Bələdiyyə sənədi ev tikmək üçün kifayətdirmi? Söküntü ilə bağlı vacib hüquqi məqamlar

Vətəndaşların torpaq sahələri və həmin ərazilərdə inşa etdikləri fərdi yaşayış evləri ilə bağlı qarşılaşdıqları problemlərdən biri də tikintinin qanuniliyidir. Xüsusilə bələdiyyə sənədi əsasında torpaq əldə edən, lakin sonradan tikinti və mülkiyyət sənədlərini tam rəsmiləşdirə bilməyən şəxslər ciddi hüquqi çətinliklərlə üzləşirlər. Bəzi hallarda vətəndaş evini tikməyə başlayır, tikintiyə xeyli vəsait xərcləyir, hətta binanın əsas hissəsini tamamlayır. Bundan sonra isə müvafiq dövlət qurumlarının nümayəndələri əraziyə gələrək tikintinin qanunsuz olduğunu əsas gətirir və evin sökülməsini tələb edirlər.Belə vəziyyətlərdə bir sıra suallar yaranır: Bələdiyyə sənədi olan torpaq sahəsində inşa edilən evi icra hakimiyyəti məhkəmə qərarı olmadan sökə bilərmi? Tikinti üçün icazə alınmayıbsa, bu, avtomatik olaraq evin sökülməsi deməkdirmi? Bəs müvafiq qurumlar tikintidən vaxtında xəbərdar olduqları halda müdaxilə etməyiblərsə, sonradan ev söküldükdə vətəndaş dəymiş maddi ziyanın ödənilməsini tələb edə bilərmi?

Vəkil Cavanşir Qasımzadə bu barədə Citypost.az-a açıqlamasında bildirib ki, tikintinin sökülməsi məsələsində qanunvericiliyin tələblərinə əməl olunmalı, müvafiq hüquqi prosedurlar gözlənilməlidir. Onun sözlərinə görə, bələdiyyə sənədinin mövcudluğu öz-özlüyündə tikintinin bütün hüquqi tələblərə uyğun olduğunu təsdiqləmir. Eyni zamanda, tikintinin qanunsuz hesab edilməsi də müvafiq qurumlara istənilən halda vətəndaşın əmlakını özbaşına sökmək hüququ vermir.

Vəkil qeyd edib ki, bələdiyyə tərəfindən verilmiş torpaq sənədinin hüquqi qüvvəsi, torpaq sahəsinin hansı tarixdə və hansı əsasla ayrılması, həmin ərazinin təyinatı və tikintiyə icazə məsələləri ayrıca araşdırılmalıdır. Xüsusilə 2007-ci ildən sonra verilmiş bələdiyyə sənədləri ilə bağlı məsələlərdə torpağın qanunvericiliyin tələblərinə uyğun ayrılıb-ayrılmadığı, bələdiyyə qərarının mövcudluğu və torpaq sahəsinin hərrac və ya müsabiqə yolu ilə əldə edilib-edilmədiyi əhəmiyyət daşıya bilər.

Cavanşir Qasımzadənin sözlərinə görə, vətəndaşın əlində bələdiyyə sənədinin olması həmin ərazidə avtomatik olaraq fərdi yaşayış evi tikmək hüququ yaratmır. Torpaq sahəsinin hüquqi statusu, təyinatı və tikintinin həyata keçirilməsi üçün tələb olunan sənədlər nəzərə alınmalıdır. Başqa sözlə, torpağın vətəndaşa ayrılması ilə həmin torpaqda istənilən tikilinin inşasına icazə verilməsi eyni hüquqi məsələ deyil.

Vəkil bildirib ki, xüsusilə torpaq sahəsi qanunvericiliyin tələblərinə uyğun əldə edilməyibsə və ya tikinti üçün zəruri sənədlər yoxdursa, vətəndaş gələcəkdə ciddi problemlərlə qarşılaşa bilər. Bəzən insanlar bələdiyyə sənədinə güvənərək tikintiyə başlayır, lakin sonradan həmin sənədin mülkiyyət hüququnu rəsmiləşdirmək üçün kifayət etmədiyini öyrənirlər. Nəticədə həm torpaq sahəsinin hüquqi statusu, həm də inşa edilmiş evin taleyi mübahisə predmetinə çevrilir.

Mütəxəssis diqqətə çatdırıb ki, burada başqa bir mühüm məqam da mövcuddur. Bəzi hallarda vətəndaş tikintiyə başlayır, evin divarlarını ucaldır, dam örtüyünü quraşdırır və tikintiyə xeyli vəsait sərf edir. Lakin müvafiq dövlət qurumları həmin müddətdə müdaxilə etmir. Tikinti müəyyən mərhələyə çatdıqdan sonra isə qurumun nümayəndələri əraziyə gələrək inşaatın qanunsuz olduğunu bildirir və söküntü həyata keçirirlər.Belə vəziyyətlərdə vətəndaş haqlı olaraq sual verir: Əgər tikinti qanunsuz idisə, niyə işin başlanğıcında müdaxilə edilmədi? Niyə tikinti materiallarının alınmasına, işlərin davam etdirilməsinə və evin müəyyən mərhələyə qədər inşa olunmasına imkan verildi? Dövlət qurumlarının vaxtında tədbir görməməsi nəticəsində yaranan maddi zərərə görə məsuliyyət məsələsi ortaya çıxa bilərmi?

Cavanşir Qasımzadə hesab edir ki, bu kimi hallarda vətəndaşın məhkəməyə müraciət edərək dəymiş maddi ziyanın əvəzinin ödənilməsini tələb etməsi hüquqi baxımdan araşdırıla biləcək məsələdir. Xüsusilə tikintinin aparıldığı müddətdə müvafiq qurumların hərəkətsiz qalması, sonradan isə vətəndaşın çəkdiyi xərclərin heç bir kompensasiya olmadan itirilməsi ilə bağlı iddialar məhkəmədə qiymətləndirilə bilər.

Vəkilin yanaşmasına görə, belə mübahisələrdə yalnız evin qanuni və ya qanunsuz tikilməsi faktına baxmaq kifayət etmir. Eyni zamanda, söküntünü həyata keçirən qurumun hansı hüquqi əsasla hərəkət etdiyi, söküntü barədə qərarın olub-olmadığı, həmin qərarın vətəndaşa təqdim edilib-edilmədiyi, tikintiyə vaxtında müdaxilə etmək imkanının mövcudluğu və dövlət orqanının hərəkət və ya hərəkətsizliyi nəticəsində real zərərin yaranıb-yaranmadığı da araşdırılmalıdır.Məsələn, vətəndaş evin tikintisinə müəyyən məbləğdə vəsait xərcləyib, tikinti materialları alıb, ustalara ödəniş edib və binanı müəyyən mərhələyə qədər inşa etdirib. Daha sonra müvafiq qurum tərəfindən tikili sökülübsə, həmin şəxs çəkdiyi xərcləri sənədlərlə əsaslandırmağa çalışa bilər. Bunun üçün materialların alınmasına dair qəbzlər, müqavilələr, bank köçürmələri, görülmüş işlərin dəyərini müəyyən edən ekspert rəyləri, foto və video görüntülər, eləcə də digər sübutlar əhəmiyyət daşıya bilər.Lakin burada vacib hüquqi fərq nəzərə alınmalıdır: dövlət qurumunun vaxtında müdaxilə etməməsi avtomatik olaraq vətəndaşa kompensasiya almaq hüququ vermir. Maddi ziyanın ödənilməsi üçün qanunsuz hərəkət və ya hərəkətsizlik, real zərər və həmin zərərlə qurumun davranışı arasında səbəbli əlaqə sübuta yetirilməlidir. Həmçinin vətəndaşın özünün tikintiyə icazə almadan və ya qanuni əsasları dəqiqləşdirmədən işə başlaması da məhkəmə tərəfindən nəzərə alına bilər.

Həmçinin oxuyun

Erməni mediası arqumentlərdən niyə çəkinir?

Tanınmış sənətçimiz qəfil VƏFAT ETDİ

9 gün iş olmayacaq- TƏQVİM

7 gün dərs olmayacaq- TARİXLƏR

Digər tərəfdən, evin tikintisinin qanunsuz olması iddiası ilə onun dərhal sökülməsi məsələsi də fərqləndirilməlidir. Söküntünün hansı orqan tərəfindən, hansı qərar əsasında və hansı prosedurla həyata keçirildiyi müəyyən edilməlidir. İnzibati orqanların tikintiyə nəzarət və qanun pozuntularının aradan qaldırılması ilə bağlı səlahiyyətləri mövcud olsa da, bu səlahiyyətlər özbaşına tətbiq edilə bilməz. Tikilinin sökülməsi üçün qanunvericilikdə nəzərdə tutulan əsaslar və prosedurlar gözlənilməlidir. Konkret halda məhkəmə qərarının tələb olunub-olunmaması isə tikilinin statusundan, pozuntunun xarakterindən və tətbiq edilən hüquqi prosedurdan asılıdır. Buna görə də bütün söküntü hallarına münasibətdə məhkəmə qərarının mütləq tələb olunduğunu söyləmək düzgün olmaz.Vətəndaşlar belə problemlərlə qarşılaşmamaq üçün torpaq sahəsi əldə edən zaman yalnız bələdiyyə sənədinə güvənməməli, həmin torpağın hüquqi statusunu əvvəlcədən araşdırmalıdırlar. Torpağın təyinatı, mülkiyyət və ya istifadə hüququnun dövlət qeydiyyatına alınıb-alınmaması, bələdiyyə qərarının qanuniliyi və tikinti üçün tələb olunan icazə və ya məlumatlandırma prosedurunun tətbiq edilib-edilməməsi dəqiqləşdirilməlidir.

Əgər artıq tikinti aparılıb və söküntü təhlükəsi yaranıbsa, vətəndaş müvafiq qurumdan müdaxilənin hüquqi əsasını və sənədlərini tələb etməli, tikintinin hazırkı vəziyyətini foto və video ilə qeydə almalı, çəkdiyi xərcləri təsdiqləyən sənədləri saxlamalıdır. Söküntü ilə bağlı qərar və ya hərəkətlər qanunsuz hesab edilirsə, onların mübahisələndirilməsi və zərərin əvəzinin tələb olunması üçün hüquqi müdafiə mexanizmlərindən istifadə etmək mümkündür.

Beləliklə, bələdiyyə sənədi ilə torpaq əldə etmək həmin ərazidə avtomatik tikinti hüququ yaratmadığı kimi, tikintinin qanunsuz hesab edilməsi də hər hansı quruma vətəndaşın əmlakını özbaşına sökmək səlahiyyəti vermir. Hər bir halda torpaq sənədinin hüquqi qüvvəsi, tikintinin qanuniliyi, söküntünün əsasları və dövlət qurumunun davranışı ayrıca qiymətləndirilməlidir. Əgər vətəndaşın əmlakına qanunsuz müdaxilə edilibsə və bunun nəticəsində maddi ziyan yaranıbsa, həmin zərərin məhkəmə qaydasında tələb edilməsi məsələsi də araşdırıla bilər.

Əli