Hansı əlamətlər ağır nikotin asılılığını göstərir? – Pulmonoloq izah etdi

Siqaret çəkmək bir çox insan tərəfindən sadəcə gündəlik vərdiş kimi qəbul edilsə də, əslində bu, nikotinin yaratdığı güclü fizioloji və psixoloji asılılıqdır. Bəzi insanlar siqareti yalnız müəyyən vaxtlarda, məsələn, yeməkdən sonra və ya çay içərkən çəkdiklərini düşünsələr də, digərləri gün ərzində siqaretsiz qala bilmir. Xüsusilə səhər yuxudan oyanan kimi siqaretə ehtiyac hiss etmək, gün ərzində bir qutudan çox siqaret çəkmək və siqaret çəkmədikdə əsəbilik, gərginlik, narahatlıq yaşamaq nikotin asılılığının ciddi göstəriciləri ola bilər.Bəs hansı əlamətlər insanda ağır nikotin asılılığının olduğunu göstərir? Siqaret orqanizmdə hansı dəyişikliklərə səbəb olur? Təkcə siqaret çəkən şəxs deyil, onun ətrafındakı insanlar da bu vərdişin zərərli təsirləri ilə üzləşə bilərmi? Siqareti müstəqil şəkildə tərgitmək mümkün olmadıqda kimə müraciət edilməlidir?

Pulmonoloq-uzman Nigar Əliyeva Citypost.az-a açıqlamasında bildirib ki, insanın yuxudan oyandıqdan sonra ilk 30 dəqiqə ərzində siqaret çəkməsi nikotin asılılığının yüksək səviyyədə olmasına işarə edən mühüm əlamətlərdəndir. Həmçinin gün ərzində bir qutudan çox siqaret çəkmək və siqaret istifadə etmədikdə özünü narahat, gərgin, əsəbi hiss etmək də asılılığın güclü olduğunu göstərə bilər.

Mütəxəssisin sözlərinə görə, bu əlamətlərə malik şəxslər siqaret çəkməyi sadəcə bir vərdiş kimi qiymətləndirməməlidirlər. Çünki nikotin beyində mükafat və həzz mexanizmlərinə təsir göstərərək insanda təkrar istifadə ehtiyacı yaradır. Siqaret çəkildikdən sonra nikotin qısa müddətdə qana, oradan isə beyinə çatır. Beyində dopamin kimi neyromediatorların ifrazına təsir edərək müvəqqəti rahatlıq və məmnunluq hissi yaradır. Lakin bu təsir uzunmüddətli olmur. Nikotinin səviyyəsi azaldıqca insan yenidən siqaret çəkmək istəyir və beləliklə, asılılıq dövrü formalaşır.Nikotin asılılığı olan şəxslər siqaret çəkmədikdə müxtəlif narahatlıqlarla üzləşə bilərlər. Əsəbilik, diqqətin cəmlənməsində çətinlik, daxili gərginlik, narahatlıq, baş ağrısı, yuxu pozuntusu və güclü siqaret istəyi nikotin çatışmazlığı ilə əlaqəli çəkilmə əlamətləri arasında yer alır. Bəzi insanlar bu vəziyyəti aradan qaldırmaq üçün yenidən siqaretə əl atırlar. Nəticədə siqaret müvəqqəti rahatlıq vasitəsi kimi qəbul edilir. Halbuki həmin rahatlıq əsasən nikotin çəkilməsinin yaratdığı narahatlığın müvəqqəti azalmasından qaynaqlanır.

Nigar Əliyeva vurğulayıb ki, nikotin asılılığından xilas olmaq mümkündür. Bunun üçün insanın yalnız iradəsinə güvənməsi hər zaman kifayət etmir. Xüsusilə uzun müddət siqaret çəkən və dəfələrlə tərgitməyə cəhd göstərməsinə baxmayaraq uğur əldə edə bilməyən şəxslər həkim dəstəyindən yararlanmalıdırlar. Müasir tibbdə siqareti tərgitməyə kömək edən müxtəlif müalicə üsulları mövcuddur. Bunlara nikotin əvəzedici vasitələr, həkim tərəfindən uyğun hesab edildikdə istifadə olunan dərman preparatları və davranış dəstəyi daxildir. Müalicə üsulu insanın nikotin asılılığının səviyyəsinə, ümumi sağlamlıq vəziyyətinə, yanaşı xəstəliklərinə və siqaret çəkmə tarixçəsinə uyğun seçilməlidir.

Həkimin diqqət çəkdiyi əsas məsələlərdən biri də siqaretin orqanizmə göstərdiyi çoxşaxəli zərərdir. Siqaret tüstüsünün tərkibində nikotinlə yanaşı, minlərlə kimyəvi maddə mövcuddur. Onların bir hissəsi zəhərli, bir çoxu isə kanserogen, yəni xərçəng yarada bilən maddələrdir. Bu maddələr tənəffüs yollarına daxil olaraq ağciyərlərin toxumalarına, qan damarlarına və digər orqanlara mənfi təsir göstərir.Siqaret çəkildikdə tüstünün tərkibindəki karbonmonoksid qanda hemoqlobinə bağlanaraq oksigenin daşınmasını çətinləşdirir. Nəticədə toxuma və orqanların oksigenlə təminatı zəifləyə bilər. Nikotin isə ürək döyüntüsünü sürətləndirir, qan təzyiqini yüksəldə və damarların daralmasına səbəb ola bilər. Bu proseslər ürək-damar sisteminə əlavə yük yaradır. Uzun müddət siqaret çəkmək damarların daxili divarlarının zədələnməsi və aterosklerozun inkişafı riskini artırır. Bu da infarkt, insult və digər ürək-damar xəstəliklərinin yaranması ehtimalını yüksəldir.Siqaretin ən ciddi zərər vurduğu orqanlardan biri ağciyərlərdir. Tütün tüstüsünün tənəffüs yollarına davamlı daxil olması bronxların və ağciyər toxumasının zədələnməsinə gətirib çıxarır. Xroniki öskürək, bəlğəm ifrazının artması, təngnəfəslik və fiziki fəaliyyət zamanı tez yorulma siqaret çəkən insanlarda müşahidə olunan problemlər sırasındadır. Uzunmüddətli siqaret istifadəsi xroniki obstruktiv ağciyər xəstəliyinin (XOAX) əsas risk faktorlarından biridir. Bu xəstəlik zamanı tənəffüs yollarında davamlı daralma yaranır, insanın nəfəs alıb-verməsi çətinləşir və ağciyərlərin funksiyası tədricən zəifləyir.

Bundan başqa, siqaret təkcə ağciyər xərçəngi ilə əlaqələndirilmir. Tütün istifadəsi ağız boşluğu, qırtlaq, udlaq, qida borusu, mədə, mədəaltı vəzi, böyrək, sidik kisəsi və digər orqanların xərçəngi riskini də artırır. Yəni siqaret tüstüsünün zərərli təsiri yalnız tənəffüs sistemi ilə məhdudlaşmır. Tüstüdəki zəhərli maddələr qan dövranına daxil olaraq bütün orqanizmə yayıla bilir.

Pulmonoloq xüsusilə passiv siqaretçəkmə məsələsinə də diqqət çəkib. Onun sözlərinə görə, siqaret çəkən insan yalnız öz sağlamlığını təhlükə altına atmır, eyni zamanda ətrafındakı insanları da tütün tüstüsünün zərərli təsirlərinə məruz qoyur. Evdə, avtomobildə və ya digər qapalı məkanlarda siqaret çəkilməsi həmin mühitdə olan insanların da zərərli maddələri nəfəs almasına səbəb olur. Passiv siqaretçəkmə xüsusilə uşaqlar, hamilə qadınlar, yaşlılar və xroniki xəstəlikləri olan şəxslər üçün ciddi risk yaradır.

Həmçinin oxuyun

7 gün dərs olmayacaq- TARİXLƏR

Müğənnimiz qəfil VƏFAT ETDİ

Vasif Talıbovun oğlu AÇIQLAMA YAYDI

Bu xanıma yüksək VƏZİFƏ VERİLDİ

Mütəxəssisin diqqət çəkdiyi digər məqam isə siqaret tüstüsünün qalıqlarının paltar, saç, dəri və müxtəlif səthlərdə qala bilməsidir. Bu hal üçüncü əl tütün tüstüsü təsiri adlandırılır. Siqaret çəkən şəxs tüstülü mühitdən uzaqlaşdıqdan sonra belə, tüstüdən qalan bəzi kimyəvi maddələr onun geyimində və əşyalarında qala bilər. Xüsusilə körpələr və azyaşlı uşaqlar bu qalıqlarla təmas nəticəsində əlavə risklə üzləşə bilərlər. Buna görə də siqareti yalnız açıq havada çəkmək passiv və üçüncü əl tütün tüstüsünün yaratdığı bütün riskləri aradan qaldırmır.

Nigar Əliyeva qeyd edib ki, siqareti tərgitmək üçün heç vaxt gec deyil. İnsan uzun illər siqaret çəkmiş olsa belə, bu zərərli vərdişdən imtina etdikdən sonra orqanizmdə müsbət dəyişikliklər başlayır. Qan dövranı və ağciyərlərin fəaliyyəti zamanla yaxşılaşa, ürək-damar xəstəliklərinin riski azala bilər. Siqareti tərgitdikdən sonra öskürək və təngnəfəslik kimi bəzi şikayətlər də tədricən yüngülləşə bilər. Bununla yanaşı, xəstəlik riskinin azalması üçün tələb olunan müddət insanın əvvəlki siqaret istifadəsindən və ümumi sağlamlıq vəziyyətindən asılıdır.

Həkim tövsiyə edir ki, siqaret çəkməyən insanlar bu vərdişə heç vaxt başlamasınlar. Artıq siqaret çəkənlər isə onu tərgitmək üçün konkret addımlar atmalı, ehtiyac olduqda mütəxəssisə müraciət etməlidirlər. Əgər insan dəfələrlə cəhd etməsinə baxmayaraq siqareti buraxa bilmirsə, bunu iradəsizlik kimi qiymətləndirmək düzgün deyil. Nikotin asılılığı tibbi dəstək tələb edə bilən bir vəziyyətdir və onun müalicəsi mümkündür.

Beləliklə, səhər yuxudan oyandıqdan dərhal sonra siqaret çəkmək, gün ərzində çoxlu sayda siqaret istifadə etmək və siqaretsiz qalanda narahatlıq yaşamaq nikotin asılılığının ciddi əlamətləri ola bilər. Siqaretin zərəri isə yalnız onu çəkən şəxslə məhdudlaşmır, yaxınlarının da sağlamlığına təsir göstərir. Bu səbəbdən siqaretdən imtina etmək həm fərdi sağlamlığın qorunması, həm də ətrafdakı insanların təhlükəsizliyi baxımından mühüm addımdır. Asılılıq güclüdürsə, pulmonoloq və ya siqareti tərgitmə üzrə mütəxəssisin dəstəyi ilə müalicəyə başlamaq ən doğru yanaşmadır.

Əli