Güclü zərbə beyinə necə təsir edir? Maraqlı FAKT
Maraqlı 28 Oktyabr 2026, 10:40
486
Beyin insan orqanizminin ən həssas və mürəkkəb orqanlarından biridir. Onun toxuması düşündüyümüzdən daha yumşaqdır və kəllənin daxilində xüsusi qoruyucu sistemlə əhatə olunur. Beyin onurğa-beyin mayesi adlanan şəffaf mayenin içində yerləşir. Bu maye gündəlik hərəkətlər zamanı yaranan yüngül zərbələrin və sarsıntıların təsirini azaltmağa, beyni mexaniki təsirlərdən qorumağa kömək edir. Lakin bu qoruyucu mexanizmin də müəyyən həddi var. Başa güclü zərbə, boyunun qəfil və kəskin hərəkəti, hətta bədənin yuxarı hissəsinə dəyən güclü zərbə belə beyində ciddi zədələnmələrə səbəb ola bilər.
Citypost.az xəbər verir ki, belə hallarda beyin kəllənin daxilində sürətlə hərəkət edə, kəllənin daxili səthinə çarpa və ya toxumaların dartılmasına səbəb ola bilər. Nəticədə beyin toxumasında və onu əhatə edən qan damarlarında zədələnmə yarana bilər. Zərbənin gücündən və xarakterindən asılı olaraq, bu vəziyyət yüngül beyin silkələnməsindən tutmuş daha ağır travmatik beyin zədələrinə, hətta beyin daxilində və ya ətrafında qanaxmaya qədər dəyişə bilər. Baş travmalarının təhlükəli tərəfi ondadır ki, bəzi hallarda ilkin mərhələdə ciddi əlamətlər müşahidə olunmaya bilər. İnsan özünü nisbətən yaxşı hiss edə, baş verən hadisənin ciddi nəticələrə səbəb olmadığını düşünə bilər. Lakin sonradan simptomlar meydana çıxa və ya mövcud əlamətlər getdikcə ağırlaşa bilər. Buna görə də güclü zərbədən sonra insanın vəziyyətini diqqətlə izləmək, təhlükəli əlamətlər yarandıqda vaxt itirmədən tibbi yardım almaq vacibdir.
Baş travmasından sonra diqqət yetirilməli əsas əlamətlərə davamlı çaşqınlıq, qeyri-adi yuxululuq, təkrar qusma, güclənən baş ağrısı, danışmaqda çətinlik, tarazlığın itirilməsi və huşun itirilməsi daxildir. Bəzi hallarda qıcolma, görmədə dəyişiklik, qol və ya ayaqlarda zəiflik, bədənin müəyyən hissələrində keyimə də baş verə bilər. Bu əlamətlər beynin zədələnməsinin və ya kəllədaxili qanaxmanın göstəricisi ola bilər. Belə simptomlardan hər hansı biri müşahidə olunarsa, dərhal təcili tibbi yardım çağırılmalıdır. Azərbaycanda bunun üçün 103 nömrəsinə zəng etmək olar. Huşunu itirmiş, vəziyyəti pisləşən və ya boyun-onurğa zədəsi ehtimalı olan şəxsi zərurət olmadıqca hərəkət etdirmək olmaz. Xüsusilə baş və boyun travmalarında ehtiyatsız hərəkətlər əlavə zədələnmə riski yarada bilər. Şəxsin huşu yerində olsa belə, əlamətlərin ağırlaşmasını gözləmək düzgün deyil.
Həmçinin oxuyun
Baş zədəsinin ağırlığını yalnız xarici görünüşə əsasən müəyyənləşdirmək mümkün deyil. Kəllədə görünən yara və ya şişkinlik olmasa belə, daxildə zədələnmə baş verə bilər. Eyni zamanda, insanın zərbədən dərhal sonra huşunu itirməməsi də ciddi beyin travmasını istisna etmir. Buna görə də zərbənin gücü, başvermə şəraiti və sonradan yaranan simptomlar tibbi qiymətləndirmədə mühüm əhəmiyyət daşıyır.Beyin travmalarında vaxtında diaqnostika və tibbi müdaxilə ağırlaşmaların qarşısının alınmasında mühüm rol oynayır. Güclü baş zərbəsindən sonra çaşqınlıq, təkrar qusma, qeyri-adi yuxululuq, danışıq və hərəkət pozuntuları, yaxud huş itkisi yaranarsa, bu əlamətləri adi yorğunluqla əlaqələndirmək olmaz. Belə hallarda dərhal tibbi müayinə tələb olunur.
Əli
Zəlzələ necə baş verir? Yer səthindəki sarsıntının arxasında nə dayanır?
Zəlzələ əslində bizim yer səthində hiss etdiyimiz sarsıntıdan çox əvvəl, Yer kürəsinin dərinliklərində başlayır. Ayağımızın altında sabit və dəyişməz görünən torpaq əslində daim hərəkətdə olan nəhəng geoloji sistemin bir hissəsidir.Citypost.az xəbər verir ki, Yer qabığı bütöv bir parçadan ibarət deyil. O, tektonik plitələr adlanan nəhəng hissələrə bölünür. Bu plitələr Yer mantiyasının üst hissəsi ilə qarşılıqlı əlaqədə olaraq çox yavaş hərəkət edir. Bəzən bir-birindən uzaqlaşır, bəzən toqquşur, bəzən isə bir-birinin yanından sürüşür. Məhz bu hərəkətlər Yer səthində zəlzələlərin yaranmasına səbəb ola bilər. Xüsusilə tektonik plitələrin təmas etdiyi ərazilərdə yerləşən qırılma zonalarında, yəni faylarda süxurların hərəkəti bəzən müvəqqəti olaraq dayanır. Plitələr hərəkət...
27 Oktyabr 2026, 10:30
Okeanın dərinliklərində nələr gizlənir? Günəş işığı olmayan yerdə həyat necə mövcuddur?
Biz okeana baxanda sadəcə nəhəng su kütləsi görürük. Lakin suyun səthindən yüzlərlə, hətta minlərlə metr aşağıda tamamilə fərqli bir dünya başlayır. Bu, insanın araşdırmaqda çətinlik çəkdiyi, qaranlığın hökm sürdüyü, təzyiqin inanılmaz dərəcədə artdığı və elm adamlarını hələ də təəccübləndirən sirli bir aləmdir.Citypost.az xəbər verir ki okeanın dərinliyinə doğru hərəkət edən zaman ilk metrlərdə günəş işığı hələ suya nüfuz edir. Lakin aşağı endikcə işıq getdikcə zəifləyir. Təxminən 200 metr dərinlikdən sonra günəş işığının miqdarı kəskin azalır, təxminən 1000 metr və daha aşağıda isə fotosintez üçün kifayət qədər günəş işığı qalmır. Burada daimi qaranlıq hökm sürür.Dərinliyə endikcə temperatur da, adətən, azalır. Okeanın...
27 Oktyabr 2026, 09:30
İnsan beyni haqqında 5 maraqlı fakt
İnsan beyni bədənin ən mürəkkəb və sirli orqanlarından biridir. O, düşüncələrimizi formalaşdırır, yaddaşımızı idarə edir, hisslərimizi emal edir və bədənimizin fəaliyyətini tənzimləyir. Bəs beynimiz haqqında nə qədər məlumatlıyıq? Citypost.az-ın məlumatına görə, beynin bir gündə neçə fikir yaratdığı, ağrını necə qəbul etdiyi və nə qədər enerji sərf etdiyi barədə maraqlı faktları təqdim edir5-ci yer — Beynimiz gündə minlərlə fikir yaradırİnsan beynində gün ərzində çoxsaylı düşüncələr yaranır. Bəzi məşhur mənbələrdə bir gündə təxminən 70 min fikir yarandığı iddia edilsə də, bu rəqəmi təsdiqləyən vahid elmi ölçmə metodu yoxdur. Düşüncələrin sayı onların necə müəyyənləşdirilməsindən və ölçülməsindən asılıdır. Bununla belə, beynimizin gün ərzində fasiləsiz...
27 Oktyabr 2026, 08:30
Təbiətin nəhəng primatları: Qorillər haqqında maraqlı faktlar
Güclü bədən quruluşu, inkişaf etmiş sosial davranışları və insanlarla genetik yaxınlığı ilə seçilən qorillər heyvanlar aləminin ən maraqlı canlılarından hesab olunur. Dünyanın ən iri primatları arasında yer alan bu heyvanlar zahirən qorxuducu görünsələr də, əsasən ailə qrupları şəklində yaşayır və sosial münasibətlərə böyük əhəmiyyət verirlər. Onların insanlarla genetik oxşarlığı, qeyri-adi fiziki gücü və balalarına göstərdikləri qayğı alimlərin diqqətini uzun illərdir cəlb edir.Citypost.az xəbər verir ki, qorillər insanlarla ən yaxın qohumluğu olan primatlar sırasındadır. Elmi məlumatlara əsasən, insanlarla qorillərin DNT-si təxminən 98 faizdən çox oxşarlıq göstərir. Bu göstərici müqayisənin hansı üsulla aparılmasından asılı olaraq dəyişə bilər. Genetik yaxınlıq onların təkamül tarixində...
26 Oktyabr 2026, 11:00
Quşları belə ovlaya bilən Qoliaf tarantulası nə qədər təhlükəlidir?
Təbiətdə ölçüsü və görünüşü ilə insanlarda həm maraq, həm də qorxu yaradan canlılar az deyil. Onların arasında Qoliaf tarantulası xüsusi yer tutur. Nəhəng bədən quruluşu, güclü ayaqları və qeyri-adi müdafiə davranışı ilə seçilən bu hörümçək dünyanın ən böyük hörümçək növlərindən biri hesab olunur. Onun bəzi fərdlərinin ayaqları arasındakı məsafə 30 santimetrə çata bilir. Əsasən həşəratlarla qidalansa da, ov imkanları bununla məhdudlaşmır.Citypost.az xəbər verir ki, Qoliaf tarantulası (Theraphosa cinsinə aid növlər) Cənubi Amerikanın tropik meşələrində yaşayan iri hörümçəklərdəndir. Xüsusilə Qoliaf quşyeyən tarantulası kimi tanınan növ nəhəng ölçüləri ilə diqqət çəkir. Bu hörümçəklər əsasən rütubətli tropik meşələrdə, torpaqda qazdıqları yuvalarda və ya...
26 Oktyabr 2026, 10:00
Dünyanın uça bilməyən ən ağır tutuquşusu: Kakaponun qeyri-adi xüsusiyyətləri
Təbiətdəki ən maraqlı quş növlərindən biri olan kakapo öz qeyri-adi xüsusiyyətləri ilə diqqət çəkir. Digər tutuquşulardan fərqli olaraq uça bilməyən bu quş dünyanın ən ağır tutuquşusu hesab olunur. Gecə həyat tərzi sürməsi, təhlükə zamanı bəzən hərəkətsiz qalması və özünəməxsus qoxusu ilə seçilən kakapo bu gün nəsli kəsilmək təhlükəsi ilə üzləşən nadir quş növləri sırasındadır.Citypost.az xəbər verir ki, Yeni Zelandiyaya məxsus kakapo (*Strigops habroptilus*) dünyada uça bilməyən yeganə tutuquşu növü kimi tanınır. Bu quşun ən diqqətçəkən xüsusiyyətlərindən biri bədən çəkisinin digər tutuquşularla müqayisədə xeyli ağır olmasıdır. Yetkin kakapoların çəkisi təxminən 2-4 kiloqrama çata bilər. Bu göstərici onların uçuş qabiliyyətinin olmaması ilə...
26 Oktyabr 2026, 09:00