Ana evini oğluna bağışlasa, qızları buna etiraz edə bilərmi? – Vəkildən hüquqi izah

Ailə daxilində miras və daşınmaz əmlakla bağlı mübahisələrə tez-tez rast gəlinir. Xüsusilə valideynin mülkiyyətində olan evin övladlardan yalnız birinə qalmasını istəməsi digər övladlar arasında suallar yaradır. Məsələn, ev ananın adınadır, onun iki qızı və bir oğlu var. Ana istəyir ki, vəfatından sonra ev yalnız oğluna qalsın. Lakin qızları bu qərarla razılaşmır və onların həmin evdə yaşayış yeri üzrə qeydiyyatda olduğu bildirilir. Belə olan halda ana evi sağlığında oğluna bağışlaya bilərmi? Qızların qeydiyyatda olması bağışlama müqaviləsinə mane ola bilərmi? Bəs ana vəsiyyət etsə, ev tamamilə oğluna qalacaqmı?

Vəkil Mədinə Leqayeva Citypost.az-a açıqlamasında bildirib ki, bu məsələdə ilk növbədə daşınmaz əmlakın hüquqi statusu, mülkiyyət hüququnun kimə məxsus olması və digər şəxslərin həmin evlə bağlı hüquqlarının olub-olmaması araşdırılmalıdır. Onun sözlərinə görə, evin ananın adına rəsmiləşdirilməsi mühüm əhəmiyyət daşısa da, qızların həmin ünvanda qeydiyyatda olması məsələyə ayrıca hüquqi qiymət verilməsini tələb edir.

Vəkil qeyd edib ki, burada ən vacib məqamlardan biri yaşayış yeri üzrə qeydiyyatla mülkiyyət hüququnun eyni anlayış olmadığını bilməkdir. Şəxsin hər hansı mənzildə qeydiyyatda olması avtomatik olaraq həmin mənzilin müəyyən hissəsinə sahib olması demək deyil. Yəni qızların evdə qeydiyyatda olması onların mütləq şəkildə həmin əmlakda mülkiyyət payına malik olduqlarını göstərmir. Bununla belə, qeydiyyatda olan şəxslərin yaşayış və istifadə hüquqları, evin hansı əsasla əldə edilməsi və özəlləşdirilməsi zamanı onların hüquqi vəziyyəti ayrıca araşdırılmalıdır.

Mədinə Leqayevanın sözlərinə görə, əgər ev ananın müstəsna mülkiyyətindədirsə və digər şəxslərin həmin əmlak üzərində mülkiyyət payı yoxdursa, ana sağlığında öz əmlakını oğluna bağışlamaq hüququna malik ola bilər. Bunun üçün qanunvericiliyin tələblərinə uyğun bağışlama müqaviləsi bağlanmalı, notariat qaydasında rəsmiləşdirilməli və mülkiyyət hüququ dövlət reyestrində oğlunun adına qeydiyyata alınmalıdır.

Belə olan halda, bağışlama müqaviləsi qanuni şəkildə rəsmiləşdirildikdən sonra ev artıq oğlunun mülkiyyətinə keçir. Yəni bu əmlak ananın vəfatından sonra miras kütləsinə daxil olmur və adi miras bölgüsü qaydasında digər övladlar arasında paylaşdırılmır. Çünki mülkiyyət hüququ ana sağ olduğu müddətdə oğluna keçmiş olur.

Lakin vəkilin diqqətə çatdırdığı mühüm məqam ondan ibarətdir ki, qızların həmin evdə qeydiyyatda olması məsələsi tamamilə nəzərə alınmadan bağışlama müqaviləsi bağlamaq düzgün yanaşma deyil. Əvvəlcə onların evdə hansı hüquqi əsasla qeydiyyatda olduqları müəyyən edilməlidir. Əgər qızların həmin mənzildə mülkiyyət payı yoxdursa, sadəcə qeydiyyatda olmaları, bir qayda olaraq, onları avtomatik mülkiyyətçi etmir. Ancaq onların yaşayışdan istifadə hüquqlarının mövcudluğu, həmin hüquqların hansı sənədlərdən irəli gəlməsi və əmlakın özəlləşdirilməsi zamanı iştirak edib-etməmələri ayrıca qiymətləndirilməlidir.

Digər tərəfdən, əgər ev ananın adına olsa da, nikah dövründə ər-arvadın ümumi vəsaiti hesabına əldə edilibsə, onun yalnız ananın adına rəsmiləşdirilməsi əmlakın avtomatik olaraq şəxsi mülkiyyət sayılması demək deyil. Belə vəziyyətdə həyat yoldaşının əmlak hüquqları və müvafiq razılıq məsələsi də nəzərə alınmalıdır. Eyni zamanda, evin əvvəlki özəlləşdirmə sənədləri və ailə üzvlərinin həmin prosesdəki hüquqi vəziyyəti araşdırılmalıdır.

Həmçinin oxuyun

İlham Əliyevin adından saxta məlumat YAYILIR -DİQQƏT!

Quşlar yüksək gərginlikli elektrik xətlərində dayanır-Bəs niyə elektrik onları vurmur?

Qatarla gedənlərə ŞAD XƏBƏR!Bilet ucuzlaşdı

Prezidentin Mətbuat Xidməti MƏLUMAT YAYDI

Vəkil vəsiyyət məsələsinə də aydınlıq gətirib. O bildirib ki, ana sağlığında öz əmlakı ilə bağlı vəsiyyət tərtib edərək evin oğluna qalmasını göstərə bilər. Lakin vəsiyyətlə bağışlama müqaviləsi arasında mühüm hüquqi fərq var. Vəsiyyət yalnız şəxsin vəfatından sonra hüquqi nəticə doğurur. Bundan əlavə, qanunvericilikdə məcburi miras payı hüququ nəzərdə tutulub. Bu hüquqa malik şəxslər vəsiyyətnamədə göstərilməsələr belə, müəyyən hallarda mirasdan pay tələb edə bilərlər.

Azərbaycan qanunvericiliyinə əsasən, məcburi pay hüququ olan vərəsələrə vəsiyyət edənin uşaqları, valideynləri və həyat yoldaşı daxildir. Onların məcburi payı qanun üzrə vərəsəlik zamanı alacaqları payın yarısı həcmində müəyyən edilir. Buna görə də ananın yalnız oğlunu vəsiyyət üzrə vərəsə göstərməsi digər məcburi pay hüququ olan şəxslərin miras hüquqlarını avtomatik aradan qaldırmır. Konkret halda oğula və qızlara düşəcək payın hesablanması isə digər vərəsələrin olub-olmamasından və əmlakın hüquqi statusundan asılıdır.

Mədinə Leqayeva diqqətə çatdırıb ki, bağışlama müqaviləsi ilə vəsiyyətin fərqi məhz burada özünü göstərir. Vəsiyyət zamanı əmlak mülkiyyətçinin vəfatından sonra miras qaydasında bölüşdürülür və məcburi pay hüququ məsələsi gündəmə gəlir. Bağışlama zamanı isə mülkiyyət hüququ sağlığında başqa şəxsə keçir. Buna görə də qanuni və etibarlı şəkildə rəsmiləşdirilmiş bağışlama müqaviləsi, bir qayda olaraq, sonradan həmin əmlakın miras kimi bölüşdürülməsinin qarşısını alır.

Bununla belə, bağışlama müqaviləsinin gələcəkdə heç bir halda mübahisələndirilə bilməyəcəyini söyləmək də doğru deyil. Əgər müqavilə bağlanan zaman ananın fəaliyyət qabiliyyəti ilə bağlı problem olubsa, o, öz hərəkətlərinin mahiyyətini dərk etməyibsə, aldadılıbsa, təzyiq altında qərar veribsə və ya müqavilənin bağlanması zamanı qanunvericiliyin tələbləri pozulubsa, maraqlı şəxslər məhkəməyə müraciət edə bilərlər. Eyni zamanda, əmlakın həqiqətən ananın müstəsna mülkiyyətində olub-olmaması da mübahisənin predmetinə çevrilə bilər.

Beləliklə, ana evin yalnız oğluna qalmasını istəyirsə, ilk növbədə əmlakın hüquqi sənədlərini yoxlatmalı, qızların həmin evdə qeydiyyatının və mümkün istifadə hüquqlarının əsasını müəyyənləşdirməli, digər mülkiyyətçilərin və ya həyat yoldaşının hüquqlarının olub-olmadığını araşdırmalıdır. Bundan sonra bağışlama müqaviləsi və ya vəsiyyət variantlarından hansının hüquqi baxımdan uyğun olduğu müəyyən edilməlidir.

Vəkilin izahından aydın olur ki, evin oğula qalmasını təmin etmək üçün bağışlama müqaviləsi hüquqi vasitələrdən biri ola bilər. Ancaq qızların qeydiyyatda olması, əmlakın əldə edilmə tarixi, özəlləşdirmə sənədləri və digər mümkün hüquqlar araşdırılmadan bu addımın gələcəkdə mübahisə yaratmayacağına zəmanət vermək olmaz. Ən doğru yanaşma bütün sənədlərin əvvəlcədən hüquqi təhlil edilməsi və müqavilənin qanunvericiliyin tələblərinə uyğun rəsmiləşdirilməsidir.