Qarışqalar bir-birini xilas etmək üçün amputasiya edir – ALİMLƏRDƏN MARAQLI KƏŞF
Maraqlı 18 Noyabr 2026, 10:40
483
Təbiətdəki canlıların davranışları bəzən insanları heyrətləndirən xüsusiyyətlər ortaya qoyur. Alimlərin apardığı araşdırmalar göstərib ki, bəzi qarışqa növləri yaralanan həmcinslərinə kömək etməklə kifayətlənmir, hətta onların həyatını xilas etmək üçün cərrahi müdaxiləyə bənzər üsullardan istifadə edirlər. Florida dülgər qarışqaları kimi tanınan bu canlılar yaralı qarışqaların vəziyyətini qiymətləndirir, yaranın yerindən və ağırlığından asılı olaraq fərqli müalicə üsulları seçirlər.
Citypost.az xəbər verir ki, Almaniyanın Vürtsburq Universitetinin alimlərinin araşdırmasına əsasən, Florida dülgər qarışqaları (Camponotus floridanus) ayağından ciddi xəsarət alan yuva yoldaşlarına müdaxilə edərək zədələnmiş ətrafı amputasiya edirlər. Bu davranış təsadüfi dişləmə və ya aqressiya deyil. Qarışqalar yaralanmanın yerini müəyyənləşdirir, vəziyyəti qiymətləndirir və infeksiyanın yayılma təhlükəsini azaltmaq üçün məqsədyönlü şəkildə hərəkət edirlər.Araşdırma zamanı müəyyən edilib ki, qarışqalar hər yaraya eyni cür yanaşmırlar. Əgər zədə ayağın bud hissəsində, yəni yuxarı nahiyəsində yerləşirsə, digər qarışqalar həmin ətrafı dişləyərək kəsirlər. Bu proses bəzən uzun müddət davam edir və yaralı qarışqanın həyatını xilas etməyə yönəlir. Amputasiyadan sonra yaranın təmizlənməsi və infeksiya riskinin azaldılması qarışqanın sağ qalma ehtimalını əhəmiyyətli dərəcədə artırır.
Maraqlıdır ki, qarışqalar ayağın aşağı hissəsində yaranan xəsarətlərə fərqli reaksiya verirlər. Belə hallarda onlar adətən amputasiya həyata keçirmir, bunun əvəzinə yaranı ağız aparatları ilə təmizləyərək qulluq edirlər. Alimlər bu fərqli yanaşmanın səbəbini qan dövranı və infeksiyanın yayılma mexanizmi ilə əlaqələndirirlər. Belə ki, qarışqaların ayağında bud nahiyəsinə yaxın yerləşən əzələ toxumalarının zədələnməsi qan dövranına və mikrobların bədənə yayılmasına daha ciddi təsir göstərə bilər. Bu hissədəki zədələr zamanı amputasiya infeksiyanın yayılmasının qarşısını almaqda daha təsirli olur. Ayağın aşağı hissəsində isə belə müdaxilə eyni nəticəni verməyə bilər. Buna görə qarışqalar həmin yaraları təmizləməklə kifayətlənirlər.
Tədqiqatçılar müşahidə ediblər ki, bu qarışqaların tibbi müdaxiləsi kifayət qədər seçicidir. Onlar yaralı həmcinslərinin vəziyyətinə uyğun davranır, hər zədə üçün eyni üsulu tətbiq etmirlər. Bu isə qarışqaların kollektiv həyatında mürəkkəb sosial davranışların və müəyyən səviyyədə funksional qərarvermənin mövcudluğunu göstərir.Araşdırmanın diqqətçəkən nəticələrindən biri də amputasiya edilən qarışqaların sağ qalma göstəricisidir. Alimlərin müşahidələrinə əsasən, bu cür müdaxiləyə məruz qalan yaralı qarışqaların sağ qalma ehtimalı 90 faizdən yüksək ola bilir. Bu nəticə qarışqaların yaralı həmcinslərinə göstərdiyi yardımın onların koloniyasının davamlılığı baxımından nə qədər əhəmiyyətli olduğunu ortaya qoyur.
Həmçinin oxuyun
Alimlər hesab edirlər ki, bu davranış qarışqaların təkcə öz fərdi sağ qalmasına deyil, bütöv koloniyanın qorunmasına xidmət edən sosial sisteminin bir hissəsidir. Çünki qarışqa koloniyasında hər bir fərdin fəaliyyəti ümumi həyatın davam etməsində rol oynayır. Yaralı qarışqanın xilas edilməsi onun yenidən koloniyaya qayıtmasına və müəyyən müddətdən sonra fəaliyyətini davam etdirməsinə imkan yarada bilər.Bu kəşf heyvanlar aləmində tibbi davranışların nə qədər mürəkkəb ola biləcəyini göstərir. İnsanlarda cərrahi müdaxilə uzun illər ərzində inkişaf etmiş tibbi bilik və texnologiyalara əsaslansa da, bəzi qarışqaların təbii instinktlər və sosial davranışlar vasitəsilə yaralı həmcinslərinə məqsədyönlü müdaxilə etməsi elm adamları üçün xüsusi maraq doğurur.
Qeyd edək ki, qarışqaların bu davranışı insanlarda həyata keçirilən tibbi əməliyyatlarla tam eyniləşdirilməməlidir. Lakin yaralanmanın növünə uyğun müdaxilə etmələri, zədələnmiş ətrafı amputasiya etmələri və bununla həmcinslərinin sağ qalmasına kömək göstərmələri heyvanlar aləmində müşahidə edilən ən maraqlı sosial yardım nümunələrindən biri hesab olunur.
Yeganə
Mürəkkəb balığının heyrətamiz müdafiə və hərəkət sistemi
Dənizlərin ən maraqlı canlılarından biri olan mürəkkəb balığı həm hərəkət mexanizmi, həm ovlanma üsulu, həm də özünü təhlükələrdən qorumaq qabiliyyəti ilə diqqət çəkir. Bu canlı suyun dərinliklərində yaşamasına baxmayaraq, olduqca sürətli hərəkət edə, ovunu xüsusi uzantıları vasitəsilə tuta və təhlükə anında düşməninin diqqətini yayındırmaq üçün suya mürəkkəbəbənzər tünd maye buraxa bilir. Onun sahib olduğu bu xüsusiyyətlər dəniz həyatına uyğunlaşmanın nə qədər mürəkkəb və maraqlı olduğunu göstərir.Citypost.az-ın məlumatına görə, mürəkkəb balığının sürətli hərəkət etməsini təmin edən əsas mexanizm reaktiv hərəkət sistemi hesab olunur. Bu proses zamanı canlı mantiya adlanan əzələli bədən boşluğuna su qəbul edir. Daha sonra həmin suyu sifon adlanan...
17 Noyabr 2026, 10:30
Səhra qarışqaları yuvalarına qayıtmaq üçün addımlarını sayırlar: Bunu onlara kim öyrədib?
Səhrada yaşayan qarışqalar yuvalarından çıxan kimi addımlarını saymağa başlayırlar. İlk baxışdan inanılmaz görünsə də, bu kiçik canlılar istiqaməti müəyyənləşdirmək və yuvalarına geri qayıtmaq üçün olduqca maraqlı mexanizmdən istifadə edirlər.Citypost.az-ın məlumatına görə, Adi qarışqalar hərəkət etdikləri yol boyunca feromon adlanan kimyəvi maddələrdən ibarət qoxu izləri buraxırlar. Digər qarışqalar da həmin izləri izləyərək qida mənbəyinə və ya yuvaya doğru hərəkət edirlər. Lakin səhrada yüksək temperatur və güclü günəş şüaları bu kimyəvi izlərin tez itirilməsinə səbəb ola bilər. Belə şəraitdə qarışqalar başqa bir üsula əl atırlar: addımlarını sayırlar.Alimlərin apardığı təcrübələr bu bacarığın necə işlədiyini daha aydın göstərib. Tədqiqat zamanı bəzi qarışqaların ayaqları süni...
17 Noyabr 2026, 09:30
İlan zəhəri kremlərdə: ilham mənbəyi, yoxsa reklam hiyləsi?
Təbiətin ən təhlükəli canlılarından biri hesab edilən ilanların zəhəri əsrlərdir insanlarda qorxu yaradır. Lakin elm və kosmetologiyanın inkişafı bu təhlükəli maddəyə tamamilə fərqli prizmadan yanaşmağa imkan verib. Bir vaxtlar yalnız zəhərlənmə və həyati təhlükə ilə əlaqələndirilən ilan zəhəri bu gün qırışıq əleyhinə kosmetik vasitələrin hazırlanmasında istifadə edilən maddələrin ilham mənbəyinə çevrilib. Xüsusilə ilan zəhərinin bəzi komponentlərinin sinir-əzələ əlaqəsinə təsir göstərməsi alimlərin diqqətini çəkib. Bu xüsusiyyətlərdən ilhamlanan tədqiqatçılar zəhərin təsir mexanizmini təqlid edən sintetik peptidlər hazırlayıblar. Nəticədə estetik kosmetologiyada dəri qırışlarının görünüşünü azaltmağa yönəlmiş yeni məhsullar meydana çıxıb.Citypost.az xəbər verir ki, ilk baxışdan ilan zəhərinin bahalı üz kremlərinin tərkibində yer alması...
17 Noyabr 2026, 08:30
Arılar niyə bəzi insanları izləyir? – Sizi cəlb edən səbəblər düşündüyünüzdən fərqli ola bilər
Heç arıların bir müddət sizin ətrafınızda dövrə vurduğunu, hətta haraya getsəniz, arxanızca gəldiyini müşahidə etmisinizmi? Belə vəziyyətlə qarşılaşan insanların əksəriyyəti qorxuya düşərək arıların hücum etmək istədiyini düşünür. Lakin arıların insanın ətrafında uçmasının hər zaman aqressiv davranışla əlaqəsi yoxdur. Bəzən onların diqqətini insanın bədən qoxusu, istifadə etdiyi kosmetik vasitələr və hətta geyiminin rəngi cəlb edə bilər.Citypost.az xəbər verir ki, Arılar ətraf mühiti əsasən qoxu, görmə və digər hiss orqanları vasitəsilə qiymətləndirirlər. Onların qoxu hissi kifayət qədər inkişaf edib. Buna görə də insanın üzərindəki müxtəlif qoxular arıların diqqətini çəkə bilər. Xüsusilə tər qoxusu, ətir, şampun, sabun və digər kosmetik məhsulların tərkibindəki bəzi...
16 Noyabr 2026, 11:40
İnsan ağlayanda niyə burnu da axır? – Bunun maraqlı anatomik səbəbi var
İnsan ağlayarkən yalnız gözlərindən yaş axmır, eyni zamanda burnunda da sulanma və axıntı yaranır. Bəzən güclü ağlama zamanı burun o qədər çox axır ki, insan tez-tez burnunu silməyə ehtiyac duyur. İlk baxışdan göz yaşı ilə burun axıntısının bir-biri ilə əlaqəsi olmadığı düşünülsə də, əslində bu iki proses insan orqanizmində anatomik və fizioloji baxımdan bir-biri ilə sıx bağlıdır.Maraqlıdır ki, ağladığımız zaman burnumuzun axmasının əsas səbəbi göz yaşlarının bir hissəsinin xüsusi kanallar vasitəsilə burun boşluğuna keçməsidir. Yəni burun axıntısı yalnız burun daxilində seliyin artması ilə deyil, gözlərdən gələn artıq maye ilə də əlaqəli ola bilər.Citypost.az xəbər verir ki, İnsan gözündə göz yaşlarının...
16 Noyabr 2026, 10:40
Katibə quşunun heyrətamiz ov bacarığı – Maraqlı faktlar
Afrika savannalarının ən qeyri-adi və diqqətçəkən canlılarından biri katibə quşudur. Uzun ayaqları, fərqli bədən quruluşu və başının arxa hissəsindəki lələk dəstəsi ilə digər quşlardan asanlıqla seçilən bu canlı, xüsusilə ilan ovlamaq bacarığı ilə tanınır. Onun ov zamanı nümayiş etdirdiyi çeviklik, sürət və güc təbiətin yaratdığı maraqlı uyğunlaşma nümunələrindən biridir.Citypost.az xəbər verir ki, Katibə quşu (Sagittarius serpentarius) əsasən Afrikanın açıq çəmənliklərində, savannalarında və seyrək kolluqlarla örtülmüş ərazilərində yaşayır. Bu quşun görünüşü ilk baxışdan onu digər yırtıcı quşlardan fərqləndirir. Uzun və incə ayaqları, nisbətən kiçik başı, güclü dimdiyi və arxaya doğru uzanan qara lələk dəstəsi ona xüsusi görkəm verir. Başındakı lələklər katiblərin...
13 Noyabr 2026, 11:00