Diabetik ayaq yaralarında hansı bakteriyalar təhlükə yaradır? – Həkimdən infeksiyalarla bağlı açıqlama

Qış aylarında müxtəlif infeksion xəstəliklərlə yanaşı, xüsusilə şəkərli diabetdən əziyyət çəkən insanlarda yara infeksiyaları, yumşaq toxumaların iltihabı və diabetik ayaq problemləri də ciddi narahatlıq doğurur. Bu cür yaralar vaxtında aşkar edilmədikdə və düzgün müalicə olunmadıqda daha dərin toxumalara yayıla, sümük infeksiyasına, hətta bəzi hallarda amputasiya zərurətinə səbəb ola bilər. Problemin əsas çətinliklərindən biri isə yaranın hansı bakteriya tərəfindən törədildiyini müəyyənləşdirmək və buna uyğun antibiotik müalicəsi seçməkdir.

Doktor Eldar Məmmədov Citypost.az-a açıqlamasında bildirib ki, diabetik ayaq yaralarında və cərrahi müdaxilələrdən sonra yaranan infeksiyalarda bakteriyanın düzgün müəyyənləşdirilməsi müalicənin uğuru baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Onun sözlərinə görə, xüsusilə dərin və yumşaq toxuma infeksiyalarında törədicinin müəyyənləşdirilməsi, antibiotikə həssaslığın qiymətləndirilməsi və müalicənin buna uyğun aparılması vacibdir.

Həkim qeyd edib ki, infeksiyanın müalicəsində ilkin mərhələdə yaranın kliniki vəziyyətinin qiymətləndirilməsi xüsusi rol oynayır. Belə ki, həkim yaranın dərinliyinə, ölçüsünə, axıntısına, toxumaların vəziyyətinə, qoxusuna və ətraf nahiyədə yaranmış dəyişikliklərə diqqət yetirir. Bu göstəricilər infeksiyanın xarakteri barədə müəyyən ilkin təsəvvür yarada bilər. Lakin yalnız yaranın rənginə və görünüşünə əsaslanaraq konkret bakteriyanın adını müəyyənləşdirmək mümkün deyil.

Doktorun sözlərinə görə, diabetik xəstələrdə yaranan infeksiyalar bəzən amputasiyadan və ya digər cərrahi müdaxilələrdən sonra da meydana çıxa bilər. Eyni zamanda damar çatışmazlığı, qan dövranının zəifləməsi, immun sisteminin fəaliyyətindəki problemlər və digər yanaşı xəstəliklər də yaraların sağalmasını çətinləşdirir. Belə hallarda yara nahiyəsinə bakterial infeksiyanın qoşulması vəziyyəti daha da ağırlaşdıra bilər.

Yara infeksiyalarında diqqət çəkən əsas bakteriyalardan biri Pseudomonas aeruginosadır. Bu bakteriya xüsusilə müəyyən xroniki, dərin və mürəkkəb yaralarda rast gəlinə bilər. Onun təhlükəli xüsusiyyətlərindən biri toxumalara zərər verən müxtəlif fermentlər və toksinlər istehsal etməsidir. Bu maddələr toxuma zədələnməsini gücləndirə və infeksiyanın yayılmasına şərait yarada bilər.

Pseudomonas aeruginosa bakteriyasının müalicəsini çətinləşdirən digər mühüm xüsusiyyət isə biofilm yaratmaq qabiliyyətidir. Biofilm bakteriyaların yara səthində və toxumalarda formalaşdırdığı xüsusi qoruyucu təbəqədir. Bu təbəqə mikroorqanizmlərin ətraf mühitin təsirlərindən qorunmasına və antibiotiklərin təsirinə qarşı davamlılığın artmasına kömək edə bilər. Nəticədə infeksiyanın tam aradan qaldırılması çətinləşir və müalicə daha mürəkkəb xarakter alır.

Biofilm daxilində yaşayan bakteriyalar adi bakterial koloniyalardan fərqli davranış göstərə bilir. Onlar bir-biri ilə əlaqəli şəkildə fəaliyyət göstərir, qoruyucu matriksin daxilində yerləşir və immun sisteminin hüceyrələrinin təsirindən qismən yayına bilirlər. Bu səbəbdən xroniki yaralarda yalnız antibiotik tətbiqi hər zaman kifayət etmir. Həkimlər yaranın vəziyyətindən asılı olaraq ölü və infeksiyalaşmış toxumaların cərrahi təmizlənməsini, qan dövranının qiymətləndirilməsini və digər müalicə tədbirlərini də nəzərdən keçirirlər.

Doktor Eldar Məmmədovun diqqət çəkdiyi digər geniş yayılmış bakteriyalardan biri isə Staphylococcus aureus, yəni qızılı stafilokokdur. Bu bakteriya dəri və yumşaq toxuma infeksiyalarının mühüm törədicilərindən hesab olunur. Diabetli xəstələrdə də yara infeksiyalarının yaranmasında rol oynaya bilər. Xüsusilə dəri baryerinin zədələnməsi, qan dövranının zəifləməsi və immun müdafiənin pozulması bakteriyanın toxumalara daxil olmasını asanlaşdıra bilər.

Staphylococcus aureus bakteriyasının patogenliyini artıran xüsusiyyətlərindən biri müxtəlif ferment və toksinlər istehsal etməsidir. Bu maddələr toxumaların zədələnməsinə, iltihab prosesinin güclənməsinə və infeksiyanın yayılmasına səbəb ola bilər. Bəzi ştammlar immun sistemindən yayınmağa kömək edən mexanizmlərə də malikdir. Bu isə bakteriyanın orqanizmdə qalmasını və müalicəyə qarşı davamlılığını artıra bilər.

Qızılı stafilokokun bəzi ştammlarının antibiotiklərə davamlı olması da ciddi problemdir. Xüsusilə metisillinə davamlı Staphylococcus aureus (MRSA) infeksiyalarında adi antibiotiklərin təsiri məhdudlaşa bilər. Buna görə də müalicə zamanı yalnız bakteriyanın növünü deyil, onun konkret antibiotiklərə həssaslığını da müəyyənləşdirmək lazımdır.

Həkim bildirir ki, yaranın görünüşü ilkin qiymətləndirmədə müəyyən ipucları versə də, dəqiq diaqnoz üçün laborator müayinələrə ehtiyac yaranır. Məsələn, yaranın axıntısının rəngi, konsistensiyası və qoxusu müxtəlif infeksion proseslərdə fərqlənə bilər. Lakin yaşıl rəngli axıntı mütləq Pseudomonas aeruginosa, sarı axıntı isə mütləq Staphylococcus aureus demək deyil. Eyni yara daxilində bir neçə bakteriya növü iştirak edə bilər. Buna görə də kliniki müayinə ilə yanaşı, mikrobioloji nəticələr də nəzərə alınmalıdır.

Həmçinin oxuyun

Bunu edən sürücülər cərimələnəcək - 100 manat və 2 bal

Noyabrın 5-i ilə bağlı rəsmi xəbərdarlıq

Prezidentdən nazirin qayınatası ilə bağlı SƏRƏNCAM

Prezidentin yüksək vəzifə verdiyi şəxs görün KİMİN OĞLUDUR

İnfeksiyanın törədicisini müəyyənləşdirmək üçün yara materialından mikrobioloji əkin aparılır. Bu müayinə nəticəsində nümunədə hansı bakteriyaların inkişaf etdiyi və onların müxtəlif antibiotiklərə həssaslığı araşdırılır. Nəticələrin əldə olunması laboratoriyadan və istifadə edilən üsuldan asılı olaraq bir neçə gün çəkə bilər. Həkimin sözlərinə görə, xüsusilə ağır infeksiyalarda bu müddət ərzində müalicəni gecikdirmək olmaz. Belə hallarda xəstənin kliniki vəziyyətinə və ehtimal olunan törədicilərə əsasən empirik antibiotik müalicəsinə başlanıla bilər.

Empirik müalicə laborator nəticələr əldə olunana qədər ehtimal edilən bakteriyaları əhatə edən ilkin müalicə yanaşmasıdır. Bu zaman həkim infeksiyanın ağırlığını, yaranın dərinliyini, əvvəlki antibiotik istifadəsini, xəstənin yanaşı xəstəliklərini və yerli antibiotik davamlılığı göstəricilərini nəzərə alır. Mikro­bioloji müayinənin cavabı hazır olduqdan sonra isə müalicə yenidən qiymətləndirilir və mümkün olduqda daha məqsədyönlü antibiotik seçilir.

Doktor Eldar Məmmədovun sözlərinə görə, Pseudomonas aeruginosa kimi qram-mənfi bakteriyaların törətdiyi ağır infeksiyalarda müəyyən hallarda karbapenem qrupuna aid antibiotiklər, o cümlədən imipenem və meropenem nəzərdən keçirilə bilər. Lakin bu preparatların hər bir yara infeksiyasında avtomatik şəkildə istifadə olunması düzgün deyil. Onların seçimi infeksiyanın ağırlığından, bakteriyanın ehtimal olunan və ya təsdiqlənmiş növündən, antibiotik həssaslığından və xəstənin ümumi vəziyyətindən asılıdır.

Qızılı stafilokok infeksiyalarında isə antibiotik seçimi bakteriyanın davamlılıq xüsusiyyətlərinə görə dəyişir. Xüsusilə MRSA ehtimalı olduqda və ya bu törədici laborator müayinələrlə təsdiqləndikdə vankomisin kimi preparatlar nəzərdən keçirilə bilər. Bəzi hallarda, kliniki vəziyyət və mikrobioloji nəticələrdən asılı olaraq linezolid də müalicə variantlarından biri ola bilər. Bununla belə, bu antibiotiklərin seçilməsi və istifadə müddəti yalnız mütəxəssis tərəfindən müəyyənləşdirilməlidir.

Həkim vurğulayır ki, antibiotik müalicəsinin başlanması ilə proses başa çatmır. Xəstənin vəziyyəti mütəmadi izlənilməli, yaranın ölçüsü, dərinliyi, axıntısı, ətraf toxumaların vəziyyəti və ümumi infeksiya əlamətləri qiymətləndirilməlidir. Müalicəyə cavabdan asılı olaraq antibiotikin dəyişdirilməsi, dozanın yenidən nəzərdən keçirilməsi və ya əlavə müdaxilələrin aparılması lazım gələ bilər. Böyrək funksiyası, qaraciyərin vəziyyəti və digər yanaşı problemlər də dərman seçiminə təsir edən amillərdəndir.

Diabetik ayaq infeksiyalarında antibiotik müalicəsi ilə yanaşı, yaranın düzgün işlənməsi və qan dövranının vəziyyətinin müəyyənləşdirilməsi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki qan dövranı zəif olduqda antibiotiklərin infeksiya ocağına çatması çətinləşə, toxumaların sağalması ləngiyə bilər. Bəzi xəstələrdə damarların müayinəsi və qan dövranının bərpasına yönəlmiş müdaxilələr də tələb olunur. Əgər infeksiya dərin toxumalara, oynaqlara və ya sümüyə yayılıbsa, müalicə daha mürəkkəb olur və multidissiplinar yanaşma tələb edir.

Diabetdən əziyyət çəkən şəxslər ayaqlarında yaranan kiçik yaralara, çatlara, qızartılara və şişkinliyə də laqeyd yanaşmamalıdırlar. Xüsusilə diabetik neyropatiya zamanı ayaqlarda hissiyyat zəiflədiyindən insan yara və zədələnməni vaxtında hiss etməyə bilər. Bu səbəbdən ayaqların mütəmadi yoxlanılması, uyğun ayaqqabı seçilməsi və hər hansı yara aşkarlandıqda gecikmədən həkimə müraciət edilməsi vacibdir. Qızartı, istilik artımı, şişkinlik, irinli axıntı, pis qoxu, hərarət və ümumi halsızlıq infeksiya əlamətləri ola bilər.

Beləliklə, diabetik ayaq və cərrahi yaralarda infeksiyanın müalicəsi yalnız antibiotik seçimi ilə məhdudlaşmır. Burada bakteriyanın düzgün müəyyənləşdirilməsi, antibiotikə həssaslığın yoxlanılması, yaranın cərrahi təmizlənməsi, qan dövranının qiymətləndirilməsi və xəstənin ümumi vəziyyətinin nəzarətdə saxlanılması birlikdə nəzərə alınmalıdır. Ən vacib məqamlardan biri isə antibiotiklərin özbaşına qəbul edilməməsidir. Çünki yanlış preparat seçimi, qeyri-düzgün doza və müalicənin yarımçıq saxlanılması bakteriyalarda antibiotik davamlılığını artıra və infeksiyanın daha da ağırlaşmasına səbəb ola bilər.

Yusif