Tonqalın tüstüsü niyə həmişə insan tərəfə gəlir? – Bunun maraqlı elmi izahı var
Maraqlı 12 Noyabr 2026, 08:30
209
Tonqalın ətrafında oturarkən tez-tez rast gəlinən vəziyyətlərdən biri tüstünün məhz sizin olduğunuz istiqamətə gəlməsidir. Bir az əvvəl rahatlıqla oturduğunuz yerdə tüstü gözlərinizi yandırmağa başlayır, nəfəs almağınızı çətinləşdirir. Yerinizdən qalxıb bir neçə addım kənara çəkilirsiniz, amma bir müddət sonra tüstü yenə də sizi tapır. Hətta bəzən elə təsəvvür yaranır ki, sanki tonqalın tüstüsü hamının arasından məhz sizi seçir.
Citypost.az xəbər verir ki, bu vəziyyətlə bağlı xalq arasında maraqlı bir deyim də var: “Tüstü gözələ gedər”. İnsanlar tüstünün daim eyni adama tərəf gəlməsini zarafatla onun gözəlliyi ilə əlaqələndirirlər. Ancaq elmi baxımdan bunun gözəlliklə heç bir əlaqəsi yoxdur. Tüstünün hansı istiqamətə yayılması əsasən havanın hərəkətindən, temperatur fərqindən, küləyin istiqamətindən və insanların tonqal ətrafında necə yerləşməsindən asılıdır.Əslində, bu hadisənin izahı odun yanması zamanı yaranan hava axınları ilə bağlıdır. Tonqal yandıqca ətrafındakı hava qızır. Qızmış hava genişlənir, sıxlığı azalır və yuxarıya doğru hərəkət edir. Bu proses zamanı alovun ətrafında hava axını yaranır. Yuxarı qalxan isti havanın yerini doldurmaq üçün isə ətrafdan daha sərin hava tonqalın olduğu istiqamətə doğru hərəkət edir. Başqa sözlə, tonqalın ətrafında davamlı hava dövranı formalaşır.
İnsanlar tonqalın ətrafında oturduqda həmin hava axınlarının istiqamətinə təsir göstərə bilirlər. Belə ki, insanın bədəni müəyyən mənada hava axınının qarşısında maneə yaradır. Bu zaman hava əvvəlki kimi sərbəst hərəkət edə bilmir, axının istiqaməti dəyişir və tonqalın ətrafında kiçik təzyiq fərqləri yaranır. Nəticədə tüstü bəzən insanın oturduğu tərəfə yönələ bilir. Yəni tüstünün həmin şəxsin arxasınca gəlməsi onun xüsusi olaraq seçilməsi deyil, ətrafdakı hava hərəkətinin dəyişməsi ilə bağlıdır.
Digər mühüm amil isə küləkdir. Açıq havada yanan tonqaldan çıxan tüstünün istiqamətini müəyyən edən əsas qüvvələrdən biri küləkdir. Külək hansı istiqamətə əsirsə, tüstü də əksər hallarda həmin istiqamətdə hərəkət edir. Buna görə də tonqalın ətrafında yer seçərkən küləyin istiqamətini nəzərə almaq vacibdir. Mümkün olduqda tüstünün hərəkət etdiyi istiqamətdə oturmamaq daha rahat şərait yarada bilər. Bununla belə, küləyin istiqaməti dəyişdikdə tüstünün hərəkəti də dəyişə bilər.
Yandırılan odunun növü və quruluq dərəcəsi də tüstünün miqdarına təsir edir. Quru odun daha səmərəli yanır və adətən daha az tüstü yaradır. Nəm və yaş odun isə tərkibindəki suyun buxarlanması üçün əlavə istilik tələb etdiyindən daha çətin yanır. Yanma prosesi tam getmədikdə tüstü və yanma məhsulları daha çox əmələ gələ bilər. Buna görə də tonqal qalamaq üçün mümkün qədər quru odunlardan istifadə etmək məsləhətdir.
Bundan başqa, odunun üzərinə yarpaq, yaş budaq və digər nəm materialların atılması da tüstünün artmasına səbəb ola bilər. Tonqalın düzgün qurulmaması, odunların bir-birinə həddindən artıq sıx yerləşdirilməsi və kifayət qədər oksigen almaması da yanma prosesini zəiflədir. Odun tam yanmadıqda isə tüstülənmə artır. Belə hallarda tüstüdən uzaqlaşmaq üçün yer dəyişmək kifayət etməyə bilər, çünki əsas problem odunların yanma şəraiti ilə bağlı olur.Tüstünün gözlərdə qıcıqlanma yaratması, öskürək və nəfəs yollarında narahatlıq törətməsi də təsadüfi deyil. Odun tüstüsünün tərkibində xırda hissəciklər və müxtəlif qazlar olur. Bu maddələr xüsusilə astma və digər tənəffüs yolu xəstəlikləri olan insanlar üçün daha ciddi narahatlıq yarada bilər. Buna görə də tonqalın tüstüsünü uzun müddət udmaqdan çəkinmək, uşaqları tüstüdən uzaq saxlamaq və mümkün qədər yaxşı havalanan ərazidə oturmaq lazımdır.
Beləliklə, tonqalın tüstüsünün daim sizin tərəfə gəlməsi nə mistik hadisədir, nə də xalq arasında deyildiyi kimi, gözəlliyinizlə bağlıdır. Bunun arxasında havanın temperatur fərqi, tonqal ətrafında yaranan hava axınları, küləyin istiqaməti və oturduğunuz yer dayanır. Tüstü sizi seçmir, sadəcə hava axınlarının yaratdığı şəraitdə sizin tərəfə yönəlir.
Həmçinin oxuyun
Əli
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Təbiətin “fantastik film” səhnəsi: Parazitoid eşşəkarılarının sirri
Təbiətdə elə canlılar var ki, nəsillərini davam etdirmək üçün başqa həşəratların bədənindən istifadə edirlər. İlk baxışda fantastik film səhnəsini xatırladan bu proses əslində təbiətdə mövcud olan real bioloji hadisədir. Söhbət parazitoid eşşəkarılarından gedir. Bu həşəratlar yumurtalarını başqa canlıların bədəninə yerləşdirir, sürfələri isə inkişaf etmək üçün həmin orqanizmdən qida mənbəyi kimi istifadə edirlər. Daha maraqlısı odur ki, bəzi növlərdə sürfələr sahib olduqları həşəratı dərhal öldürmür, əksinə, öz inkişaflarını tamamlayana qədər onu müəyyən müddət canlı saxlayırlar.Citypost.az-ın məlumatına görə, parazitoid eşşəkarıları adi eşşəkarılarından həyat tərzinə görə fərqlənirlər. Onların bir çoxu tək yaşayır, koloniya yaratmır, pətək qurmur və kraliçaya tabe olmur. Yetkin fərdlər əsasən...
11 Noyabr 2026, 10:30
Kosmik şüalar nədir və haradan gəlir? – Yerə qədər çatan sirli hissəciklərin elmi izahı
Kosmos dedikdə çoxumuz ulduzları, planetləri, qalaktikaları və sonsuz qaranlığı təsəvvür edirik. Lakin kosmos yalnız göy cisimlərindən ibarət deyil. Orada daim hərəkətdə olan, inanılmaz dərəcədə yüksək enerjiyə malik hissəciklər də mövcuddur. Bu hissəciklərin bir qismi uzaq qalaktikalardan, ulduzlardan, Günəşdən və müxtəlif kosmik hadisələrdən qaynaqlanaraq Yerə qədər gəlib çatır. Alimlər bu yüksək enerjili hissəcikləri kosmik şüalar adlandırırlar. Bəs kosmik şüalar əslində nədir? Onlar necə yaranır, hansı məsafələri qət edərək Yerə çatır və planetimizə təsirləri nədən ibarətdir?Citypost.az-ın məluamtına görə, kosmik şüalar əsasən kosmosda yüksək sürətlə hərəkət edən elektrik yüklü atomaltı hissəciklərdən ibarətdir. Onların böyük hissəsini protonlar, daha kiçik qismini isə helium kimi elementlərin...
11 Noyabr 2026, 09:30
Göy qurşağının digər yarısı harada qalır? MARAQLI FAKT
Yağışdan sonra Günəş üzə çıxanda səmada yaranan göy qurşağı təbiətin ən gözəl mənzərələrindən biridir. Rənglərin bir-birinə qarışaraq yaratdığı bu möhtəşəm görüntü insanlarda hər zaman maraq doğurub. Lakin çoxlarının diqqət etmədiyi maraqlı bir həqiqət var: Biz göy qurşağını adətən yarımdairə şəklində görsək də, əslində o, tam bir dairə formasındadır. Bəs niyə onun yalnız bir hissəsini müşahidə edə bilirik? Göy qurşağının digər yarısı harada qalır və bu təbiət hadisəsi necə yaranır?Citypost.az xəbər verir ki, əslində, göy qurşağının yaranması Günəş işığının yağış damcıları ilə qarşılıqlı təsiri nəticəsində baş verir. Günəşdən gələn ağ işıq ilk baxışda vahid rəngdə görünsə də, onun tərkibində müxtəlif rənglər...
11 Noyabr 2026, 08:30
Hipnaqoji mərhələ: Beyin yuxuya gedərkən necə yaradıcı düşünür?
İnsan beyninin ən maraqlı xüsusiyyətlərindən biri yaradıcılığın yalnız tam oyaq vəziyyətdə deyil, yuxuya keçid anında da fəallaşa bilməsidir. Gün ərzində məntiqli düşünməyə, hadisələri təhlil etməyə və məlumatları müəyyən ardıcıllıqla əlaqələndirməyə alışan beyin yuxuya getməyə başladığı ilk anlarda fərqli iş rejiminə keçir. Bu zaman düşüncələr daha sərbəst olur, bir-biri ilə əlaqəsi olmayan kimi görünən anlayışlar arasında qeyri-adi assosiasiyalar yaranır. Məhz bu qısa müddətli vəziyyət alimlərin diqqətini çəkən hipnaqoji mərhələdir.Citypost.az xəbər verir ki, hipnaqoji vəziyyət insanın oyaqlıqdan yuxuya keçdiyi aralıq dövrü ifadə edir. Bu mərhələdə insan hələ ətraf aləmdən tamamilə xəbərsiz olmur, lakin adi oyaqlıq vəziyyətindəki düşüncə və diqqət mexanizmləri tədricən zəifləməyə...
10 Noyabr 2026, 10:30
Dünya bir günlüyünə işıqlarını söndürsə, nə baş verər?
Təsəvvür edin ki, dünyanın bütün ölkələrində insanlar bir gün ərzində lazımsız işıqları söndürür, binaların fasadları, reklam lövhələri, küçələr və evlər əvvəlki kimi işıqlandırılmır. Şəhərlərin parlaq görüntüsü yox olur, gecə səması yenidən ulduzlarla dolur və təbiət bir günlük də olsa, süni işıqlandırmanın təsirindən xilas olur. İlk baxışdan bu, sadəcə kiçik bir qənaət addımı kimi görünə bilər. Lakin belə bir təşəbbüsün həm ətraf mühit, həm enerji istehlakı, həm də canlı aləm üçün əhəmiyyətli nəticələri ola bilər.Citypost.az-ın məlumatına görə, dünyanın hər yerində insanlar bir gün ərzində zəruri olmayan işıqları söndürsələr, enerji istehlakında müəyyən azalma əldə etmək mümkündür. Bu, elektrik enerjisinin istehsalı üçün istifadə...
10 Noyabr 2026, 09:30
Gözlərimizi yumanda gördüyümüz işıqlar: Fosfen nədir?
Gözlərimizi yumduqda qarşımıza yalnız qaranlıq çıxacağını düşünürük. Lakin bəzən göz qapaqlarımızın arxasında parlayan nöqtələr, hərəkət edən işıq dalğaları, rəngli ləkələr və hətta ulduzlu səmanı xatırladan qəribə naxışlar görürük. Maraqlısı budur ki, bu görüntülər ətrafımızda heç bir işıq mənbəyi olmadığı halda da meydana gələ bilər. Elm bu maraqlı hadisəni fosfen adlandırır.Fosfenlər insanın görmə sisteminin nə qədər mürəkkəb işlədiyini nümayiş etdirən maraqlı fizioloji hadisələrdən biridir. Çünki görmə prosesi yalnız gözlərimizə düşən işığın beyinə ötürülməsindən ibarət deyil. Beyin gözlərdən aldığı siqnalları emal edir, onları mənalandırır və gördüyümüz görüntünü formalaşdırır. Bəzi hallarda isə xarici işıq mənbəyi olmadan da görmə sistemi daxilində yaranan elektrik aktivliyi...
10 Noyabr 2026, 08:30
