Nikotin beyinə cəmi 10 saniyəyə çatır: asılılıq necə yaranır?

Siqaretin tərkibindəki nikotin insan orqanizminə təsir edən və güclü asılılıq yarada bilən maddələrdən biridir. Maraqlıdır ki, tütün bitkisi bu maddəni insanlarda asılılıq yaratmaq üçün deyil, təbiətdə özünü qorumaq, yarpaqlarını yeyən həşəratlara qarşı müdafiə olunmaq məqsədilə istehsal edir. Bitkinin zərərvericilərə qarşı istifadə etdiyi bu təbii kimyəvi müdafiə mexanizmi insan orqanizminə daxil olduqda isə tamamilə fərqli nəticələrə səbəb olur.

Citypost.az-ın məlumatına görə, tütün bitkisi yarpaqları ilə qidalanan həşəratların hücumuna məruz qaldıqda müdafiə mexanizmini işə salır. Həşərat yarpağı gəmirərək zədələdikdə bitkidə bir sıra kimyəvi və bioloji reaksiyalar baş verir. Zədələnmə nəticəsində yaranan siqnallar bitkinin müdafiə sistemini aktivləşdirir və nikotin istehsalında iştirak edən proseslər güclənir. Nikotin bitkinin müxtəlif hissələrində toplanır və zərərvericilərə qarşı kimyəvi müdafiənin mühüm elementinə çevrilir.Nikotin bir çox həşərat üçün zəhərli təsirə malikdir. Bu maddə onların sinir sisteminə təsir göstərərək normal sinir siqnallarının ötürülməsini pozur. Nəticədə həşəratlarda hərəkət və qidalanma problemləri yarana, kifayət qədər yüksək dozada isə ölüm baş verə bilər. Beləliklə, tütün bitkisi üçün nikotin təbii müdafiə vasitəsi olduğu halda, həşəratlar üçün ciddi təhlükə mənbəyidir.

Lakin eyni maddə insan orqanizminə daxil olduqda fərqli mexanizmlərlə təsir göstərir. Siqaret çəkildikdə nikotin ağciyərlərə daxil olan tüstü vasitəsilə qana sorulur və çox qısa müddətdə beyinə çatır. Nikotinin beyinə çatması bəzi hallarda təxminən 10 saniyə çəkir. Bu sürətli təsir siqaretin asılılıq yaratma potensialını artıran əsas amillərdən biridir.Nikotinin beyində təsiri əsasən mükafatlandırma sistemi ilə əlaqəlidir. Maddə sinir hüceyrələrindəki nikotinik asetilxolin reseptorlarına bağlanaraq müxtəlif neyrotransmitterlərin, o cümlədən dopaminin ifrazına təsir edir. Dopamin insanın həzz, motivasiya və mükafat hissləri ilə əlaqəli beyin proseslərində mühüm rol oynayır. Nikotinin təsiri nəticəsində dopamin səviyyəsinin artması insanda müvəqqəti rahatlıq, məmnunluq və diqqətin artması hissi yarada bilər.Məhz bu qısa müddətli təsir siqaretin təkrar istifadə olunmasına şərait yaradır. Nikotinin yaratdığı xoş hisslər uzun müddət davam etmir. Təsir azaldıqca insan yenidən siqaret çəkmək ehtiyacı hiss edə bilər. Vaxt keçdikcə beyin nikotinin müntəzəm daxil olmasına uyğunlaşır. Bu proses nəticəsində əvvəlki təsiri əldə etmək üçün daha çox nikotinə ehtiyac yarana bilər. Beləliklə, tolerantlıq formalaşır və asılılıq getdikcə güclənir.

Nikotin qəbul edilmədikdə isə orqanizmdə çəkilmə əlamətləri meydana çıxa bilər. İnsan əsəbilik, narahatlıq, diqqətin cəmlənməsində çətinlik, əhvalın dəyişməsi, yuxu problemləri və güclü siqaret çəkmək istəyi ilə üzləşə bilər. Bəzi insanlarda iştahanın artması və baş ağrısı da müşahidə olunur. Bu əlamətlər nikotinin beyində yaratdığı uyğunlaşma ilə əlaqədardır. Siqaret çəkən şəxs yenidən nikotin qəbul etdikdə çəkilmə əlamətləri müvəqqəti olaraq zəifləyə bilər. Nəticədə asılılıq dövrü davam edir.Burada diqqət çəkən məqam odur ki, nikotin tütün bitkisinin təbiətdə sağ qalmaq üçün istifadə etdiyi müdafiə vasitəsidir. Bitki bu maddəni öz yarpaqlarını zərərvericilərdən qorumaq üçün istehsal edir. İnsan isə siqaret vasitəsilə həmin maddəni könüllü şəkildə orqanizminə qəbul edir və zamanla onun təsirindən asılı vəziyyətə düşə bilir. Bununla yanaşı, siqaretin sağlamlığa zərəri yalnız nikotinlə məhdudlaşmır. Tütün tüstüsündə karbonmonoksid, qatran və müxtəlif zəhərli, xərçəngə səbəb ola bilən kimyəvi maddələr mövcuddur. Bu maddələr ürək-damar sisteminə, ağciyərlərə və digər orqanlara zərər vurur, xərçəng və bir sıra xroniki xəstəliklərin yaranma riskini artırır. Nikotin isə əsasən asılılığın formalaşmasında mühüm rol oynayır.

Həmçinin oxuyun

İlham Əliyevin adından saxta məlumat YAYILIR -DİQQƏT!

Quşlar yüksək gərginlikli elektrik xətlərində dayanır-Bəs niyə elektrik onları vurmur?

Qatarla gedənlərə ŞAD XƏBƏR!Bilet ucuzlaşdı

Prezidentin Mətbuat Xidməti MƏLUMAT YAYDI

Beləliklə, tütün bitkisinin həşəratlardan qorunmaq üçün istehsal etdiyi nikotin insan beynində mükafatlandırma sistemini aktivləşdirərək asılılıq yarada bilir. Təbiətdə zərərvericiləri uzaqlaşdırmaq üçün mövcud olan bu maddə siqaret vasitəsilə insan orqanizminə daxil olduqda təkrar istifadə istəyini gücləndirir. Bu ziddiyyət nikotinin həm bioloji müdafiə mexanizmi, həm də insan sağlamlığı üçün ciddi asılılıq riski daşıyan maddə olduğunu göstərir.

Əli