Revmatizm təkcə oynaqları zədələmir– Revmatoloqdan AÇIQLAMA

Revmatoloji xəstəliklər dedikdə əksər insanların ağlına ilk növbədə oynaq ağrıları, hərəkət məhdudiyyəti və sümük problemləri gəlir. Lakin bu xəstəliklərin təsir dairəsi düşündüyümüzdən daha genişdir. Bəzi revmatoloji xəstəliklər immun sisteminin öz orqanizminə qarşı fəaliyyətə keçməsi nəticəsində yaranır və yalnız oynaqları deyil, ürək, böyrək, ağciyər, göz, damarlar və sinir sistemi kimi həyati əhəmiyyət daşıyan orqanları da zədələyə bilir. Bu səbəbdən revmatoloji xəstəliklərə yalnız oynaq ağrısı kimi yanaşmaq düzgün deyil.

Terapevt-revmatoloq Mayis Əmrahov Citypost.az-a açıqlamasında bildirib ki, ilk növbədə, cəmiyyətdə geniş istifadə olunan “revmatizm” termininin mahiyyətini düzgün anlamaq lazımdır. Onun sözlərinə görə, bu ifadə daha çox keçmişdən qalan ümumiləşdirici anlayışdır və revmatologiya sahəsinə daxil olan çoxsaylı, bir-birindən fərqli xəstəlikləri əhatə edir. Bu xəstəliklərin sayı 200-dən çoxdur və onların hər birinin yaranma mexanizmi, klinik əlamətləri, müalicə yanaşması və orqanizmə təsiri fərqlənir.

Mütəxəssis qeyd edir ki, revmatoloji xəstəliklərin əksəriyyəti yalnız oynaqlarla məhdudlaşmayan, sistem xarakterli xəstəliklərdir. Yəni iltihabi proses bədənin müxtəlif toxuma və orqanlarını əhatə edə bilər. Bu baxımdan revmatologiyanı yalnız oynaq ağrılarının müalicəsi ilə əlaqələndirmək doğru deyil. Eyni zamanda “revmatizm” adlandırılan bütün xəstəlikləri bir diaqnoz kimi qəbul etmək də yanlışdır. Məsələn, kəskin revmatik qızdırma konkret xəstəlikdir və əsasən streptokok infeksiyasından sonra immun sisteminin reaksiyası nəticəsində inkişaf edə bilər. Bu xəstəlikdə ürəyin, xüsusilə də ürək qapaqlarının zədələnməsi mümkündür. Lakin revmatologiyada rast gəlinən digər diaqnozların da özünəməxsus orqan ağırlaşmaları mövcuddur.

Mayis Əmrahovun sözlərinə görə, revmatoid artrit və ankilozlaşdırıcı spondilit kimi xəstəliklər də yalnız oynaq və onurğa problemləri ilə məhdudlaşmır. Revmatoid artrit zamanı uzunmüddətli sistemli iltihab ürək-damar xəstəlikləri riskini artıra bilər. Xəstələrdə ürək-damar sisteminin zədələnməsi, ürək əzələsinin və ürək kisəsinin iltihabı kimi hallar da müşahidə oluna bilər. Xroniki iltihab damar divarlarında aterosklerotik dəyişikliklərin sürətlənməsinə şərait yarada, nəticədə infarkt və insult riskinə təsir göstərə bilər.

Ankilozlaşdırıcı spondilit zamanı isə əsasən onurğa və çanaq nahiyəsindəki oynaqlar zədələnsə də, xəstəliyin təsiri bununla bitmir. Bəzi pasiyentlərdə ürəyin aorta qapağı ilə bağlı problemlər, ürək ritmində dəyişikliklər və gözün iltihabi xəstəliklərindən biri olan uveit inkişaf edə bilər. Bu da göstərir ki, revmatoloji diaqnoz qoyularkən yalnız xəstənin oynaq şikayətlərinə deyil, ümumi sağlamlıq vəziyyətinə də diqqət yetirilməlidir.

Revmatoloji xəstəliklərin ən ciddi ağırlaşmalarından biri böyrəklərin zədələnməsidir. Xüsusilə sistemli qırmızı qurd eşənəyi (lupus) və bəzi vaskulitlər zamanı böyrək toxumasında iltihab yarana bilər. Lupus nefriti adlandırılan bu vəziyyət böyrəklərin qanı süzmə funksiyasına mənfi təsir göstərir. Xəstəlik vaxtında aşkar edilmədikdə və müalicə olunmadıqda böyrək funksiyasının ciddi şəkildə zəifləməsinə, hətta böyrək çatışmazlığına gətirib çıxara bilər. Bəzi hallarda sidikdə zülal və ya qan aşkarlanması, bədəndə şişkinlik və arterial təzyiqin yüksəlməsi böyrək zədələnməsinin əlamətləri ola bilər.

Mütəxəssis bildirir ki, uzun müddət davam edən və nəzarətsiz qalan xroniki iltihab da müəyyən hallarda böyrəklər üçün təhlükə yarada bilər. Xüsusilə bəzi xroniki iltihabi xəstəliklərdə ikincili amiloidoz inkişaf edə bilər. Bu zaman amiloid adlanan zülalabənzər maddələr müxtəlif orqanların toxumalarında toplanır. Böyrəklərdə belə toplanma onların fəaliyyətini poza və zamanla böyrək çatışmazlığına səbəb ola bilər. Bununla belə, bu ağırlaşma bütün revmatoloji xəstələrdə müşahidə edilmir və əsasən uzunmüddətli, nəzarətsiz iltihab halları ilə əlaqələndirilir.

Həmçinin oxuyun

Sərəncam bu  gündən qüvvəyə minir

İlham Əliyevin adından saxta məlumat YAYILIR -DİQQƏT!

Quşlar yüksək gərginlikli elektrik xətlərində dayanır-Bəs niyə elektrik onları vurmur?

Qatarla gedənlərə ŞAD XƏBƏR!Bilet ucuzlaşdı

Revmatoloji xəstəliklərin təsir göstərə bildiyi digər mühüm orqanlardan biri də ağciyərlərdir. Bəzi vaskulitlər, revmatoid artrit və digər sistemli autoimmun xəstəliklər zamanı ağciyər toxumasında iltihabi və fibrotik dəyişikliklər yarana bilər. Bu vəziyyətlərdən biri interstisial ağciyər xəstəliyidir. Xəstəlik zamanı ağciyərin qaz mübadiləsində iştirak edən toxumaları zədələnir, nəticədə nəfəs darlığı, quru öskürək və fiziki hərəkət zamanı tez yorulma kimi əlamətlər meydana çıxır. Ağır hallarda ağciyər funksiyası əhəmiyyətli dərəcədə zəifləyə bilər. Bəzi pasiyentlərdə ağciyər zədələnməsi oynaq əlamətlərindən daha ciddi və həyati təhlükəli xarakter daşıya bilər.

Gözlər də revmatoloji xəstəliklərin təsirindən kənarda qalmır. Bu baxımdan uveit xüsusi diqqət tələb edən xəstəliklərdəndir. Uveit gözün daxili damar qişasının iltihabıdır və bəzi revmatoloji, xüsusilə də spondiloartrit qrupuna daxil olan xəstəliklərlə əlaqəli şəkildə inkişaf edə bilər. Gözlərdə qızartı, ağrı, işığa həssaslıq və görmənin bulanması əsas əlamətlər sırasında yer alır. Vaxtında müalicə edilmədikdə görmə qabiliyyətinə ciddi zərər vura bilər. Buna görə də revmatoloji xəstəliyi olan şəxslərdə gözlə bağlı şikayətlər yarandıqda oftalmoloqa müraciət etmək vacibdir.

Mütəxəssisin diqqət çəkdiyi digər xəstəliklərdən biri də Şeqren sindromudur. Bu, immun sisteminin əsasən göz yaşı və tüpürcək vəzilərinə hücum etməsi nəticəsində yaranan autoimmun xəstəlikdir. Nəticədə gözlərdə və ağız boşluğunda quruluq meydana gəlir. Xəstələr gözlərdə yanma, qum hissi, ağız quruluğu, udma çətinliyi və diş problemlərindən şikayət edə bilərlər. Bununla yanaşı, Şeqren sindromu bəzi hallarda sinir sisteminə, ağciyərlərə, böyrəklərə və digər orqanlara da təsir göstərə bilər. Yəni xəstəlik yalnız göz və ağız quruluğu ilə məhdudlaşmaya bilər.

Mayis Əmrahovun fikrincə, bütün bu nümunələr revmatoloji xəstəliklərin erkən diaqnostikasının və müntəzəm tibbi nəzarətin nə qədər vacib olduğunu göstərir. Xəstələr yalnız oynaq ağrılarının azalmasına əsaslanaraq müalicənin nəticəsini qiymətləndirməməlidirlər. Çünki bəzi hallarda orqanlarda gedən iltihabi proseslər ilkin mərhələdə aşkar simptomlar yaratmaya bilər. Buna görə diaqnozdan asılı olaraq böyrək funksiyasının, sidik analizlərinin, ürək-damar sisteminin, ağciyərlərin və digər orqanların vəziyyətinin mütəmadi yoxlanılması tələb oluna bilər.

Revmatoloji xəstəliklər zamanı müalicə hər bir pasiyent üçün fərdi şəkildə müəyyən edilir. Xəstəliyin növü, aktivlik dərəcəsi, zədələnmiş orqanlar və mövcud risk faktorları nəzərə alınır. Müalicənin əsas məqsədi iltihabı nəzarət altına almaq, xəstəliyin inkişafını ləngitmək, orqan zədələnməsinin qarşısını almaq və pasiyentin həyat keyfiyyətini qorumaqdır. Özbaşına dərman qəbul etmək, xüsusilə də həkim təyin etdiyi müalicəni dayandırmaq ciddi fəsadlara səbəb ola bilər.

Beləliklə, revmatoloji xəstəlikləri yalnız oynaq ağrısı ilə əlaqələndirmək düzgün deyil. Bu xəstəliklərin bir qismi bütün orqanizmə təsir göstərə və ürək, böyrək, ağciyər, göz, damarlar və sinir sistemində ciddi problemlər yarada bilər. Davamlı oynaq ağrıları, şişkinlik və hərəkət məhdudiyyəti ilə yanaşı, səbəbi bilinməyən nəfəs darlığı, göz qızartısı, sidikdə dəyişiklik və ya digər qeyri-adi əlamətlər də diqqətdən kənarda qalmamalıdır. Erkən diaqnoz və düzgün müalicə xəstəliyin ağırlaşma riskini azaltmaq baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.