Ölümsüz meduza: Yaşlanma prosesini geri çevirə bilən canlı
Maraqlı 30 Oktyabr 2026, 10:00
557
Təbiətdə elə canlılar var ki, onların xüsusiyyətləri alimləri heyrətləndirməkdə davam edir. Bu canlılardan biri də elmi adı Turritopsis dohrnii olan və “ölümsüz meduza” kimi tanınan dəniz canlısıdır. Onu digər meduza növlərindən fərqləndirən əsas xüsusiyyət əlverişli şəraitdə həyat dövrünü yenidən başlada bilməsi və yetkin mərhələdən daha erkən inkişaf mərhələsinə qayıtmaq qabiliyyətidir.
Citypost.az xəbər verir ki, əksər canlılarda yaşlanma prosesi həyatın təbii mərhələsi hesab olunur. Lakin Turritopsis dohrnii müəyyən şəraitdə bu prosesi fərqli şəkildə həyata keçirə bilir. Meduza aclıq, fiziki zədələnmə və ya digər əlverişsiz şəraitlə qarşılaşdıqda yetkin formasından əvvəlki inkişaf mərhələsinə qayıda bilər. Bu zaman onun hüceyrələrində yenidən təşkilatlanma baş verir və həyat dövrü sanki başlanğıc nöqtəsinə qayıdır.Bu proses transdifferensiasiya adlanan, hüceyrələrin bir tipdən digərinə çevrilməsi ilə əlaqəli mexanizmləri də əhatə edir. Nəticədə meduzanın yetkin fərdi yenidən polip mərhələsinə keçə, daha sonra isə yeni meduzalar əmələ gətirə bilər. Bu xüsusiyyət ona həyat dövrünü təkrar başlamaq imkanı verir və alimlərin xüsusi marağına səbəb olur.
Məhz bu qeyri-adi qabiliyyətinə görə Turritopsis dohrnii “ölümsüz meduza” adlandırılır. Ancaq bu ad onun heç bir şəraitdə ölmədiyi mənasına gəlmir. Meduza xəstəlik, yırtıcıların hücumu, ətraf mühitdəki dəyişikliklər və digər təhlükələr nəticəsində həyatını itirə bilər. Onun fərqləndirici xüsusiyyəti yaşlanma ilə bağlı inkişaf mərhələsini geri çevirə bilməsidir.Alimlər bu canlının hüceyrələrinin yenidən proqramlaşdırılması və inkişaf mərhələləri arasında keçid mexanizmlərini araşdırırlar. Bu tədqiqatlar hüceyrələrin yenilənməsi, toxumaların bərpası və yaşlanmanın bioloji əsaslarının daha dərindən anlaşılmasına kömək edə bilər. Bununla belə, meduzanın bu xüsusiyyəti insanlarda yaşlanmanı geri çevirməyin mümkün olduğunu göstərmir.
Həmçinin oxuyun
Beləliklə, cəmi bir neçə millimetr ölçüsündə ola bilən bu kiçik dəniz canlısı biologiyanın ən maraqlı nümunələrindən biridir. Turritopsis dohrnii təbiətin mürəkkəb mexanizmlərini öyrənmək baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır və həyatın sərhədləri haqqında elmi araşdırmalar üçün yeni suallar yaradır.
Yusif
Ən son xəbərləri bizim Facebook kanalımızda izləyin
Ən son xəbərləri bizim Instagram kanalımızda izləyin
Quşlar minlərlə kilometr yolu xəritəsiz necə tapır? Cavab gözlərində gizlənib
Hər il milyonlarla quş minlərlə kilometr məsafə qət edərək bir ölkədən digərinə köç edir. Onlar dağları, dənizləri, səhraları aşır, bəzən həftələrlə fasiləsiz uçur və çox vaxt əvvəlki illərdə olduqları ərazilərə, hətta doğulduqları yerlərə geri qayıdırlar. Bütün bunları edərkən əllərində xəritə, GPS cihazı və ya istiqamət göstərən başqa bir texnoloji vasitə yoxdur. Bəs quşlar bu qədər uzun məsafələri necə qət edir və yollarını necə azmırlar?Citypost.az xəbər verir ki, alimlərin araşdırmaları göstərir ki, quşların istiqamət tapmaq qabiliyyəti bir deyil, bir-birini tamamlayan bir neçə mürəkkəb mexanizmə əsaslanır. Bu mexanizmlər arasında Yer kürəsinin maqnit sahəsini hiss etmək, Günəşin mövqeyindən istifadə etmək, ulduzları müşahidə etmək...
30 Oktyabr 2026, 09:00
Məşhur filmdəki aktrisa “Lotu Bəxtiyar”ın anası imiş – FOTO
Çoxları bilməsə də, Lotu Bəxtiyarın anası Şəfiqə xanım həm də aktrisa kimi fəaliyyət göstərib.CityPost.az Kult.az-a istinadən xəbər verir ki, qanuni oğru Lotu Bəxtiyarın anası Şəfiqə xanım “O olmasın, bu olsun” filmində epizodik rola çəkilib.Məşhur xanəndə səhnəsində elə xanəndənin solunda dayanan qadın Bəxtiyarın anası Şəfiqə xanımdır. O, bu filmdən başqa heç bir filmə çəkilməyib.Qeyd edək ki, Şəfiqə xanım eyni zamanda bağça müəllimi işləyirdi....
29 Oktyabr 2026, 12:48
Analar evdə baş verən hər şeyi necə bilir? Qapalı qapıların arxasındakı sirr
Heç düşünmüsünüzmü, analar evin başqa otağında olsalar belə, uşaqlarının nə etdiyini necə hiss edir, hansı otaqdan hansı səsin gəldiyini necə ayırd edir və bəzən heç kimin görmədiyi hadisələrdən necə xəbər tuturlar? Mətbəxdə yemək hazırlayan ana digər otaqdan gələn xırda bir səsi eşidə, uşaqların sakitliyindən şübhələnə və ya evdə nəyinsə qaydasında olmadığını hiss edə bilər. Üstəlik, bütün bunları bəzən heç kimin ona məlumat vermədiyi şəraitdə bacarır. Sanki anaların evin hər küncünü izləyən görünməz radar sistemi var!Citypost.az xəbər verir ki, bu vəziyyət zarafatla anaların bioloji sonar sistemi kimi təsvir edilir. Guya ana mətbəxdə olsa belə, evin müxtəlif guşələrindən gələn səslərin tezliyini təhlil...
29 Oktyabr 2026, 11:00
Biomimetika: Təbiətin ixtiralara ilham verən həlləri
İnsanlıq əsrlərdir daha sürətli, daha güclü və daha mükəmməl texnologiyalar yaratmağa çalışır. Nəhəng maşınlar, ağıllı cihazlar, yüksək sürətli nəqliyyat vasitələri və mürəkkəb mühəndislik sistemləri insan zəkasının nailiyyətləri hesab olunur. Ancaq bəzən ən qabaqcıl texnologiyaların arxasında laboratoriyalarda aparılan mürəkkəb təcrübələr deyil, təbiətin milyonlarla il ərzində formalaşdırdığı sadə, lakin heyrətamiz mexanizmlər dayanır. İnsanların uzun müddət araşdıraraq həll etməyə çalışdığı bəzi problemlərin cavabı isə yarpaqlarda, həşəratlarda, heyvanların dərisində və hətta onların ayaqlarında gizlənir.Citypost.az xəbər verir ki, bu yanaşma elmdə biomimetika və ya biomimikriya adlanır. Onun əsas məqsədi təbiətdə mövcud olan quruluşları, mexanizmləri və funksiyaları öyrənərək onları texnologiyada tətbiq etməkdir. Təbiət sadəcə canlıların yaşadığı...
29 Oktyabr 2026, 10:00
Maqnit dəmiri ona toxunmadan necə özünə çəkir? Görünməz qüvvənin sirri
Maqnitin dəmir parçasını ona toxunmadan özünə çəkməsi gündəlik həyatda tez-tez rastlaşdığımız, lakin arxasında maraqlı fiziki qanunların dayandığı hadisələrdən biridir. Kiçik bir maqnitin dəmir mismarı, sancaq və ya metal qırıntılarını özünə doğru çəkməsi ilk baxışdan adi görünsə də, əslində bu proses maddənin daxili quruluşu və maqnit sahəsi ilə bağlıdır. Bəs maqnit dəmiri ona toxunmadan necə hərəkət etdirir? Görünməyən bu qüvvə haradan yaranır və niyə eyni təsiri taxta, plastik və şüşə üzərində göstərmir?Bu sualların cavabı maddələrin atom səviyyəsindəki quruluşunda gizlənir. Ətrafımızda gördüyümüz bütün cisimlər atomlardan təşkil olunub. Atomların daxilində isə elektronlar mövcuddur. Elektronların müəyyən fiziki xüsusiyyətləri, o cümlədən spinləri və atom daxilindəki...
29 Oktyabr 2026, 09:00
Zeytun ağacı niyə yavaş böyüyür? Əsrlərə meydan oxuyan ağacın sirri səbirdə gizlənir
Təbiətdə elə ağaclar var ki, böyümək üçün tələsmir, sürətlə yüksəlmək əvəzinə əvvəlcə torpağın dərinliklərində möhkəmlənir. Zeytun ağacı da məhz belə bitkilərdən biridir. İlk baxışdan onun böyüməsi ləng görünə bilər. Lakin torpağın altında, gözlə görünməyən dərinliklərdə zeytun ağacı öz gələcəyini qurur, köklərini torpağın müxtəlif qatlarına yayır, su axtarır və zaman keçdikcə daha da möhkəmlənir. Onun böyümə xüsusiyyəti təbiətin ən maraqlı qanunlarından birini xatırladır: uzun müddət yaşamaq və çətinliklərə tab gətirmək üçün bəzən sürətdən daha çox səbir və möhkəm təməl lazımdır.Citypost.az-ın məlumatına görə, zeytun ağacının yavaş böyüməsinin səbəbləri onun bioloji xüsusiyyətləri, yaşadığı mühit və suya qənaət etməyə uyğunlaşması ilə bağlıdır. Aralıq dənizi...
28 Oktyabr 2026, 11:40
