerləşən üzgəclər daha yavaş və nəzarətli hərəkət etməsinə, istiqamətini dəyişməsinə və suda tarazlığını qorumasına kömək edir. Beləliklə, mürəkkəb balığı həm qəfil sürətli hərəkətlər, həm də sakit və dəqiq manevrlər edə bilir. Bu xüsusiyyətlər ona müxtəlif şəraitlərdə çevik davranmaq imkanı yaradır.
Mürəkkəb balığının ovlanma üsulu da olduqca maraqlıdır. Onun qolları və xüsusi tutucu uzantıları ovunu ələ keçirmək üçün mühüm rol oynayır. Bir çox növündə səkkiz qol və iki daha uzun ov tutucu uzantı olur. Bu uzantıların üzərində yerləşən sorucu strukturlar vasitəsilə canlı ovunu sürətlə yaxalaya bilir. Xüsusilə uzun tutucu uzantılar qəfil irəli uzanaraq kiçik balıqları və digər dəniz canlılarını tutmağa kömək edir. Ovunu qolları ilə möhkəm saxladıqdan sonra güclü dimdiyəbənzər ağız aparatı vasitəsilə onu parçalayır. Bəzi növlərdə qidanın xırdalanmasına radula adlanan dişcikli quruluş da kömək edir.Bu canlının ən diqqətçəkən xüsusiyyətlərindən biri isə təhlükə zamanı mürəkkəb buraxmasıdır. Mürəkkəb balığı düşmənini hiss etdikdə xüsusi kisədə saxladığı tünd rəngli mayeni suya xaric edir. Bu maye suda yayılaraq yırtıcının görmə sahəsini məhdudlaşdıran bulud yarada bilər. Bəzi hallarda mürəkkəb selikli maddələrlə birləşərək canlının formasına bənzəyən tünd kütlə əmələ gətirir və yırtıcının diqqətini özündən yayındırır. Beləliklə, mürəkkəb balığı düşməninin diqqətini başqa istiqamətə yönəldərək qaçmaq üçün qiymətli vaxt qazanır.Mürəkkəb balığının müdafiə imkanları bununla da bitmir. O, dərisindəki xüsusi piqment hüceyrələrinin köməyi ilə rəngini və naxışlarını dəyişə bilir. Bu qabiliyyət ona ətraf mühitə uyğunlaşmağa, gizlənməyə, ovuna yaxınlaşmağa və təhlükə zamanı diqqətdən yayınmağa kömək edir. Bəzi növlər dərilərinin rəngini və görünüşünü saniyələr ərzində dəyişdirə bilir. Bu qədər fərqli funksiyanın bir canlıda birləşməsi onun dəniz mühitində yaşamaq imkanlarını xeyli artırır.
Həmçinin oxuyun
Mürəkkəb balığının suyu təzyiqlə püskürdürərək hərəkət etməsi, ovunu xüsusi uzantıları ilə tutması, güclü ağız aparatı ilə parçalayaraq qidalanması və təhlükə zamanı mürəkkəb buludu yaratması bir-biri ilə əlaqəli mürəkkəb bioloji xüsusiyyətlərdir. Hər bir mexanizm bu canlının yaşadığı mühitdə sağ qalmasına xidmət edir. Bu xüsusiyyətlərə dini baxımdan yanaşdıqda isə onları Allahın yaratdığı canlıların hər birinə bəxş etdiyi özünəməxsus qabiliyyətlərin və yaradılışdakı hikmətin nümunəsi kimi qiymətləndirmək mümkündür. Hər canlıya fərqli xüsusiyyətlər verən Uca Allahın yaratdığı təbiət insanı düşünməyə və ətraf aləmdəki zənginliyi daha dərindən dərk etməyə sövq edir.
Yusif
Səhra qarışqaları yuvalarına qayıtmaq üçün addımlarını sayırlar: Bunu onlara kim öyrədib?
Səhrada yaşayan qarışqalar yuvalarından çıxan kimi addımlarını saymağa başlayırlar. İlk baxışdan inanılmaz görünsə də, bu kiçik canlılar istiqaməti müəyyənləşdirmək və yuvalarına geri qayıtmaq üçün olduqca maraqlı mexanizmdən istifadə edirlər.Citypost.az-ın məlumatına görə, Adi qarışqalar hərəkət etdikləri yol boyunca feromon adlanan kimyəvi maddələrdən ibarət qoxu izləri buraxırlar. Digər qarışqalar da həmin izləri izləyərək qida mənbəyinə və ya yuvaya doğru hərəkət edirlər. Lakin səhrada yüksək temperatur və güclü günəş şüaları bu kimyəvi izlərin tez itirilməsinə səbəb ola bilər. Belə şəraitdə qarışqalar başqa bir üsula əl atırlar: addımlarını sayırlar.Alimlərin apardığı təcrübələr bu bacarığın necə işlədiyini daha aydın göstərib. Tədqiqat zamanı bəzi qarışqaların ayaqları süni...
17 Noyabr 2026, 09:30
İlan zəhəri kremlərdə: ilham mənbəyi, yoxsa reklam hiyləsi?
Təbiətin ən təhlükəli canlılarından biri hesab edilən ilanların zəhəri əsrlərdir insanlarda qorxu yaradır. Lakin elm və kosmetologiyanın inkişafı bu təhlükəli maddəyə tamamilə fərqli prizmadan yanaşmağa imkan verib. Bir vaxtlar yalnız zəhərlənmə və həyati təhlükə ilə əlaqələndirilən ilan zəhəri bu gün qırışıq əleyhinə kosmetik vasitələrin hazırlanmasında istifadə edilən maddələrin ilham mənbəyinə çevrilib. Xüsusilə ilan zəhərinin bəzi komponentlərinin sinir-əzələ əlaqəsinə təsir göstərməsi alimlərin diqqətini çəkib. Bu xüsusiyyətlərdən ilhamlanan tədqiqatçılar zəhərin təsir mexanizmini təqlid edən sintetik peptidlər hazırlayıblar. Nəticədə estetik kosmetologiyada dəri qırışlarının görünüşünü azaltmağa yönəlmiş yeni məhsullar meydana çıxıb.Citypost.az xəbər verir ki, ilk baxışdan ilan zəhərinin bahalı üz kremlərinin tərkibində yer alması...
17 Noyabr 2026, 08:30
Arılar niyə bəzi insanları izləyir? – Sizi cəlb edən səbəblər düşündüyünüzdən fərqli ola bilər
Heç arıların bir müddət sizin ətrafınızda dövrə vurduğunu, hətta haraya getsəniz, arxanızca gəldiyini müşahidə etmisinizmi? Belə vəziyyətlə qarşılaşan insanların əksəriyyəti qorxuya düşərək arıların hücum etmək istədiyini düşünür. Lakin arıların insanın ətrafında uçmasının hər zaman aqressiv davranışla əlaqəsi yoxdur. Bəzən onların diqqətini insanın bədən qoxusu, istifadə etdiyi kosmetik vasitələr və hətta geyiminin rəngi cəlb edə bilər.Citypost.az xəbər verir ki, Arılar ətraf mühiti əsasən qoxu, görmə və digər hiss orqanları vasitəsilə qiymətləndirirlər. Onların qoxu hissi kifayət qədər inkişaf edib. Buna görə də insanın üzərindəki müxtəlif qoxular arıların diqqətini çəkə bilər. Xüsusilə tər qoxusu, ətir, şampun, sabun və digər kosmetik məhsulların tərkibindəki bəzi...
16 Noyabr 2026, 11:40
İnsan ağlayanda niyə burnu da axır? – Bunun maraqlı anatomik səbəbi var
İnsan ağlayarkən yalnız gözlərindən yaş axmır, eyni zamanda burnunda da sulanma və axıntı yaranır. Bəzən güclü ağlama zamanı burun o qədər çox axır ki, insan tez-tez burnunu silməyə ehtiyac duyur. İlk baxışdan göz yaşı ilə burun axıntısının bir-biri ilə əlaqəsi olmadığı düşünülsə də, əslində bu iki proses insan orqanizmində anatomik və fizioloji baxımdan bir-biri ilə sıx bağlıdır.Maraqlıdır ki, ağladığımız zaman burnumuzun axmasının əsas səbəbi göz yaşlarının bir hissəsinin xüsusi kanallar vasitəsilə burun boşluğuna keçməsidir. Yəni burun axıntısı yalnız burun daxilində seliyin artması ilə deyil, gözlərdən gələn artıq maye ilə də əlaqəli ola bilər.Citypost.az xəbər verir ki, İnsan gözündə göz yaşlarının...
16 Noyabr 2026, 10:40
Katibə quşunun heyrətamiz ov bacarığı – Maraqlı faktlar
Afrika savannalarının ən qeyri-adi və diqqətçəkən canlılarından biri katibə quşudur. Uzun ayaqları, fərqli bədən quruluşu və başının arxa hissəsindəki lələk dəstəsi ilə digər quşlardan asanlıqla seçilən bu canlı, xüsusilə ilan ovlamaq bacarığı ilə tanınır. Onun ov zamanı nümayiş etdirdiyi çeviklik, sürət və güc təbiətin yaratdığı maraqlı uyğunlaşma nümunələrindən biridir.Citypost.az xəbər verir ki, Katibə quşu (Sagittarius serpentarius) əsasən Afrikanın açıq çəmənliklərində, savannalarında və seyrək kolluqlarla örtülmüş ərazilərində yaşayır. Bu quşun görünüşü ilk baxışdan onu digər yırtıcı quşlardan fərqləndirir. Uzun və incə ayaqları, nisbətən kiçik başı, güclü dimdiyi və arxaya doğru uzanan qara lələk dəstəsi ona xüsusi görkəm verir. Başındakı lələklər katiblərin...
13 Noyabr 2026, 11:00
Ağacların havaya buraxdığı maddələrin insan orqanizminə təsiri – Maraqlı faktlar
Meşədə gəzərkən insanı əhatə edən təmiz hava, ağacların ətri və təbiətin sakitliyi sadəcə xoş hisslər yaratmır. Bu mühitin insan sağlamlığına, xüsusilə də psixoloji vəziyyətə və immun sisteminə müsbət təsir göstərə biləcəyi elmi araşdırmalarda da diqqət çəkir. Məlum olur ki, meşədə nəfəs aldığımız hava yalnız oksigenlə zəngin olması ilə deyil, ağacların ətraf mühitə buraxdığı xüsusi uçucu maddələrlə də fərqlənir.Citypost.az-ın məlumatına görə, ağaclar və digər bitkilər özlərini zərərverici həşəratlardan, göbələklərdən və bəzi mikroorqanizmlərdən qorumaq üçün müxtəlif kimyəvi birləşmələr ifraz edirlər. Bu maddələrin bir hissəsi fitonsidlər adlanır. Fitonsidlər bitkilərin müdafiə mexanizminin mühüm elementlərindən biridir. Onlar havaya yayılan uçucu üzvi birləşmələrdir və bəzi mikroorqanizmlərin...
13 Noyabr 2026, 10:00