Revmatizm təkcə oynaqları zədələmir– Revmatoloqdan AÇIQLAMA
Tibb 05 Noyabr 2026, 11:00
2136
Revmatoloji xəstəliklər dedikdə əksər insanların ağlına ilk növbədə oynaq ağrıları, hərəkət məhdudiyyəti və sümük problemləri gəlir. Lakin bu xəstəliklərin təsir dairəsi düşündüyümüzdən daha genişdir. Bəzi revmatoloji xəstəliklər immun sisteminin öz orqanizminə qarşı fəaliyyətə keçməsi nəticəsində yaranır və yalnız oynaqları deyil, ürək, böyrək, ağciyər, göz, damarlar və sinir sistemi kimi həyati əhəmiyyət daşıyan orqanları da zədələyə bilir. Bu səbəbdən revmatoloji xəstəliklərə yalnız oynaq ağrısı kimi yanaşmaq düzgün deyil.
Terapevt-revmatoloq Mayis Əmrahov Citypost.az-a açıqlamasında bildirib ki, ilk növbədə, cəmiyyətdə geniş istifadə olunan “revmatizm” termininin mahiyyətini düzgün anlamaq lazımdır. Onun sözlərinə görə, bu ifadə daha çox keçmişdən qalan ümumiləşdirici anlayışdır və revmatologiya sahəsinə daxil olan çoxsaylı, bir-birindən fərqli xəstəlikləri əhatə edir. Bu xəstəliklərin sayı 200-dən çoxdur və onların hər birinin yaranma mexanizmi, klinik əlamətləri, müalicə yanaşması və orqanizmə təsiri fərqlənir.
Mütəxəssis qeyd edir ki, revmatoloji xəstəliklərin əksəriyyəti yalnız oynaqlarla məhdudlaşmayan, sistem xarakterli xəstəliklərdir. Yəni iltihabi proses bədənin müxtəlif toxuma və orqanlarını əhatə edə bilər. Bu baxımdan revmatologiyanı yalnız oynaq ağrılarının müalicəsi ilə əlaqələndirmək doğru deyil. Eyni zamanda “revmatizm” adlandırılan bütün xəstəlikləri bir diaqnoz kimi qəbul etmək də yanlışdır. Məsələn, kəskin revmatik qızdırma konkret xəstəlikdir və əsasən streptokok infeksiyasından sonra immun sisteminin reaksiyası nəticəsində inkişaf edə bilər. Bu xəstəlikdə ürəyin, xüsusilə də ürək qapaqlarının zədələnməsi mümkündür. Lakin revmatologiyada rast gəlinən digər diaqnozların da özünəməxsus orqan ağırlaşmaları mövcuddur.
Mayis Əmrahovun sözlərinə görə, revmatoid artrit və ankilozlaşdırıcı spondilit kimi xəstəliklər də yalnız oynaq və onurğa problemləri ilə məhdudlaşmır. Revmatoid artrit zamanı uzunmüddətli sistemli iltihab ürək-damar xəstəlikləri riskini artıra bilər. Xəstələrdə ürək-damar sisteminin zədələnməsi, ürək əzələsinin və ürək kisəsinin iltihabı kimi hallar da müşahidə oluna bilər. Xroniki iltihab damar divarlarında aterosklerotik dəyişikliklərin sürətlənməsinə şərait yarada, nəticədə infarkt və insult riskinə təsir göstərə bilər.
Ankilozlaşdırıcı spondilit zamanı isə əsasən onurğa və çanaq nahiyəsindəki oynaqlar zədələnsə də, xəstəliyin təsiri bununla bitmir. Bəzi pasiyentlərdə ürəyin aorta qapağı ilə bağlı problemlər, ürək ritmində dəyişikliklər və gözün iltihabi xəstəliklərindən biri olan uveit inkişaf edə bilər. Bu da göstərir ki, revmatoloji diaqnoz qoyularkən yalnız xəstənin oynaq şikayətlərinə deyil, ümumi sağlamlıq vəziyyətinə də diqqət yetirilməlidir.
Revmatoloji xəstəliklərin ən ciddi ağırlaşmalarından biri böyrəklərin zədələnməsidir. Xüsusilə sistemli qırmızı qurd eşənəyi (lupus) və bəzi vaskulitlər zamanı böyrək toxumasında iltihab yarana bilər. Lupus nefriti adlandırılan bu vəziyyət böyrəklərin qanı süzmə funksiyasına mənfi təsir göstərir. Xəstəlik vaxtında aşkar edilmədikdə və müalicə olunmadıqda böyrək funksiyasının ciddi şəkildə zəifləməsinə, hətta böyrək çatışmazlığına gətirib çıxara bilər. Bəzi hallarda sidikdə zülal və ya qan aşkarlanması, bədəndə şişkinlik və arterial təzyiqin yüksəlməsi böyrək zədələnməsinin əlamətləri ola bilər.
Mütəxəssis bildirir ki, uzun müddət davam edən və nəzarətsiz qalan xroniki iltihab da müəyyən hallarda böyrəklər üçün təhlükə yarada bilər. Xüsusilə bəzi xroniki iltihabi xəstəliklərdə ikincili amiloidoz inkişaf edə bilər. Bu zaman amiloid adlanan zülalabənzər maddələr müxtəlif orqanların toxumalarında toplanır. Böyrəklərdə belə toplanma onların fəaliyyətini poza və zamanla böyrək çatışmazlığına səbəb ola bilər. Bununla belə, bu ağırlaşma bütün revmatoloji xəstələrdə müşahidə edilmir və əsasən uzunmüddətli, nəzarətsiz iltihab halları ilə əlaqələndirilir.
Həmçinin oxuyun
Revmatoloji xəstəliklərin təsir göstərə bildiyi digər mühüm orqanlardan biri də ağciyərlərdir. Bəzi vaskulitlər, revmatoid artrit və digər sistemli autoimmun xəstəliklər zamanı ağciyər toxumasında iltihabi və fibrotik dəyişikliklər yarana bilər. Bu vəziyyətlərdən biri interstisial ağciyər xəstəliyidir. Xəstəlik zamanı ağciyərin qaz mübadiləsində iştirak edən toxumaları zədələnir, nəticədə nəfəs darlığı, quru öskürək və fiziki hərəkət zamanı tez yorulma kimi əlamətlər meydana çıxır. Ağır hallarda ağciyər funksiyası əhəmiyyətli dərəcədə zəifləyə bilər. Bəzi pasiyentlərdə ağciyər zədələnməsi oynaq əlamətlərindən daha ciddi və həyati təhlükəli xarakter daşıya bilər.
Gözlər də revmatoloji xəstəliklərin təsirindən kənarda qalmır. Bu baxımdan uveit xüsusi diqqət tələb edən xəstəliklərdəndir. Uveit gözün daxili damar qişasının iltihabıdır və bəzi revmatoloji, xüsusilə də spondiloartrit qrupuna daxil olan xəstəliklərlə əlaqəli şəkildə inkişaf edə bilər. Gözlərdə qızartı, ağrı, işığa həssaslıq və görmənin bulanması əsas əlamətlər sırasında yer alır. Vaxtında müalicə edilmədikdə görmə qabiliyyətinə ciddi zərər vura bilər. Buna görə də revmatoloji xəstəliyi olan şəxslərdə gözlə bağlı şikayətlər yarandıqda oftalmoloqa müraciət etmək vacibdir.
Mütəxəssisin diqqət çəkdiyi digər xəstəliklərdən biri də Şeqren sindromudur. Bu, immun sisteminin əsasən göz yaşı və tüpürcək vəzilərinə hücum etməsi nəticəsində yaranan autoimmun xəstəlikdir. Nəticədə gözlərdə və ağız boşluğunda quruluq meydana gəlir. Xəstələr gözlərdə yanma, qum hissi, ağız quruluğu, udma çətinliyi və diş problemlərindən şikayət edə bilərlər. Bununla yanaşı, Şeqren sindromu bəzi hallarda sinir sisteminə, ağciyərlərə, böyrəklərə və digər orqanlara da təsir göstərə bilər. Yəni xəstəlik yalnız göz və ağız quruluğu ilə məhdudlaşmaya bilər.
Mayis Əmrahovun fikrincə, bütün bu nümunələr revmatoloji xəstəliklərin erkən diaqnostikasının və müntəzəm tibbi nəzarətin nə qədər vacib olduğunu göstərir. Xəstələr yalnız oynaq ağrılarının azalmasına əsaslanaraq müalicənin nəticəsini qiymətləndirməməlidirlər. Çünki bəzi hallarda orqanlarda gedən iltihabi proseslər ilkin mərhələdə aşkar simptomlar yaratmaya bilər. Buna görə diaqnozdan asılı olaraq böyrək funksiyasının, sidik analizlərinin, ürək-damar sisteminin, ağciyərlərin və digər orqanların vəziyyətinin mütəmadi yoxlanılması tələb oluna bilər.
Revmatoloji xəstəliklər zamanı müalicə hər bir pasiyent üçün fərdi şəkildə müəyyən edilir. Xəstəliyin növü, aktivlik dərəcəsi, zədələnmiş orqanlar və mövcud risk faktorları nəzərə alınır. Müalicənin əsas məqsədi iltihabı nəzarət altına almaq, xəstəliyin inkişafını ləngitmək, orqan zədələnməsinin qarşısını almaq və pasiyentin həyat keyfiyyətini qorumaqdır. Özbaşına dərman qəbul etmək, xüsusilə də həkim təyin etdiyi müalicəni dayandırmaq ciddi fəsadlara səbəb ola bilər.
Beləliklə, revmatoloji xəstəlikləri yalnız oynaq ağrısı ilə əlaqələndirmək düzgün deyil. Bu xəstəliklərin bir qismi bütün orqanizmə təsir göstərə və ürək, böyrək, ağciyər, göz, damarlar və sinir sistemində ciddi problemlər yarada bilər. Davamlı oynaq ağrıları, şişkinlik və hərəkət məhdudiyyəti ilə yanaşı, səbəbi bilinməyən nəfəs darlığı, göz qızartısı, sidikdə dəyişiklik və ya digər qeyri-adi əlamətlər də diqqətdən kənarda qalmamalıdır. Erkən diaqnoz və düzgün müalicə xəstəliyin ağırlaşma riskini azaltmaq baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Diş ətindəki ağrısız şişkinlik təhlükəli xəstəliyin əlaməti ola bilər – Stomatoloqdan xəbərdarlıq
Diş ətində yaranan kiçik şişkinlik, qızartı və ya digər dəyişikliklər bir çox insan tərəfindən ciddi qəbul edilmir. Xüsusilə ağrı olmadığı zaman insanlar bu əlamətlərin öz-özünə keçəcəyini düşünərək stomatoloqa müraciəti təxirə salırlar. Halbuki diş ətində müşahidə olunan kiçik bir şişkinlik bəzən dişin kök nahiyəsində və ya ətraf toxumalarda gedən iltihabi prosesin göstəricisi ola bilər. Belə problemlər vaxtında aşkarlanmadıqda dişin ətrafındakı yumşaq toxumaların və sümük toxumasının zədələnməsinə, hətta dişin itirilməsinə gətirib çıxara bilər.Bəs diş ətində ağrı verməyən şişkinlik hansı xəstəliklərdən xəbər verir? Bu əlamət nə zaman təhlükəli hesab olunur və dişi itirmək riskinin qarşısını almaq üçün hansı tədbirlər görülməlidir?Mövzu ilə bağlı stomatoloq...
13 Noyabr 2026, 10:30
Sinə ağrısını özbaşına reflüks hesab etməyin – Qastroenteroloqdan xəbərdarlıq
Mədə-bağırsaq sistemi xəstəlikləri müasir dövrdə geniş yayılmış sağlamlıq problemləri sırasındadır. Xüsusilə qastroezofageal reflüks xəstəliyi (QERX) insanların gündəlik həyat keyfiyyətinə ciddi təsir göstərən problemlərdən biridir. Mədə turşusunun qida borusuna geri qayıtması nəticəsində yaranan bu xəstəlik qıcqırma, döş sümüyü arxasında yanma, boğaza acı və ya turş mayenin gəlməsi, göynəmə kimi əlamətlərlə özünü göstərə bilər. Bəzi insanlar bu şikayətləri adi həzm pozuntusu hesab edərək uzun müddət həkimə müraciət etmir, apteklərdən özbaşına dərman alaraq qəbul edirlər. Lakin simptomların müvəqqəti azalması xəstəliyin tam müalicə olunduğu anlamına gəlmir.Mövzu ilə bağlı qastroenteroloq Şahnaz Atayeva Citypost.az-a açıqlamasında bildirib ki, gündəlik tibbi praktikada reflüks və digər xroniki mədə-bağırsaq xəstəliklərindən...
13 Noyabr 2026, 09:30
Ailə insanı gündəlik stressdən necə qoruyur? – Kardioloq-terapevtdən maraqlı açıqlama
Müasir dövrdə insanların gündəlik həyatı gərginlik, məsuliyyət, iş qayğıları və müxtəlif problemlərlə müşayiət olunur. İnsan hər gün həm sosial münasibətlərdə, həm iş həyatında, həm də şəxsi müstəvidə müəyyən çətinliklərlə üzləşir. Bu gərginliyin öhdəsindən gəlmək üçün isə onun etibar edə biləcəyi, özünü rahat və təhlükəsiz hiss etdiyi bir mühitə ehtiyacı var. Belə mühitin əsasını çox vaxt ailə təşkil edir. Sağlam ailə münasibətləri insanın emosional tarazlığını qorumağa, stressin təsirlərini azaltmağa və gündəlik çətinliklər qarşısında daha güclü olmağa kömək edə bilər.Bəs ailə insanın stressdən qorunmasında hansı rolu oynayır? Ailə daxilində mənəvi dəstəyin və qarşılıqlı anlaşmanın olmaması insanın psixoloji vəziyyətinə necə təsir göstərir? Ailədə...
13 Noyabr 2026, 08:30
İnqalyasiya uşaqlara zərərlidirmi, asılılıq yaradırmı? – Pediatrdan valideynlərə vacib xəbərdarlıq
Uşaqlarda öskürək, bronxit, bronxial astma və digər tənəffüs sistemi xəstəlikləri zamanı istifadə olunan müalicə üsullarından biri də inqalyasiyadır. Xüsusilə soyuqdəymə və respirator infeksiyaların artdığı dövrlərdə valideynlər uşaqlarına inqalyasiya etdirməyə üstünlük verirlər. Lakin bu üsulla bağlı cəmiyyətdə bir sıra suallar və yanlış təsəvvürlər mövcuddur. Bəzi valideynlər inqalyasiyanın uşağın ağciyərlərinə zərər verəcəyindən, digərləri isə uzun müddət istifadə edildikdə asılılıq yaradacağından narahat olurlar. Əslində, inqalyasiya düzgün dərman, uyğun doza və həkim göstərişi ilə tətbiq edildikdə tənəffüs yolu xəstəliklərinin müalicəsində faydalı üsullardan biri hesab olunur.Pediatr Günay Rəsulova bu barədə Citypost.az-a açıqlamasında bildirib ki, inqalyasiya müasir tibbdə geniş istifadə edilən müalicə üsullarındandır və onun əsas...
12 Noyabr 2026, 11:00
Təkrarlanan boğulma tutmaları panik atak yaradır? – ALLERQOLOQ CAVAB VERDİ
Bronxial astma yalnız tənəffüs yollarına təsir göstərən xəstəlik deyil, uzun müddət nəzarətsiz qaldıqda insanın psixoloji vəziyyətinə və gündəlik həyatına da ciddi təsir edə bilər. Xüsusilə təkrarlanan boğulma tutmaları, nəfəs darlığı və hava çatışmazlığı hissi yaşayan xəstələrdə zamanla güclü təşviş, həyəcan və panik atak əlamətləri meydana çıxa bilər. Belə insanlar hər an yenidən boğulma tutması keçirəcəklərindən, nəfəs ala bilməyəcəklərindən, hətta həyatlarını itirəcəklərindən qorxurlar.Allerqoloq Gülnar Quliyeva bu barədə Citypost.az-a açıqlamasında bildirib ki, bronxial astmadan uzun müddət əziyyət çəkən, lakin düzgün və davamlı müalicə almayan pasiyentlərdə belə psixoloji problemlərə tez-tez rast gəlinir. Onun sözlərinə görə, təkrarlanan boğulma tutmaları xəstələrdə yalnız fiziki narahatlıq yaratmır,...
12 Noyabr 2026, 10:00
Təmiz angioqrafiya ürək problemini tam istisna etmir – KARDİOLOQDAN XƏBƏRDARLIQ
Sinədə göynəmə, yanma və ağrı şikayətləri ilə həkimə müraciət edən bəzi xəstələrdə aparılan müayinələr gözlənilməz nəticə ortaya çıxarır. Belə ki, xəstənin fiziki yüklənmə zamanı ürəyində qan dövranı pozuntusuna işarə edən əlamətlər müşahidə olunur, treadmill testinin nəticəsi müsbət çıxır. Lakin daha sonra aparılan koronar angioqrafiya zamanı ürəyi qidalandıran əsas damarlarda hər hansı ciddi daralma və ya tıxanıqlıq aşkarlanmır. Bu isə xəstələrdə haqlı olaraq sual yaradır: Əgər ürək damarları təmizdirsə, bəs sinədəki ağrı və yanmanın səbəbi nədir?Kardioloq Sahilə Tacəddinova bu barədə Citypost.az-a açıqlamasında bildirib ki, belə hallarda söhbət ürəyin kiçik damarlarında qan dövranının pozulması ilə əlaqəli olan və kardiologiyada mikrovaskulyar angina, yaxud...
12 Noyabr 2026, 09:00