Göbələyi kəsmək yaxşıdır, yoxsa kökündən qoparmaq? 27 illik araşdırma maraqlı nəticəni ortaya qoyub

Payız mövsümünün gəlişi ilə meşələrdə göbələk yığımı da başlayır. Xüsusilə şam ağaclarının altında yetişən, xalq arasında məlki kimi tanınan kanlıca göbələyi həvəskarların ən çox axtardığı növlərdən biridir. Göbələk toplayanlar arasında isə uzun illərdir mübahisə mövcuddur: göbələyi bıçaqla kəsmək daha doğrudur, yoxsa torpaqdan ehtiyatla qoparmaq? Bəziləri hesab edir ki, göbələyi kökündən çıxarmaq onun yenidən yetişməsinə mane olur, digərləri isə kəsməyin daha düzgün üsul olduğunu düşünür. Lakin elmi araşdırmalar bu məsələyə fərqli yanaşmağa əsas verir.

Citypost.az xəbər verir ki, İlk növbədə, göbələyin gördüyümüz hissəsinin onun bütün varlığı olmadığını bilmək vacibdir. Meşədə torpağın üzərində gördüyümüz papaqlı hissə göbələyin meyvə cismidir. Əslində isə göbələyin əsas hissəsi torpağın altında yerləşən və misel adlanan nazik, sapabənzər tellər şəbəkəsindən ibarətdir. Bu şəbəkə torpağın daxilində yayılaraq qida maddələrini mənimsəyir və göbələyin inkişafını təmin edir. Yer üzündə gördüyümüz göbələk isə həmin canlı orqanizmin çoxalma prosesində iştirak edən hissəsidir.Məhz bu səbəbdən göbələyi kəsməyin və ya qoparmağın onun torpaq altındakı miselinə mütləq şəkildə zərər vurduğu fikri elmi baxımdan birmənalı qəbul edilmir. İsveçrədə aparılmış və 27 il davam etmiş uzunmüddətli tədqiqatda göbələklərin müxtəlif üsullarla yığılmasının onların məhsuldarlığına təsiri araşdırılıb. Araşdırma zamanı göbələklərin bıçaqla kəsilməsi və ya torpaqdan qoparılması müqayisə edilib. Nəticələr göstərib ki, bu üsullardan heç biri göbələk məhsulunun azalmasına səbəb olmayıb. Başqa sözlə, göbələyi kəsmək də, ehtiyatla qoparmaq da onun gələcəkdə yetişməsinə avtomatik olaraq mane olmur.Araşdırmanın diqqətçəkən nəticələrindən biri isə göbələklərə daha ciddi zərərin onların yığılması zamanı deyil, meşədə hərəkət edərkən torpağın tapdalanması nəticəsində yarana bilməsidir. Tədqiqatda insanların və digər amillərin yaratdığı torpaq sıxılmasının göbələklərin meyvə cisimlərinin əmələ gəlməsinə mənfi təsiri müşahidə olunub. Tapdalanaraq sıxılmış torpaqda göbələk məhsuldarlığının təxminən 30 faiz azalması qeydə alınıb.

Bu nəticə göbələk yığarkən diqqət edilməli əsas məqamın bıçaqdan istifadə edib-etməməkdən daha çox meşə ekosisteminə necə təsir göstərməyimiz olduğunu göstərir. Çünki torpağın həddindən artıq sıxılması onun məsaməli quruluşunu dəyişdirir, hava və suyun torpaqda hərəkətini çətinləşdirir. Bu isə göbələklərin torpaq altında yayılan misel şəbəkəsinin inkişafına və meyvə cisimlərinin yaranmasına mənfi təsir göstərə bilər. Xüsusilə eyni ərazilərdə çox sayda insanın hərəkət etməsi, torpağın davamlı tapdalanması və bitki örtüyünün zədələnməsi meşənin təbii tarazlığını poza bilər.Göbələklərin çoxalması ilə bağlı da maraqlı bir məqam var. Bəzi insanlar düşünür ki, göbələyin papağına vurmaq, onu silkələmək və ya əzmək sporların ətrafa yayılması üçün vacibdir. Halbuki göbələklər sporlarını təbii şəkildə yaymaq mexanizminə malikdir. Papağın alt hissəsində yerləşən lövhəciklərdə və ya digər sporəmələgətirən strukturlarda yaranan sporlar hava axınları vasitəsilə ətrafa daşınır. Bəzi göbələk növlərində sporların yayılmasına hava hərəkəti və xüsusi fiziki mexanizmlər kömək edir. Buna görə də göbələyin papağına vuraraq sporlarını yaymağa çalışmaq vacib deyil. Əksinə, onu lazımsız yerə zədələməkdən çəkinmək daha məqsədəuyğundur.

Payız aylarında xüsusilə şam meşələrində rast gəlinən kanlıca göbələyi də bu baxımdan diqqət çəkir. Xalq arasında məlki adı ilə tanınan bu göbələk rəngi və görünüşü ilə seçilir. Lakin göbələk toplayarkən yalnız görünüşə əsaslanmaq təhlükəlidir. Çünki yeməli hesab edilən növlərin zəhərli və ya yeyilməsi təhlükəli olan oxşar növləri də mövcuddur. Bəzi göbələklər bir-birinə o qədər bənzəyir ki, onları yalnız rənginə və formasına baxaraq ayırmaq mümkün olmur.Xüsusilə təcrübəsi olmayan insanların tanımadıqları göbələkləri səbətə yığması ciddi zəhərlənmə riski yaradır. Göbələyin rənginin dəyişməsi, qoxusu, papağının forması və ya kəsildikdə maye ifraz etməsi müəyyən xüsusiyyətlər barədə məlumat versə də, bunların heç biri təkbaşına onun təhlükəsiz olduğunu sübut etmir. Bəzi zəhərli göbələklərin təsiri ilk saatlarda hiss olunmaya, simptomlar isə daha gec üzə çıxa bilər. Buna görə də növün müəyyənləşdirilməsində şübhə varsa, həmin göbələyi yeməkdən tamamilə imtina etmək lazımdır.

Həmçinin oxuyun

Bunu edən sürücülər cərimələnəcək - 100 manat və 2 bal

Noyabrın 5-i ilə bağlı rəsmi xəbərdarlıq

Prezidentdən nazirin qayınatası ilə bağlı SƏRƏNCAM

Prezidentin yüksək vəzifə verdiyi şəxs görün KİMİN OĞLUDUR

Mütəxəssislərin və göbələk tədqiqatçılarının diqqət çəkdiyi əsas məqam budur ki, meşədə göbələk yığarkən təbiətə mümkün qədər az müdaxilə edilməlidir. Göbələyi kəsmək və ya qoparmaq arasında məhsuldarlığa təsir baxımından ciddi fərq müşahidə edilməsə də, torpağın tapdalanması və meşə örtüyünün zədələnməsi daha böyük problem yarada bilər. Buna görə də göbələk toplayanlar eyni sahədə həddindən artıq gəzməməli, torpağı qazmamalı, ətrafdakı bitkilərə və digər canlıların yaşayış mühitinə zərər verməməlidirlər.

Beləliklə, 27 il davam edən İsveçrə araşdırmasının nəticələri göbələk yığımı ilə bağlı geniş yayılmış fikirlərdən birinə yenidən baxmağa əsas verir. Əsas məsələ göbələyi bıçaqla kəsmək və ya torpaqdan qoparmaq deyil, onun yetişdiyi təbii mühiti qorumaqdır. Meşədə atılan hər addım torpaq altındakı canlı sistemə təsir göstərə bilər. Göbələk yığarkən ən vacib qayda isə dəyişmir: tanımadığınız göbələyi heç vaxt yeməyin. Çünki təbiətin bəxş etdiyi nemətlərdən faydalanmaq qədər, onların təhlükəsizliyini bilmək və meşə ekosistemini qorumaq da vacibdir.

Əli