Babadan qalan evin bölgüsündə nələrə diqqət etmək lazımdır? – Vəkil AÇIQLADI

Ailə üzvlərindən birinin vəfatından sonra geridə qalan əmlakın bölüşdürülməsi bir çox hallarda varislər arasında hüquqi mübahisələrə səbəb olur. Xüsusilə miras qoyan şəxsin övladlarından biri vəfat etdikdə, ona çatmalı olan payın sonrakı nəsil tərəfindən tələb edilməsi məsələsi ortaya çıxır. Belə vəziyyətlərdə vətəndaşlar hansı qaydada hərəkət etməli olduqlarını, birbaşa məhkəməyə müraciət etməyin vacib olub-olmadığını və vəkil tutmadan miras hüququnu rəsmiləşdirə bilib-bilməyəcəklərini dəqiqləşdirmək istəyirlər.Məsələn, baba vəfat edib, onun iki oğlu olub. Oğullardan biri – yəni vətəndaşın atası da sonradan dünyasını dəyişib. Əmisi isə üç övlad qoyub, atanın yalnız bir qızı var. Bundan başqa, atanın rəsmi nikahda olduğu ikinci həyat yoldaşı da mövcuddur, lakin onların birgə övladı yoxdur. Bu halda babadan qalan ev necə bölünməlidir? Ataya çatmalı olan miras payını onun qızı tələb edə bilərmi? Bunun üçün mütləq vəkilin iştirakı lazımdırmı?

Vəkil Anar Ramazanov Citypost.az-a açıqlamasında bildirib ki, bu kimi məsələlərə hüquqi qiymət verərkən ilk növbədə miras qoyan şəxsin, yəni babanın hansı tarixdə vəfat etməsi müəyyənləşdirilməlidir. Çünki vərəsəlik münasibətlərində tətbiq olunacaq qanunvericilik məhz mirasın açıldığı vaxtdan asılıdır. Onun sözlərinə görə, bu məqamı dəqiqləşdirmədən birbaşa mirasın kimə və hansı nisbətdə çatacağını söyləmək düzgün olmaz.

Vəkil qeyd edib ki, Azərbaycan hüquq sistemində miras münasibətlərinin yaranma tarixi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Əgər baba 2000-ci il sentyabrın 1-dək vəfat edibsə, həmin dövrdə qüvvədə olmuş 1964-cü il Azərbaycan SSR Mülki Məcəlləsinin vərəsəliklə bağlı normaları nəzərə alınmalıdır. Əgər ölüm 2000-ci il sentyabrın 1-dən sonra baş veribsə, bu halda 2000-ci il tarixli Azərbaycan Respublikasının Mülki Məcəlləsinin müvafiq müddəaları tətbiq olunur. Həmin qanunvericiliklərdə vərəsəliyin qəbul edilməsi, mirasın qəbuluna dair müddətlər və vərəsələrin növbəliliyi ilə bağlı fərqli qaydalar mövcuddur.Bu səbəbdən vətəndaşlar mirasla bağlı hüquqi məsləhət alarkən yalnız əmlakın kimə məxsus olduğunu deyil, miras qoyanın ölüm tarixini də dəqiq bildirməlidirlər. Çünki bir neçə il fərq belə tətbiq ediləcək hüquqi normalara və nəticədə vərəsələrin hüquqlarına təsir göstərə bilər.

Anar Ramazanovun sözlərinə görə, əgər baba 2000-ci ildən sonra vəfat edibsə və onun qanun üzrə birinci növbəli vərəsələri iki oğlu olubsa, ümumi qaydada miras əmlak həmin iki vərəsə arasında bərabər bölünür. Yəni başqa hüquqi hallar və ya vəsiyyətnamə yoxdursa, ataya və əmiyə babadan qalan əmlakın hər birinə yarısı düşə bilər.Burada əsas məsələ ondan ibarətdir ki, ataya çatan miras payı onun özünün vəfat etməsi ilə avtomatik olaraq itmir. Əgər ata babasından qalan mirası qəbul etmədən dünyasını dəyişibsə, konkret hüquqi şərtlərdən asılı olaraq onun miras hüququ ilə bağlı məsələ qızının xeyrinə rəsmiləşdirilə bilər. Belə vəziyyətdə qız babasının əmlakından birbaşa öz atasına çatmalı olan payı tələb etmək hüququna malik ola bilər. Bununla belə, həmin hüququn hansı mexanizmlə həyata keçiriləcəyi – mirasın faktiki və ya notarial qaydada qəbul edilməsi, yaxud mirası qəbul etmək hüququnun vərəsəyə keçməsi – ölüm tarixləri və işin digər halları əsasında müəyyənləşdirilməlidir.

Vəkil bildirib ki, bu məsələdə daha bir mühüm hüquqi məqam var: atanın babadan əvvəl, yoxsa babadan sonra vəfat etməsi nəticəyə birbaşa təsir göstərir. Əgər ata babadan əvvəl dünyasını dəyişibsə, onun əvəzinə övladı müəyyən şərtlərlə təmsilçilik hüququ əsasında miras ala bilər. Əgər ata babadan sonra vəfat edibsə və mirası qəbul etməyə macal tapmayıbsa, bu zaman mirası qəbul etmək hüququnun onun vərəsələrinə keçməsi – yəni vərəsəlik transmissiyası məsələsi ortaya çıxa bilər. Hər iki halın hüquqi mexanizmi fərqlidir və onların eyni qaydada qiymətləndirilməsi düzgün deyil.Burada sual verən şəxsin atasının ikinci həyat yoldaşının da olması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Belə ki, həmin qadın babanın birbaşa vərəsəsi sayılmır. Çünki o, babanın deyil, atanın həyat yoldaşıdır. Lakin ata babadan sonra vəfat edibsə, onun öz vərəsələri sırasında rəsmi nikahda olduğu həyat yoldaşı da ola bilər. Əgər atanın babadan qalan mirası qəbul etmək hüququ onun vəfatından sonra vərəsələrinə keçibsə, həyat yoldaşının da bu hüquqdan pay alıb-almayacağı ayrıca araşdırılmalıdır. Eyni qaydada, ata babadan miras payını artıq qəbul etmişdisə, həmin əmlak onun öz mirasına daxil olur və atanın vərəsələri arasında qanunla müəyyən edilmiş qaydada bölünür.Deməli, atanın ikinci həyat yoldaşının miras bölgüsündə iştirak edib-etməməsi onun babanın əmlakına birbaşa vərəsə olması ilə bağlı deyil. Məsələ atanın ölüm tarixindən, babanın ölümündən sonra mirası qəbul edib-etməməsindən və miras hüququnun hansı qaydada rəsmiləşdirilməsindən asılıdır. Həmçinin babanın vəfat etdiyi vaxt onun həyat yoldaşının və ya valideynlərinin sağ olub-olmaması da nəzərə alınmalıdır. Çünki hazırkı Mülki Məcəlləyə əsasən, qanun üzrə birinci növbəli vərəsələrə miras qoyanın uşaqları, sağ qalan əri və ya arvadı, eləcə də valideynləri daxildir. Buna görə də yalnız iki oğulun olması faktına əsaslanaraq evin mütləq yarıbayarı bölünəcəyini demək olmaz.

Həmçinin oxuyun

7 gün dərs olmayacaq- TARİXLƏR

Müğənnimiz qəfil VƏFAT ETDİ

Vasif Talıbovun oğlu AÇIQLAMA YAYDI

Bu xanıma yüksək VƏZİFƏ VERİLDİ

Vəkil vətəndaşlara tövsiyə edib ki, mirasla bağlı məsələ yaranan kimi birbaşa məhkəməyə müraciət etməyə tələsməsinlər. İlk növbədə mirasın açıldığı yer üzrə notariusa müraciət edilməli, vərəsəlik işi başladılmalı və müvafiq sənədlər təqdim olunmalıdır. Bunun üçün babanın ölüm haqqında şəhadətnaməsi, müraciət edən şəxsin şəxsiyyət vəsiqəsi, onun atası ilə qohumluğunu təsdiqləyən doğum haqqında şəhadətnamə, atanın ölüm haqqında şəhadətnaməsi, eləcə də tələb olunan digər sənədlər hazırlanmalıdır.Müraciət zamanı vətəndaş babasından qalan əmlakda atasına çatmalı olan miras payının rəsmiləşdirilməsini istədiyini bildirməlidir. Notarius təqdim olunan sənədləri və vərəsəliklə bağlı hüquqi halları araşdıraraq müvafiq qərar verməlidir. Əgər qanuni əsaslar mövcuddursa və tələb olunan şərtlər yerinə yetirilibsə, vərəsəlik hüququ haqqında şəhadətnamə verilə bilər. Bu sənəd əsasında şəxsin miras əmlakdakı payı rəsmiləşdirilir.

Anar Ramazanovun sözlərinə görə, bəzi hallarda notarius miras hüququnu təsdiqləməkdən imtina edə bilər. Məsələn, mirasın qəbul edilməsi üçün qanunla müəyyən olunmuş müddətin ötürülməsi, vərəsələrin dairəsi ilə bağlı mübahisə yaranması, təqdim edilən sənədlərin kifayət etməməsi və ya miras hüququnun müəyyənləşdirilməsində başqa hüquqi maneələrin olması belə vəziyyətlərə səbəb ola bilər. Lakin notariusun imtinası şəxsin miras hüququnun ümumiyyətlə olmadığı anlamına gəlmir. Belə hallarda imtinanın səbəbi araşdırılmalı, hüquqi əsaslar olduğu təqdirdə məsələ məhkəmə qaydasında həll edilməlidir.Məhkəməyə müraciət zərurəti yaranarsa, iddianın tələbi də konkret vəziyyətə uyğun müəyyənləşdirilməlidir. Bəzi hallarda mirasın qəbul edilməsi faktının müəyyən olunması, bəzi hallarda mirası qəbul etmək üçün müddətin bərpası, digər hallarda isə miras payına mülkiyyət hüququnun tanınması tələb oluna bilər. Əgər söhbət atanın ölümündən sonra mirası qəbul etmək hüququnun onun vərəsələrinə keçməsindən gedirsə, bu hal da iddianın hüquqi əsaslandırılmasında nəzərə alınmalıdır. Yəni bütün miras mübahisələrində eyni məzmunlu iddia ərizəsi ilə çıxış etmək düzgün deyil.Bəs bu prosesdə vəkil mütləq lazımdırmı? Vəkil Anar Ramazanovun açıqlamasından irəli gələn hüquqi nəticəyə görə, vətəndaşın məhkəməyə müraciət etməsi və öz hüquqlarını müdafiə etməsi üçün hər bir halda vəkil tutması məcburi deyil. Şəxs qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olaraq iddia ərizəsini özü hazırlaya, zəruri sənədləri toplaya və məhkəmədə özünü təmsil edə bilər. Lakin miras münasibətlərində ölüm tarixlərinin, tətbiq ediləcək qanunvericiliyin, vərəsəlik növbəliliyinin və müddətlərin düzgün müəyyənləşdirilməsi bəzən mürəkkəb hüquqi təhlil tələb edir. Bu səbəbdən sənədləri təqdim etməzdən və iddia qaldırmazdan əvvəl hüquqşünas və ya vəkillə məsləhətləşmək məqsədəuyğundur.

Beləliklə, baba evindən ataya düşən miras payını onun qızı tələb edə bilər, lakin bunun hansı qaydada həyata keçiriləcəyi konkret ailə vəziyyətindən və mirasın açıldığı tarixdən asılıdır. Ən vacib məqam babanın və atanın ölüm tarixlərinin dəqiqləşdirilməsi, atanın mirası qəbul edib-etmədiyinin müəyyənləşdirilməsi və digər vərəsələrin hüquqlarının nəzərə alınmasıdır. Vətəndaş əvvəlcə notariusa müraciət etməli, notariat qaydasında məsələ həll olunmadıqda isə müvafiq məhkəmə müdafiəsi yolunu seçməlidir. 

ƏIi