Boşandıqdan sonra keçmiş həyat yoldaşına bağışlanan ev kimə qalır? Vəkildən AÇIQLAMA

Ailə münasibətlərində yaranan mübahisələr, xüsusilə boşanmadan sonra əmlakın hüquqi taleyi və tərəflərdən birinin vəfat etməsi ilə bağlı məsələlər cəmiyyətdə tez-tez suallar doğurur. Bəzən ər-arvad nikah dövründə bir-birinə ev, torpaq sahəsi və ya digər əmlak bağışlayır, lakin sonradan münasibətlər pozulur və tərəflər boşanırlar. Belə vəziyyətdə keçmiş həyat yoldaşlarından biri vəfat etdikdə bağışlanmış əmlakın kimə çatacağı, övladın və mərhumun valideynlərinin həmin əmlak üzərində hansı hüquqlara malik olacağı maraq doğurur. Xüsusilə ailədə bir oğlan övladı varsa, evin tamamilə uşağa çatıb-çatmayacağı, yoxsa digər qanuni vərəsələr arasında bölüşdürüləcəyi məsələsi aktuallaşır.

Vəkil Əbdül Məhərrəmov bu barədə Citypost.az-a açıqlamasında bildirib ki, belə hallarda ilk növbədə əmlakın hüquqi statusu, mülkiyyətçinin kim olması, bağışlama müqaviləsinin rəsmiləşdirilməsi, nikahın pozulub-pozulmaması və vərəsəlik üçün əsasların mövcudluğu araşdırılmalıdır. Çünki əmlakın kimə məxsus olması ilə həmin əmlakın sahibinin vəfatından sonra kimlərə keçməsi ayrı-ayrı hüquqi məsələlərdir.

Vəkilin sözlərinə görə, əgər ev bir şəxsə bağışlanıbsa və bağışlama müqaviləsi qanunvericiliyin tələblərinə uyğun rəsmiləşdirilərək mülkiyyət hüququ dövlət qeydiyyatına alınıbsa, həmin şəxs əmlakın mülkiyyətçisi hesab olunur. Bu halda evin gələcək hüquqi taleyi də məhz mülkiyyət hüququnun kimə məxsus olmasından asılıdır. Əmlakın bağışlanması faktı öz-özlüyündə bağışlayan şəxsin həmin ev üzərində mülkiyyət hüququnu saxlaması demək deyil. Bağışlama başa çatdıqdan və mülkiyyət hüququ müvafiq qaydada keçdikdən sonra əmlak yeni sahibin mülkiyyətində olur.

Ancaq burada mühüm bir məqam var: əgər ev bağışlanan şəxsin adına rəsmiləşdirilibsə və həmin şəxs sonradan vəfat edibsə, əmlakın taleyi vərəsəlik qaydalarına uyğun müəyyənləşdirilir. Bu zaman evin əvvəllər kim tərəfindən bağışlandığı ilə yanaşı, ölüm anında onun kimin mülkiyyətində olması da əsas əhəmiyyət daşıyır. Məsələn, kişi evi həyat yoldaşına bağışlayıbsa və ev qadının adına qanuni qaydada rəsmiləşdirilibsə, qadın vəfat etdikdən sonra həmin əmlak onun miras əmlakı kimi qiymətləndirilə bilər. Bu halda mirasın kimlər arasında bölüşdürülməsi məsələsi qanunvericiliyə əsasən həll olunur.

Əbdül Məhərrəmov diqqətə çatdırıb ki, vərəsəlik məsələsində nikahın hüquqi statusu da mühüm rol oynayır. Əgər ər-arvad nikahlarını qanuni qaydada pozublarsa və tərəflərdən biri sonradan vəfat edərsə, keçmiş həyat yoldaşı, bir qayda olaraq, əvvəlki nikah münasibətinə əsaslanaraq qanun üzrə birinci növbəli vərəsə hesab edilmir. Çünki vərəsəlik hüququnun müəyyənləşdirilməsi zamanı ölüm anında mövcud olan hüquqi münasibətlər əsas götürülür. Bununla belə, keçmiş həyat yoldaşının əmlak üzərində ayrıca mülkiyyət payı, qüvvədə olan vəsiyyətnamə əsasında hüququ və ya qanunla nəzərdə tutulan başqa bir hüquqi əsası varsa, həmin hallar ayrıca qiymətləndirilməlidir.

Beləliklə, tərəflər boşandıqdan sonra keçmiş həyat yoldaşlarından biri vəfat edərsə, digər tərəf yalnız əvvəllər ər-arvad olduqlarına görə mərhumun miras əmlakına avtomatik sahib çıxmaq hüququ qazanmır. Əmlakın bölüşdürülməsi zamanı mərhumun övladları, valideynləri və ölüm anında qanuni həyat yoldaşı olub-olmaması araşdırılır. Əgər nikah artıq pozulubsa, keçmiş həyat yoldaşının qanun üzrə vərəsə kimi tanınması üçün başqa hüquqi əsasın olub-olmadığına baxılmalıdır.

Həmçinin oxuyun

Nazirlər Kabinetindən müəllimlərlə BAĞLI QƏRAR

SON DƏQİQƏ! Vəzifədən gedir

Məhkəmədən Ramiz Mehdiyevlə bağlı QƏRAR

Maşın sürən hər kəs BU XƏBƏRİ OXUSUN!

Vəkilin izah etdiyi məsələlərdən biri də mərhumun övladının və valideynlərinin vərəsəlik hüququ ilə bağlıdır. Azərbaycan qanunvericiliyinə əsasən, qanun üzrə birinci növbəli vərəsələrə mərhumun uşaqları, ölüm anında sağ olan valideynləri və qanuni həyat yoldaşı daxildir. Əgər vəsiyyətnamə yoxdursa və vərəsəlik qanun üzrə həyata keçirilirsə, bu şəxslər, bir qayda olaraq, bərabər paylarla vərəsəlik hüququ əldə edirlər. Lakin konkret işdə vərəsələrin dairəsi və payların müəyyənləşdirilməsi üçün bütün hüquqi hallar nəzərə alınmalıdır.Məsələn, bir şəxs vəfat etdikdə onun bir övladı və hər iki valideyni sağdırsa, ölüm anında qanuni nikahda olduğu həyat yoldaşı yoxdursa və vəsiyyətnamə də mövcud deyilsə, digər xüsusi hallar nəzərə alınmaqla, miras üç bərabər paya bölünə bilər. Bu halda övlad mirasın üçdə birinə, mərhumun atası üçdə birinə, anası isə üçdə birinə vərəsə ola bilər. Burada əsas şərt hər üç şəxsin qanun üzrə vərəsəlik hüququnun mövcud olması və həmin pay bölgüsünü dəyişdirən başqa hüquqi halın olmamasıdır.Əgər mərhumun valideynləri vəfat ediblərsə və qanun üzrə başqa birinci növbəli vərəsə yoxdursa, mirasın yeganə övladına keçməsi mümkün ola bilər. Ancaq bu nəticəyə gəlmək üçün mərhumun digər övladlarının, ölüm anında mövcud olan nikah münasibətlərinin, vəsiyyətnamənin və digər hüquqi əsasların olub-olmaması da yoxlanılmalıdır. Təkcə bir oğlan övladının olması əmlakın mütləq şəkildə yalnız ona çatacağı anlamına gəlmir.

Əbdül Məhərrəmovun açıqlamasından irəli gələn digər mühüm məqam budur ki, miras əmlakının bölüşdürülməsində evin əvvəlcə kimə məxsus olması ilə mərhumun ölüm anında həmin ev üzərində mülkiyyət hüququnun kimə aid olması qarışdırılmamalıdır. Əgər ev bir şəxsə bağışlanıbsa və həmin şəxs mülkiyyətçi kimi qeydiyyata alınıbsa, onun vəfatından sonra əmlakın taleyi həmin şəxsin mirası üzrə müəyyənləşdirilir. Əksinə, bağışlama müqaviləsi hüquqi baxımdan tamamlanmayıbsa və ya mülkiyyət hüququ başqa şəxsin adına qalırsa, məsələ fərqli qaydada qiymətləndirilə bilər.Bu cür mübahisələrdə vəsiyyətnamənin olub-olmaması da əhəmiyyətlidir. Əgər mərhum əmlakı ilə bağlı qanuni qaydada vəsiyyətnamə tərtib edibsə, mirasın kimə və hansı qaydada keçməsi həmin sənəd əsasında müəyyənləşdirilə bilər. Bununla belə, qanunla qorunan məcburi pay hüququna malik şəxslərin mövcudluğu kimi hallar da nəzərə alınmalıdır. Buna görə də vəsiyyətnamənin olması bütün hallarda digər vərəsələrin hüquqlarının tamamilə aradan qalxması demək deyil.

Digər tərəfdən, boşanmadan əvvəl və ya nikah dövründə əldə edilmiş əmlakla bağlı mübahisələrdə mülkiyyətin hansı əsasla yarandığı xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Əgər əmlak tərəflərdən birinə bağışlanıbsa, bu fakt onun hüquqi statusuna təsir göstərə bilər. Lakin əmlakın nikah dövründə əldə edilməsi, bağışlama müqaviləsinin şərtləri, dövlət qeydiyyatı və digər sənədlər araşdırılmadan onun şəxsi və ya ümumi əmlak olduğunu qəti şəkildə müəyyənləşdirmək düzgün olmaz. Hər bir işdə sənədlərin məzmunu və əmlakın əldə edilmə əsasları ayrıca qiymətləndirilməlidir.Vərəsəliklə bağlı hüquqların rəsmiləşdirilməsi üçün mirasın açıldığı yer üzrə müvafiq notariat orqanına müraciət edilməsi və tələb olunan sənədlərin təqdim olunması vacibdir. Əmlakın mülkiyyət sənədləri, ölüm haqqında şəhadətnamə, qohumluğu təsdiq edən sənədlər və digər zəruri məlumatlar vərəsələrin müəyyənləşdirilməsində əhəmiyyət daşıyır. Vərəsələr arasında mübahisə yarandıqda və ya mülkiyyət hüququ ilə bağlı sənədlərdə ziddiyyət olduqda, məsələ məhkəmə qaydasında həll edilə bilər.Ümumilikdə, keçmiş həyat yoldaşına bağışlanmış evin və ya digər əmlakın kimə çatacağı barədə suala vahid cavab vermək mümkün deyil. Əsas məsələ əmlakın ölüm anında kimin mülkiyyətində olması, nikahın hüquqi statusu, vəsiyyətnamənin mövcudluğu və qanun üzrə vərəsələrin dairəsidir. Əgər tərəflər boşanıblarsa, keçmiş həyat yoldaşı yalnız əvvəlki nikaha əsaslanaraq avtomatik vərəsə sayılmır. Mərhumun övladı və sağ olan valideynləri isə qanun üzrə vərəsəlik hüququna malik ola bilərlər.

Beləliklə, ailə münasibətləri pozulduqdan sonra əmlakın hüquqi taleyi müəyyənləşdirilərkən yalnız tərəflərin keçmiş münasibətlərinə deyil, mülkiyyət sənədlərinə və vərəsəlik qanunvericiliyinə əsaslanmaq lazımdır. Konkret vəziyyətdə hansı şəxsin nə qədər pay alacağını müəyyənləşdirmək üçün bağışlama müqaviləsi, daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən çıxarış, nikahın pozulması barədə sənədlər və mərhumun vərəsələri ilə bağlı məlumatlar birlikdə araşdırılmalıdır.

Əli