Böyrəklərin sağlamlığını hansı analizlərlə yoxlamaq olar? – Nefroloqdan vacib tövsiyələr

Böyrəklər orqanizmin normal fəaliyyəti üçün mühüm əhəmiyyət daşıyan orqanlardandır. Onlar qanın süzülməsi, orqanizmdə artıq maye və zərərli maddələrin xaric edilməsi, su-duz balansının qorunması və qan təzyiqinin tənzimlənməsində iştirak edir. Böyrəklərin fəaliyyətində yaranan pozuntular isə ilkin mərhələdə hər zaman aydın simptomlarla özünü göstərmir. Bu səbəbdən insan özünü sağlam hiss etsə belə, böyrəklərinin vəziyyətini müəyyən aralıqlarla yoxlatdırması vacibdir.Bəs böyrəklərin sağlam olub-olmadığını hansı müayinələrlə öyrənmək mümkündür? Bunun üçün hansı analizlər verilməli, ultrasəs müayinəsinə nə zaman müraciət edilməlidir?

Nefroloq Rəşid Mahmudov Citypost.az-a açıqlamasında bildirib ki, böyrəklərdə yaranan problemlər bəzi hallarda insanın xarici görünüşündə də müəyyən dəyişikliklərlə özünü göstərə bilər. Xüsusilə üz nahiyəsində, göz ətrafında və bədənin digər hissələrində şişkinlik müşahidə oluna bilər. Lakin bu əlamətlər yalnız böyrək xəstəliklərinə xas deyil və başqa sağlamlıq problemləri ilə də əlaqəli ola bilər. Eyni zamanda böyrəklərin fəaliyyətində pozuntu olan hər bir insanda mütləq şəkildə şişkinlik və ya digər görünən əlamətlərin meydana çıxması gözlənilmir.

Mütəxəssisin sözlərinə görə, böyrəklərin vəziyyəti ilə bağlı məlumat əldə etmək istəyən şəxslər, istər hər hansı şikayəti olan xəstə, istərsə də öz sağlamlığını yoxlatdırmaq istəyən şəxs olsun, ilk növbədə müvafiq tibbi müayinələrdən keçməlidir. Böyrəklərin ultrasəs müayinəsi bu baxımdan əhəmiyyətli üsullardan biridir. Ultrasəs vasitəsilə böyrəklərin ölçüsü, quruluşu, yerləşməsi, toxumalarında baş verən bəzi dəyişikliklər, daşların və kistaların olub-olmaması, eləcə də sidik yollarında genişlənmə kimi hallar qiymətləndirilə bilər.Lakin nəzərə almaq lazımdır ki, ultrasəs müayinəsi böyrəklərin funksional vəziyyətini tam müəyyən etmir. Başqa sözlə, ultrasəs nəticəsində böyrəklərin quruluşunda ciddi dəyişiklik görünməməsi onların fəaliyyətinin mütləq normal olması demək deyil. Bəzi böyrək xəstəlikləri uzun müddət ərzində orqanın xarici quruluşunda nəzərəçarpan dəyişiklik yaratmadan inkişaf edə bilər. Buna görə də müayinənin nəticələri digər laborator analizlərlə birlikdə dəyərləndirilməlidir.Böyrəklərin fəaliyyətini yoxlamaq üçün ən vacib laborator müayinələrdən biri qanda kreatinin səviyyəsinin müəyyən edilməsidir. Kreatinin əzələ fəaliyyəti nəticəsində yaranan və əsasən böyrəklər vasitəsilə orqanizmdən xaric edilən maddədir. Qanda kreatinin səviyyəsinin yüksəlməsi böyrəklərin süzmə funksiyasında zəifləmə ehtimalını göstərə bilər. Bu göstərici əsasında hesablanan eGFR – təxmini yumaqcıq filtrasiya sürəti isə böyrəklərin qanı nə dərəcədə effektiv süzdüyünü qiymətləndirməyə kömək edir. Həkimlər böyrək funksiyasını dəyərləndirərkən məhz bu göstəriciyə xüsusi diqqət yetirirlər.Digər mühüm müayinə sidiyin ümumi analizidir. Bu analiz vasitəsilə sidikdə zülal, qan hüceyrələri, leykositlər və digər dəyişikliklər aşkar edilə bilər. Sidikdə zülalın və ya qanın müəyyən edilməsi böyrəklərdə və sidik yollarında problem ola biləcəyinə işarə edə bilər. Bununla belə, analizdə aşkarlanan hər bir dəyişiklik avtomatik olaraq böyrək xəstəliyi demək deyil. Nəticələr xəstənin şikayətləri, digər müayinələri və ümumi sağlamlıq vəziyyəti nəzərə alınmaqla həkim tərəfindən qiymətləndirilməlidir.Böyrəklərin zədələnməsini erkən mərhələdə müəyyənləşdirmək üçün sidikdə albumin və kreatinin nisbətinin yoxlanılması da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Xüsusilə şəkərli diabet, yüksək qan təzyiqi və ürək-damar xəstəlikləri olan şəxslərdə bu müayinə böyrəklərdə hələ ciddi simptomlar yaranmadan zədələnmə əlamətlərini aşkar etməyə kömək edə bilər. Çünki böyrəklərin süzmə funksiyasında pozuntu baş verdikdə albumin adlı zülal sidiyə keçə bilər.Böyrək sağlamlığına təsir edən əsas amillərdən biri də arterial təzyiqdir. Yüksək qan təzyiqi böyrəklərin damarlarına zərər verə, böyrək funksiyasının zəifləməsinə səbəb ola bilər. Digər tərəfdən, böyrək xəstəlikləri də qan təzyiqinin yüksəlməsinə gətirib çıxara bilər. Beləliklə, bu iki problem bir-birinə qarşılıqlı təsir göstərir. Buna görə də böyrəklərin vəziyyətini yoxlayarkən arterial təzyiqin ölçülməsi də diqqətdən kənarda qalmamalıdır.

Mütəxəssislər bildirirlər ki, böyrək xəstəliklərinin təhlükəli tərəflərindən biri onların uzun müddət əlamətsiz inkişaf edə bilməsidir. İnsan gündəlik həyatında heç bir narahatlıq hiss etməyə, sidiyə çıxmasında dəyişiklik müşahidə etməyə və ya ağrı yaşamamağa baxmayaraq, böyrək funksiyasında müəyyən zəifləmə baş verə bilər. Xüsusilə şəkərli diabetdən, hipertoniya xəstəliyindən əziyyət çəkənlər, ailəsində böyrək xəstəliyi olanlar, ürək-damar problemləri yaşayanlar və uzun müddət müəyyən dərmanlardan istifadə edənlər daha diqqətli olmalıdırlar.Böyrəklərdə problem yarandıqda üz və göz ətrafında şişkinlik, ayaqlarda ödem, sidiyin rəngində və miqdarında dəyişiklik, sidikdə köpüklənmə, tez-tez sidiyə çıxma, gecələr sidiyə getmə ehtiyacının artması, halsızlıq və iştahasızlıq kimi əlamətlər müşahidə oluna bilər. Bel və böyrək nahiyəsində ağrı da müəyyən problemlərin göstəricisi ola bilər. Ancaq bu simptomların heç biri təkbaşına böyrək xəstəliyini təsdiqləmir. Məsələn, bel ağrısı əzələ və onurğa problemləri ilə də əlaqəli ola bilər. Ona görə də özbaşına diaqnoz qoymaq və yalnız əlamətlərə əsasən müalicəyə başlamaq düzgün deyil.

Həmçinin oxuyun

7 gün dərs olmayacaq- TARİXLƏR

Müğənnimiz qəfil VƏFAT ETDİ

Vasif Talıbovun oğlu AÇIQLAMA YAYDI

Bu xanıma yüksək VƏZİFƏ VERİLDİ

Rəşid Mahmudovun açıqlamasından irəli gələn əsas məqam budur ki, böyrəklərin sağlamlığını qiymətləndirmək üçün yalnız bir müayinəyə güvənmək olmaz. Ultrasəs müayinəsi böyrəklərin anatomik quruluşu haqqında məlumat versə də, onların funksional vəziyyətini müəyyənləşdirmək üçün qan və sidik analizləri də vacibdir. Hansı müayinələrin aparılacağı isə şəxsin yaşından, şikayətlərindən, yanaşı xəstəliklərindən və risk faktorlarından asılı olaraq həkim tərəfindən müəyyən edilməlidir.

Beləliklə, böyrək xəstəliklərinin vaxtında aşkarlanması üçün ağrı və ya şişkinlik yaranmasını gözləmək doğru yanaşma deyil. Profilaktik yoxlanış, uyğun laborator analizlər və zəruri hallarda ultrasəs müayinəsi böyrəklərin vəziyyəti haqqında daha dolğun məlumat əldə etməyə imkan verir. Ən əsası isə müayinələrin nəticələrini özbaşına şərh etmək əvəzinə nefroloqa müraciət etmək və həkimin tövsiyələrinə uyğun hərəkət etməkdir.

Yusif